Αμερικάνικος με κόκκους Αιθιοπίας.Dinaw Mengestu

Dinaw Mengestu
“The Beautiful Things that Heaven Bears”
“Όλες οι χάρες του ουρανού”
μετ. Χ. Παπαδημητρίου
εκδόσεις Πόλις
2008

Ένας μαύρος στην Αμερική

Δεν είμαι καθόλου σίγουρος ότι ο Ομπάμα θα αλλάξει τον κόσμο. Έχω σοβαρές επιφυλάξεις αν η εκλογή του σημαίνει και εγκατάλειψη των πολιτικών της Αμερικής. Ίσως όμως ξημερώνει μια νέα μέρα για τη βελτίωση των συνθηκών ζωής των μαύρων της χώρας. Κι αυτό θίγει το βιβλίο του Αιθίοπα Dinaw Mengestu, χωρίς βέβαια να κάνει αναφορά στον νέο πρόεδρο των ΗΠΑ.
Σχετικά αυτοβιογραφικό το βιβλίο αναφέρεται στον Στέφανο που εγκαταλείπει την Αιθιοπία και καταφεύγει στην Ουάσινγκτον, όπου ανοίγει ένα μικρό μίνι μάρκετ σε μια υποβαθμισμένη συνοικία μαύρων. Η ζωή του κινείται μεταξύ του μαγαζιού του, των συγγενών του, των μαύρων φίλων του και μιας λευκής γειτόνισσας που έχει ένα πανέξυπνο κοριτσάκι.
Ο τρόπος γραφής είναι πολύ απλός, αλλά όχι απλοϊκός. Η Λώρη Κέζα σε συνέντευξη του συγγραφέα στο Βήμα (http://tovima.dolnet.gr/print_article.php?e=B&f=15500&m=S03&aa=1) αναφέρει εισαγωγικά: «Το μυθιστόρημα του Ντινάου Μενγκέστου δεν είναι ούτε δαιδαλώδες ούτε περίτεχνο ούτε προκλητικό. Είναι μια ιστορία απλή και καλογραμμένη. Αναφέρεται σε μετανάστες από την Αφρική εγκατεστημένους στην Ουάσιγκτον. Ευτυχώς για τον αναγνώστη ο συγγραφέας δεν διακατέχεται από το σύνδρομο του «να στείλω μήνυμα ντε και καλά» ούτε επιχειρεί να «βάλει» αισιοδοξία εκεί όπου δεν υπάρχει. Καταγράφει τα πράγματα όπως τα γνωρίζει ο ίδιος εκ των έσω καθώς ανήκει και ο ίδιος σε οικογένεια μεταναστών. Γεννήθηκε στην Αντίς Αμπέμπα το 1978 αλλά μεγάλωσε στις ΗΠΑ. Σπούδασε στα Πανεπιστήμια Τζόρτζταουν και Κολούμπια. Το πρώτο βιβλίο του τιμήθηκε με βραβεία για πρωτοεμφανιζόμενο συγγραφέα στις ΗΠΑ, στη Βρετανία και στη Γαλλία.»
Αυτό που κερδίζει τον αναγνώστη είναι οι μικρές σκηνές ανθρωπιάς και ανθρώπινης επαφής ενός μετανάστη που χωρίς να παρουσιάζεται η μιζέρια και η ανέχεια αφήνεται να φανεί η μοναξιά και κυρίως η αίσθηση του ξένου.
Σκηνή 1: Ο Στέφανος διαβάζει με τη μικρή λευκή Ναόμι τους “Αδελφούς Καραμαζόφ”.
Σκηνή 2: τρεις μαύροι φίλοι, μεταξύ των οποίων και ο Στέφανος, από Κονγκό, Αιθιοπία και Κένυα, συζητούν για τα πραξικοπήματα που έχουν λάβει χώρα στην Αφρική (ωραίο θέμα για την ιστορία και τη νοοτροπία των λαών της)
Σκηνή 3: ο Στέφανος, ενώ περίμενε ανήμερα Χριστουγέννων να τα περάσει με τη λευκή φίλη του και την κόρη της, μένει μόνος και τελικά καταφεύγει σε μια πόρνη, μόνο και μόνο για να νιώσει την ανθρώπινη επαφή.
Σκηνή 4: οι μαύροι της περιοχής φέρονται ρατσιστικά στη λευκή φίλη του Στέφανου σε μια αντιστροφή των διώξεων.
Το βιβλίο με τράβηξε λόγω του εξωφύλλου του που είναι κοτλέ και ερεθίζει το χέρι όταν το πιάνει. Αλλά δεν έμεινα στο μπροστινό εξώφυλλο, το διάβασα αργά μέχρι το οπισθόφυλλο και το χάρηκα χωρίς εξάρσεις και αναπηδήσεις.

Πατριάρχης Φώτιος

William Melvin Kelley, “Ένας διαφορετικός τυμπανιστής”

Ο ρατσισμός φαίνεται μόνο στις τελευταίες σελίδες. Αλλά υπονοείται μέσα από λέξεις και εκφράσεις στην Αμερική της δεκαετίας του ’50, όπου μια απρόσωπη εγερτήρια τυμπανοκρουσία ωθεί τους μαύρους σε μια ειρηνική εξέγερση.

 

William Melvin Kelley “A Different Drummer” 1962 “Ένας διαφορετικός τυμπανιστής” μετ. Γ. Μπαμπασάκης εκδόσεις Μεταίχμιο -2020

“Ο άγνωστος γίγαντας της αμερικανικής λογοτεχνίας”. Η αλήθεια είναι ότι τσίμπησα απ’ αυτή τη φράση στο εξώφυλλο. Μπήκα στο τριπάκι να διαβάσω έναν άγνωστο συγγραφέα, που είναι ωστόσο μεγάλη πένα. Είναι;

> Ο William Melvin Kelley γεννήθηκε στη Νέα Υόρκη το 1937. Σπούδασε στο Χάρβαρντ. Ήταν γνωστός για τη διερεύνηση, μέσω της σάτιρας, των φυλετικών σχέσεων στην Αμερική. Το πρώτο μυθιστόρημά του, Ένας διαφορετικός τυμπανιστής, κυκλοφόρησε το 1962, όταν ο συγγραφέας ήταν μόλις είκοσι τεσσάρων ετών. Ακολούθησαν τα βιβλία: Dancers on the Shore (1964), A Drop of Patience (1965), dem (1967), Dunfords Travels Everywheres (1970). Δίδασκε λογοτεχνία στο Κολέγιο Σάρα Λόρενς. Βραβεύτηκε με το Anisfield-Wolf Book Award for Lifetime Achievement το 2008 για τη συνολική του προσφορά. Πέθανε τον Φεβρουάριο του 2017 σε ηλικία 79 ετών.

  

ΕΧΟΥΜΕ συνηθίσει τα βιβλία μαύρων που αναφέρονται στον ρατσισμό που υφίστανται στις ΗΠΑ να είναι άκρως ρεαλιστικά, ώστε να μιλήσουν τα γεγονότα ωμά και αμεσολάβητα. Η “Little Scarlet” του Walter Mosley, “Όλες οι χάρες του ουρανού” του Dinaw Mengestu, “Το κουαρτέτο του Χάρλεμ” του James Baldwin, “Οι μητέρες” της Brit Bennett αποδίδουν με ζωντάνια τις συνθήκες των γκέτο, των μαύρων Αμερικανών, των τριβών και των δυσκολιών τους.

ΑΠΕΝΑΝΤΙ σ’ αυτό το πλαίσιο ο νεαρότατος το 1962 Kelley ξεκινά με μια φανταστική Πολιτεία του Νότου, όπου ένας γιγάντιος Αφρικάνος κυνηγιέται και εντέλει σκοτώνεται, αφήνοντας πίσω του ένα μωρό, τον μετέπειτα ονομασθέντα Tucker Caliban. Η πρώτη αυτή σκηνή είναι άκρως γκροτέσκα, σκόπιμα υπερβολική, απρόσμενη… και δίνει το σήμα για μια άλλου τύπου φυλετική ιστορία. Στη συνέχεια η πράξη του μαύρου Caliban να ρίξει αλάτι στα χωράφια του και να φύγει από την πολιτεία, παρασέρνοντας μαζί του και όλους τους Αφροαμερικάνους κατοίκους της, αποτελεί πέρα από αίνιγμα για όλους και μια ενέργεια τρελή, ανεξήγητη, αφασική.

Η ΑΦΗΓΗΣΗ περνά από τα μάτια των λευκών της πολιτείας, που βλέπουν τον “παράξενο” μαύρο να είναι στο επίκεντρο της προσοχής κι εκείνοι εικάζουν και σχολιάζουν. Από την τερατώδη εμφάνιση του θηριώδους πατέρα του μέχρι το αλάτι και τη φυγή του, πολλά περνάνε απ’ το μυαλό των ανθρώπων, λίγα ξέρουν αλλά πολλά υποθέτουν και ακόμα περισσότερα φημολογούν. Σιγά σιγά όμως οι πιο κοντινοί άνθρωποι στην οικογένεια Caliban, όπως είναι ο πατέρας David Willson, ο γιος Dewey και η κόρη Dymphna, αποκαλύπτουν στις δικές τους πρωτοπρόσωπες αφηγήσεις πώς έζησαν τον Tucker και τη μορφωμένη σύζυγό του Bethrah, πώς τους αγάπησαν ο καθένας με τον τρόπο του, αλλά και πώς οι δύο αυτοί τύποι εξελίχθηκαν αθόρυβα μέσα στον χρόνο.

Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ των μαύρων (Αφροαμερικανών, νέγρων, αραπάδων, σκυλαραπάδων, έγχρωμων κ.ο.κ.) γίνεται ήσυχα και ανεπαίσθητα. Χωρίς συνεννοήσεις διαρκείας και χωρίς ντουντούκες, αποφασίζουν να ακολουθήσουν το κύμα που σήκωσε ο Tucker και η γυναίκα του και να αφήσουν τη μικρή πολιτεία. Το ίδιο επαναστατική ήταν και η αίτηση από τον πρωταγωνιστή, πριν από μερικά χρόνια, να αγοράσει από τους Willsons είκοσι οκτώ στρέμματα γης στη φυτεία τους, γιατί μια εσωτερική φωνή έλεγε στον Tucker ότι πρέπει να πάψουν πλέον να δουλεύουν τη γη άλλων (των λευκών) και μέσα τη δεκαετία του ’50 να αποκτήσουν τη δική τους γη, εκεί που ο πρώτος Caliban είχε πρώτος εργαστεί.

ΌΛΑ δείχνουν άμεσα ή έμμεσα ότι μια συνείδηση χωρίς ηγέτη, χωρίς συλλόγους και χειραγωγήσεις, άναψε ένα φιτίλι, που οδήγησε σε μια φιλειρηνική εξέγερση. Η Πολιτεία χωρίς τους μαύρους της είναι άδεια και μισή κι οι λευκοί αναρωτιούνται “Και τώρα τι θα γίνουμε χωρίς βαρβάρους;”. Ο Keeley είναι αλήθεια ότι με τσίγκλησε, επειδή έβαλε δυο γυναίκες, την Bethrah του Tucker και την Camille του David να υπακούν εντέλει στους άντρες τους σε μια πατριαρχική νοοτροπία. Αλλά τον συγχωρώ, καθώς πέρασε το μήνυμα μιας φωνής που συνεπαίρνει όλους, άντρες και γυναίκες, μια αφύπνιση του μαύρου πληθυσμού, που δεν οδηγεί σε μια βίαιη ρήξη με τους λευκούς αλλά σε μια ηθελημένη φυγή. Κι εκεί μοιάζουν πολλά ανεξήγητα, αλλά υποθέτω ότι ο συγγραφέας θέλει να δείξει ότι τα πράγματα ωριμάζουν και οι συνειδήσεις αφυπνίζονται με έναν μαγικό τρόπο ή με το χέρι της Ιστορίας να νεύει.

In2life, 8/2/2021 

Πάπισσα Ιωάννα

Μαύρος αμερικάνικος καφές: Percival Everett

Percival Everett
“Wounded”
2005
“Πληγωμένοι”
μετφ. Λ. Καλοβυρνάς
εκδόσεις Πόλις
2008

Συνεχίζω με συγγραφείς αφροαμερικανούς, που μιλάνε για τον ρατσισμό στις ΗΠΑ.

Δεν ξέρω στο χρηματιστήριο αξιών της Αμερικής τι βαρύτητα έχει το όνομα του Percival Everett. Εγώ όμως έχοντας διαβάσει το προηγούμενο έργο του που μεταφράστηκε στα καθ’ ημάς (“Αμερικάνικη έρημος”, 2004), είχα την πεποίθηση ότι θα διαβάσω κάτι πολύ καλό· και από τις πρώτες σελίδες δεν διαψεύστηκα.
Ο μαύρος πρωταγωνιστής διαχειρίζεται ένα ράντζο εκπαίδευσης ζώων (κυρίως αλόγων), όπου φιλοξενείγια ένα διάστημα τον γιο ενός φίλου του, γιο ο οποίος είναι ομοφυλόφιλος. Οι περιπέτειες που περνάνε τόσο ο ίδιος λόγω του χρώματός του όσο και ο νεαρός Ρόμπερτ λόγω των σεξουαλικών του προτιμήσεων είναι το βασικό στόρι του βιβλίου, πίσω από το οποίο φαίνονται οι ψυχολογικές διακυμάνσεις των προσώπων, η κοινωνική σήψη, ο ρατσισμός κ.ο.κ.
Η γραφή του Percival Everett είναι απλή, καθαρή ακόμα κι όταν περιγράφει θολά συναισθήματα, οι διάλογοι έξυπνοι όσο και φυσικοί, που αναδεικνύουν το ήθος και το ύφος των προσώπων. Το δραματικό συμφύρεται με το ερωτικό, το κοινωνικό με το ελαφρό χιούμορ, η αφηγηματική ματιά με τον βαθύ στοχασμό, η λαγαρή γλώσσα με το λεξιλόγιο των ιπποφορβείων, που ακόμα και σε αμύητους σαν κι εμένα φανερώνει έναν κόσμο που δεν υποψιαζόμουν.
Κι εκεί που θεωρούσαμε ότι ο φυλετικός ρατσισμός έχει εκλείψει, να σου δυο βιβλία (Mengestu και Everett) που μιλάνε για μαύρους, μετανάστες, ομοφυλόφιλους σε μια Αμερική που έχει ακόμα να αλλάξει πολύ.

Χάρηκα που το παρουσίασαν οι:
- Γ. Καρουζάκης στο Lifo (www.lifo.gr/content/x21/155 )
- Θ. Γρηγοριάδης στα Νέα (teogrigoriadis.blogspot.com/2008/05/percival-everret.html)
- Δ. Αναστασόπουλος στην Ελευθεροτυπία (www.enet.gr/online/online_hprint?q=&a=%3F%3F%3F%3F%3F%3F%3F%3F%3F%3F%3F%3F%3F%3F&id=90125720 )

Πατριάρχης Φώτιος

Η Αμερική κρατά ψηλά το μυθιστόρημα

Ποιοι είναι οι μεγάλοι σύγχρονοι Αμερικανοί συγγραφείς; Πού πάνε τη λογοτεχνία και πώς η Αμερική ως πολιτισμική υπερδύναμη τροχοδρομεί και το σύγχρονο μυθιστόρημα;

Απ’ τον Saul Bellow, τον J.D. Salinger και τη Sylvia Plath

ώς τον εξαμερικανισθέντα Vladimir Nabokov και τη Γενιά των Beat (Allen Ginsberg, Jack Kerouac και William S. Burroughs).

Από τον Norman Mailer, τον Joseph Heller και τον Kurt Vonnegut  

μέχρι τον John Updike, τον Philip Roth και τους Thomas Pynchon, David Foster Wallace, Joseph McElroy, Don DeLillo.

Κι απ’ την Νομπελίστα Toni Morrison ώς τον Cormac McCarthy και τον Jonathan Franzen.

Τα ονόματα της μεταπολεμικής παραγωγής ρίχτηκαν στο χαρτί σε μια γρήγορη αναδρομή στη βιβλιοθήκη μου, αλλά σίγουρα λείπουν πολλά.

 * * *

Εδώ στο Βιβλιοκαφέ έχουμε διαβάσει πολλούς απ’ τους παραπάνω, άλλους πιο κλασικούς, πιο παλιούς αλλά και άλλους νέους, που βρίσκουν δίοδο μέχρι τα ράφια των βιβλιοπωλείων μας και το κομοδίνο των αναγνώσεών μας:

Ας ξεκινήσουμε με τους θεωρούμενους κλασικούς και μεγάλους:

- “Ο μεγάλος Γκάτσμπυ” του Francis Scott Fitzgerald

- “Ο αχυρώνας φλέγεται” του Ουίλλιαμ Φώκνερ

- “Ένας φίλος του Κάφκα και άλλες ιστορίες” του Ισαάκ Μπάσεβις Σίνγκερ (εβραιοπολωνικής καταγωγής)

- “Υπεραιχμή” και “Η συλλογή των 49 στο σφυρί” του Thomas Pynchon

- “Το γεράκι της Μάλτας” και “Το γυάλινο κλειδί” του Dashiell Hammett

- “Γυναίκες”  του Τσαρλς Μπουκόφσκι

- “Χόμερ & Λάνγκλεϋ” του E.L. Doctorow

- “Άνθρωπος σε πτώση” και “Σημείο Ωμέγα” του Ντον ΝτεΛίλλο

- “Φαρενάιτ 451” του Ρέι Μπράντμπερι

- “Εν ψυχρώ”  του Τρούμαν Καπότε

- “Οι δρόμοι του δολοφόνου” του Τζέιμς Ελρόι

- “21 ιστορίες και Το κοράκι” του Edgar Allan Poe

  

Συνεχίζουμε με σημαντικά έργα:

- “Πληγωμένοι” και “Η θεραπεία του νερού” του Percival Everett 

- “Η τριλογία της Νέας Υόρκης”, “Το βιβλίο των ψευδαισθήσεων”,  “Η επινόηση της μοναξιάς”, “Αόρατος” και “4 3 2 1” του Paul Auster

- “Τότε που ήταν καλό κορίτσι”, “Το θέατρο του Σάμπαθ”, “Νέμεσις” και “Η ταπείνωση” του Philip Roth

- “Ο Στόουνερ” του John Williams

- “Γκίλιαντ” και “Λάιλα” της Μέριλιν Ρόμπινσον

- “Το παλιό σχολείο” και “Ο κλέφτης του στρατοπέδου” του Τομπάιας Γουλφ

- “Ο μάστορας” του Μπέρναρντ Μάλαμουντ (εβραιορωσικής καταγωγής)

- “Λήθη και Λίνκολν” του George Saunders

- “Ημέρα ανεξαρτησίας” και “Καναδάς” του Ρίτσαρντ Φορντ

- “Η σκούπα και το σύστημα” του David Foster Wallace

- “Η εικοστή έβδομη πολιτεία” του Τζόναθαν Φράνζεν

Και τέλος νεότερες πέννες και ονόματα που διαγκωνίζονται να φτάσουν ψηλά:

- “Το βουνό των πελαργών” του Μίροσλαβ Πένκοφ (βουλγαρικής καταγωγής)

- “Οι ψαράδες” του Chigozie Obioma (νιγηριανής καταγωγής)

- “Να με φωνάζεις με τ’ όνομά σου” του André Aciman (εβραιοαιγυπτιακής καταγωγής)

- “Middlesex” και “Δελτία παραπόνων” του Τζέφρυ Ευγενίδης (ελληνικής καταγωγής)

- “Ρώτα τη σκόνη” του John Fante (ιταλικής καταγωγής)

- “Ο τσάρος της αγάπης και της τέκνο” του Anthony Marra

- “Όσα δεν σου είπα ποτέ” της Celeste Ng (ασιατικής καταγωγής)

- “Little Scarlet” του Walter Mosley

- “Αιχμηρά αντικείμενα” και “Σκοτεινός τόπος” της Τζίλιαν Φλιν 

- “Όλες οι χάρες του ουρανού” του Dinaw Mengestu (αιθιοπικής καταγωγής)

- “Αϊλίν” της Οτέσα Μόσφεγκ

- “Λίγη ζωή” της Hanya Yanagihara

- “Ο γλωσσολόγος ήταν σχεδόν τέλειος” του Ντέιβιντ Κάρκιτ

- “Οι χαρισματικοί” του Marcus Sakey

- “Τελευταία ευχή” των James Patterson & Liza Marklund

- “Στη λίμνη”  του James Sallis

- “Ο ποταμός της μνήμης” του Ρίτσαρντ Πάουερς

- “Ο κύκλος” του Dave Eggers

- “Το Δίδυμο” του Τζορτζ Πελεκάνος (ελληνικής καταγωγής)

- “Εμείς τα θηρία” του Τζάστιν Τόρρες (πορτορικανής καταγωγής)

- “Ας συζητήσουμε για το διαβήτη με κουκουβάγιες” του David Sedaris

- “Ο καλός κλέφτης” της Hannah Tinti

- “Ρόζα” του Jonathan Rabb

- “Η πόρτα στη σκάλα” της Lorrie Moore

  

Ο προβληματισμός είναι πάντα ο ίδιος. Διαβάζουμε τους Αμερικάνους συγγραφείς, επειδή αποτελούν μία από τις καινοτόμες λογοτεχνίες της εποχής μας, ή επειδή η Αμερική ασκεί πολιτισμικό ιμπεριαλισμό και μας “επιβάλλει” τα παράγωγα προϊόντα της, είτε είναι κινηματογράφος είτε λογοτεχνία; Και πόσο η καταγωγή τους παίζει ρόλο στην αμερικανική ταυτότητα που οικοδομούν;

Τελικά θα συνεχίσουμε να ψάχνουμε ποιες είναι οι τάσεις στην αμερικάνικη λογοτεχνία, ώστε να δούμε τουλάχιστον έναν από τους πυλώνες της παγκόσμιας παραγωγής πώς στέκεται, πού πάει, πού οδηγεί τα πράγματα. Ιδού τα προσεχώς:

- Γουίλιαμ Μπόυλ, “Gravesend”

- Nicole Krauss, “Δάσος σκοτεινό”

- Trevanian, “Η λεωφόρος”

- Ρίτσαρντ Μπρότιγκαν, “Η έκτρωση”

- Brit Bennett, “Οι μητέρες”

- Raymond Carver, “Ελέφαντας”

Πάπισσα Ιωάννα