Tuesday, January 18, 2022

Γουίλιαμ Γκόλντινγκ, “Ο άρχοντας των μυγών”


Επιστροφή στη φύση σημαίνει αγριότητα ή μεταφορά του πολιτισμού και των ανταγωνισμών του; Αυτό το διαχρονικό ερώτημα παίρνει αλληγορικές διαστάσεις στο κορυφαίο έργο του Άγγλου Νομπελίστα.

 

William Golding

“Lord of the Flies”

1954

Γουίλιαμ Γκόλντινγκ

“Ο άρχοντας των μυγών”

μετ. Ε. Τσιρώνη

εκδόσεις Διόπτρα -2021


Διαβάζω σιγά σιγά παγκόσμιας αξίας έργα για να γεμίσω τον νου μου με ποιοτικά αναγνώσματα. Για να μάθω κι εγώ πώς προάγεται ο διεθνής πολιτισμός, πώς η λογοτεχνία κατακτά τις δικές της κορφές.


> Ο Γουίλιαμ Γκόλντινγκ γεννήθηκε το 1911 στην Κορνουάλη, όπου και πέθανε το 1993. Ο πατέρας του ήταν δάσκαλος, επάγγελμα που θα επέλεγε τελικά και ο γιος. Ο Γκόλντινγκ σπούδασε αγγλική φιλολογία στην Οξφόρδη και αφού έκανε μερικές απόπειρες ως συγγραφέας και ηθοποιός άρχισε να εργάζεται ως δάσκαλος. Παντρεύτηκε και απέκτησε δύο παιδιά. Στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο υπηρέτησε στο Βρετανικό Βασιλικό Ναυτικό και μεταξύ των άλλων επιχειρήσεων όπου έλαβε μέρος ήταν και η βύθιση το 1940 του "Βίσμαρκ", του μεγαλύτερου γερμανικού θωρηκτού, και η απόβαση στη Νορμανδία. Όταν αποστρατεύθηκε, το 1945, συνόψισε τις πολεμικές του εμπειρίες ως εξής: "Ο άνθρωπος, παράγει το κακό όπως η μέλισσα παράγει το μέλι" και ξαναγύρισε στη δουλειά του δασκάλου. Παράλληλα έγραψε βιβλία, αλλά κανένα δεν έφθανε στο τυπογραφείο. Ο Γκόλντινγκ ήταν 44 ετών όταν, το 1954, κυκλοφόρησε "Ο άρχοντας των μυγών" που με την εκπληκτική εμπορική του επιτυχία επέτρεψε στον συγγραφέα του να αφήσει τη δουλειά του δασκάλου κα να αφοσιωθεί αποκλειστικά στο γράψιμο. Ακολούθησαν μεταξύ άλλων "Οι κληρονόμοι" (1955), "Μάρτιν ο φαταούλας" (1956), "Ελεύθερη πτώση" (1960), "Το κωδωνοστάσιο" (1964), "Ορατό σκοτάδι" (1979), "Άνθρωποι και ποντίκια" (1984) και η τριλογία: "Μύησις ταξιδευτού" (1980), με το οποίο κέρδισε το Βραβείο Booker, "Σε απόσταση αναπνοής" (1987), "Φωτιά στα έγκατα". Μετά τον θάνατο του Γκόλντινγκ εκδόθηκε το 1996 "Η διπλή γλώσσα".
Η βράβευση του Γκόλντινγκ με το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1983 ήταν έκπληξη επειδή εκείνη τη χρονιά επικρατέστερος βρετανός υποψήφιος εθεωρείτο ο Γκράχαμ Γκριν (1904-1991).

 

ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΟ έργο το οποίο έδωσε φήμη στον συγγραφέα και συνέβαλε στην κατάκτηση εκ μέρους του του βραβείου Nobel. Μια ομάδα παιδιών πέφτει με το αεροπλάνο σε ένα εξωτικό νησί και αναγκάζεται να ζήσει εκεί χωρίς ενήλικες, μόνη με τις δικές της δυνάμεις. Όσο το διαβάζω, τόσο ξεπηδούν άλλα βιβλία που το γέννησαν:

-“Το νησί των θησαυρών” (1881-2) του Robert Louis Stevenson: Ταυτόχρονα µία ιστορία ενηλικίωσης και µία ατµοσφαιρική περιπέτεια µε αλησµόνητους χαρακτήρες και δράση. Ο Τζιµ Χόουκινς ζει µια ήρεµη ζωή στο πανδοχείο του πατέρα του, µέχρι που εµφανίζεται ένας γερο-θαλασσόλυκος, ο οποίος όµως λίγο αργότερα πεθαίνει. Ο Τζιµ ανακαλύπτει στο σεντούκι του τον χάρτη ενός νησιού όπου έχει κρύψει τον θησαυρό του ο θρυλικός πειρατής καπετάν Φλιντ. Από εκείνη τη µέρα ξεκινάνε οι περιπέτειές του…

-“Χελιδόνια και αμαζόνες” (1929 κ.εξ.) του Arthur Ransome.

-“Κοραλλένιο νησί” (1857) του Robert Michael Ballantyne: Τρεις δεκαπεντάχρονοι φίλοι καταφέρνουν να ζήσουν το όνειρο της ζωής τους: να ταξιδέψουν στα νησιά της θάλασσας των Κοραλλίων. Όμως το καράβι τους βουλιάζει και αυτοί βρίσκονται ναυαγοί σ’ ένα παραδεισένιο νησί, όπου ξαφνικά φτάνουν πειρατές και κανίβαλοι...

-“Ροβινσώνας Κρούσος” (1719) του Daniel Dafoe: Όταν το πλοίο του Ροβινσώνα Κρούσου ναυάγησε, αυτό ήταν ο μοναδικός επιζών. Ξεβράστηκε στην ακτή ενός έρημου νησιού. Εκεί έχτισε ένα καταφύγιο, έμαθε να υπερασπίζεται τον εαυτό του και να κυνηγάει για να έχει τροφή. Μετά από χρόνια μοναξιάς, ο Κρούσος ανακαλύπτει ότι ίσως τελικά να μην είναι μόνος του. Ποιος άλλος βρίσκεται στο νησί; Και θα μπορέσει ποτέ ο Ροβινσώνας Κρούσος να επιστρέψει στην πατρίδα του;

 

ΕΝΩ το βιβλίο ξεκινά ως ένα μυθιστόρημα περιπέτειας με ήρωες παιδιά, σταδιακά καταλαβαίνουμε ότι το περιβάλλον ενός απομακρυσμένου νησιού, όπου δεν κατοικούν ενήλικες, δίνει ένα καλό πλαίσιο στον Golding για να χτίσει τη δική του αλληγορία περί ήθους, ενστίκτου και πολιτισμού. Παιδιά 6 μέχρι 12 περίπου χρονών, που έχουν μεγαλώσει σε ένα εγγλέζικο περιβάλλον, που έχουν δηλαδή υιοθετήσει τις πρώτες αρχές της κοινωνίας, πώς θα συμπεριφερθούν σε ένα ελεύθερο πεδίο; Θα ακολουθήσουν το ένστικτο της ζούγκλας, δηλαδή της προκοινοτικής ζωής, ή θα συνεχίσουν όσα είχαν μάθει στον πολιτισμό;

ΑΥΤΟ μού φέρνει στον νου ένα άλλο εμβληματικό έργο της παγκόσμιας γραμματείας:

-“Αιμίλιος, ή Περί Αγωγής” (1762) του Jean-Jacques Rousseau: Σε μόνιμη διαμάχη με τους συγχρόνους του, ο J.-J. Rousseau στον Αιμίλιο, "έργο κλειδί για τον πολιτισμό μας", όπως χαρακτηρίσθηκε από τους μελετητές του, εκθέτει τις απόψεις του περί αγωγής. Η παιδαγωγική του θεμελιώνεται σε δύο μεγάλες αρχές: την απομάκρυνση του παιδιού από την ολέθρια επιρροή της κοινωνίας και την ανάπτυξη της ελευθερίας. Ο πλούτος, το θεωρητικό ενδιαφέρον και ο ζωογόνος ρόλος αυτού του κειμένου σήμερα το καθιστούν απαραίτητο όχι μόνο σε παιδαγωγούς, κοινωνιολόγους, και φιλοσόφους αλλά και σε κάθε σκεπτόμενο άνθρωπο.


Η ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ του χώρου και η αρχική ευφορία των παιδιών δίνει την εικόνα ενός παραδείσου χωρίς πολιτισμό και μεγάλους. Ατελείωτη φύση, ανεμελιά, άφθονη τροφή, ελευθερία. Τα πρώτα βήματα της αυτοοργάνωσης περιλαμβάνουν ίσως μια υποθετική κατάσταση για το πώς οι άνθρωποι οργανώθηκαν σταδιακά: α) όρισαν αρχηγό και έκαναν συνελεύσεις, β) άναψαν φωτιά και όρισαν υπεύθυνους για αυτήν, ώστε να τους δει ένα διερχόμενο πλοίο, γ) έφτιαξαν καταφύγια για τις καιρικές συνθήκες, δ) έφτιαξαν ομάδες κυνηγών για να έχουν κρέας, πέρα από φρούτα. Ο παράδεισος των τροφοσυλλεκτών περνά στη φάση του κυνηγιού και της χρήσης της φωτιάς κι έτσι παίρνει σχεδόν αυτόματα χαρακτηριστικά πολιτισμού, αλλά χαλαρά και όχι πειθαρχημένα.

ΤΑ ΦΡΥΓΑΝΑ που γίνονται προσάναμμα για τη συναισθηματική πυρκαγιά είναι ο ανταγωνισμός. Εξαρχής οι δυο πρωταγωνιστές βρίσκονται σε μια άλλοτε ελαφριά κι άλλοτε έντονη κόντρα για την εξουσία: ο Ralph, ο αρχηγός, κι ο Jack, ο επικεφαλής των κυνηγών. Στην αρχή διαφωνούν για τις προτεραιότητες: ο πρώτος θεωρεί ότι ο καπνός πρέπει να εκλύεται συνεχώς, ώστε να τους δουν και να τους σώσουν, ο δεύτερος ότι πρέπει να κυνηγήσουν γουρούνια για να έχουν κρέας. Και πάνω σ’ αυτό το προσάναμμα πέφτει ο φόβος, που αχνοκαίει όταν οι μικροί πιστεύουν ότι υπάρχει ένα θηρίο στο νησί. Ανταγωνισμός και φόβος.

ΣΗΜΕΙΟ καμπής είναι το κυνήγι ενός αγριόχοιρου που μετατρέπεται πρόσκαιρα σε απόπειρα σφαγής του Robert, ενός παιδιού. Η έκσταση του κυνηγιού, η λύσσα της νίκης, η μανία των βακχικών ορμών παίρνει χαρακτήρα τελετουργίας, το μαχαίρι πλησιάζει το σώμα του νεαρού ανθρώπου, οι ιαχές βομβίζουν γύρω του, ένα τύμπανο θα ήθελαν να έχουν, για να ολοκληρώσουν τη θανάτωση. Το επεισόδιο αποτελεί το μεταίχμιο στο οποίο περνάνε σταδιακά από την αλληλεγγύη στην αχαλίνωτη επιθετικότητα. Το επόμενο στάδιο είναι μια βακχική παράκρουση, που με βροντές, χορό και φαί, οδηγεί στον φόνο του Simon, επειδή τα παιδιά πίστεψαν μέσα στο ομαδικό παραλήρημά τους ότι είναι το θηρίο.

 

Καταλάβαιναν πολύ καλά την απελευθερωτική αγριότητα στην οποία σε οδηγούσε το κρύψιμο πίσω από τη βαφή

 

ΠΩΣ ΛΟΙΠΟΝ τα αθώα παιδιά που βρίσκονται σε έναν παραδείσιο τόπο μετουσιώνονται σε άγριες μαινάδες, γεμάτες ένστικτο και βία; Είναι η επιθετικότητα έμφυτη και βρίσκει κάποια στιγμή τρόπο να εκδηλωθεί ή οι συνθήκες μπορεί εύκολα να οδηγήσουν σε μια μαζική εκτός ελέγχου σκοτοδίνη; Ο Golding φτιάχνει μια αλληγορία, για να απεικονίσει συνθήκες της πρωτόγονης ανθρωπότητας και να διερευνήσει πώς εμφανίστηκε η βία στη ζωή της. Η έξοδος από τον παράδεισο του Θεού, ο φόνος του Κάιν, τα βακχικά παραληρήματα, ο ανταγωνισμός και το ένστικτο υπάρχουν μέσα μας ή δημιουργούνται από τις κοινωνικές συνθήκες;

Πάπισσα Ιωάννα

 

In2life, 12/5/2021 

Saturday, January 15, 2022

Alberto Moravia, “Η προσήλωση”

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΚΛΑΣΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ -3. Ένα ερωτικό τρίγωνο και ο πόθος που ουδέποτε εκπληρώνεται κινητοποιεί την πένα ενός δημοσιογράφου που θέλει να γράψει μυθιστόρημα. Όμως η αλήθεια συνεχώς διολισθαίνει και ποτέ οι ημερολογιακές σημειώσεις που κρατά δεν είναι αξιόπιστες, αλλά πάντα εμφιλοχωρούν μέσα τους επινοημένα συμβάντα.

 

Alberto Moravia

“L’ attentione”

1965

Η προσήλωση

εκδόσεις Κριτική

-2021

 

Μου το σύστησαν κι εγώ το ξεκίνησα με μειωμένες προσδοκίες. Δεκαετία του ’60: πόσο έχει αποβάλει τα μεταπολεμικά κόμπλεξ; Καμία σχέση τελικά.

 

>Ο Αλμπέρτο Μοράβια (1907-1990) γεννήθηκε και πέθανε στη Ρώμη, που είναι το σκηνικό των περισσότερων βιβλίων του. Πρόκειται για έναν από τους σημαντικότερους σύγχρονους συγγραφείς της Ιταλίας: ο Μοράβια έγραψε μέσα στο περιβάλλον του μεταπολεμικού ρεαλισμού χωρίς να ταυτιστεί με κανένα λογοτεχνικό κίνημα, δημιουργώντας, μάλλον, ο ίδιος σχολή με το έργο του. Το 1929 εκδόθηκε στο Μιλάνο το πρώτο του μυθιστόρημα, "Οι αδιάφοροι", μια ρεαλιστική περιγραφή της μεσαίας τάξης, που έγινε μπεστ σέλερ και αργότερα μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο με πρωταγωνιστή τον Ροντ Στάιγκερ. Με τα επόμενα μυθιστορήματά του επιχείρησε να σχολιάσει την κατάσταση των πραγμάτων στην Ιταλία κατά τη διάρκεια του φασισμού, προκαλώντας το θρησκευτικό και πολιτικό κατεστημένο της εποχής. Η κοινωνική αλλοτρίωση, το σεξ χωρίς αγάπη, η συχνά αξιολύπητη εικόνα του ανδρικού φύλου, το οιδιπόδειο σύμπλεγμα, η συναισθηματική ανικανότητα, τα προβλήματα του σύγχρονου ζευγαριού και η απομόνωση αποτελούν μερικούς από τους θεματικούς άξονες στα μυθιστορήματα "Αγκοστίνο", 1944, "Μια γυναίκα από τη Ρώμη", 1947, "Η ανυπακοή", 1948, "Ο κομφορμιστής", 1951, "Η χωριάτισσα", 1957, "Η πλήξη", 1960. Έγραψε, επίσης, νουβέλες, σενάρια και συλλογές διηγημάτων. Πολλά βιβλία του μεταφέρθηκαν στον κινηματογράφο (όπως τα "Μια γυναίκα από τη Ρώμη", το 1954, από τον Λουίτζι Τζάμπα, "Αγκοστίνο", το 1962, από τον Μάουρο Μπολονίνι, "Η περιφρόνηση", το 1963, από τον Ζαν-Λυκ Γκοντάρ, "Η πλήξη", το 1963, από τον Νταμιάνο Νταμιάνι, "Οι αδιάφοροι", το 1964, από τον Φραντσέσκο Μαζέλι, "Ο κομφορμιστής", το 1970, από τον Μπερνάρντο Μπερτολούτσι, κ.ά.), καθώς διακρίνονται από καθαρά "κινηματογραφικές" αρετές: απλό αφηγηματικό στιλ, δυνατή πλοκή, καίριες ψυχολογικές παρατηρήσεις και αυθεντικούς χαρακτήρες.

 

Ο FRANCESCO MERINGI παντρεύτηκε σχετικά νεαρός τη λαϊκή κοπέλα Cora, η οποία μάλιστα είχε μια κόρη, την Gabriella ή Baba, από έναν Γερμανό αξιωματικό. Ο πρωταγωνιστής, που είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας, ταξιδεύει για μήνες, προκειμένου να σπάσει το μίζερο περιβάλλον της οικογένειας, στο οποίο ζει, αφότου κατάλαβε ότι έπαψε να αγαπά τη γυναίκα του. Μετά από μια δεκαετία τέτοιας παγωμένης κατάστασης κι ενώ η Baba είναι πλέον είκοσι, όλα αλλάζουν.

Ο ΗΡΩΑΣ αναπληρώνει το κενό της γυναίκας του με πόρνες. Η Cora στρέφεται στο επάγγελμα της προαγωγού και μάλιστα για ένα τρίμηνο επιχείρησε να εκδώσει και την κόρη της. Οι δυο παράλληλοι άσωτοι βίοι συγκλίνουν, όταν η Baba παρακαλεί τον Francesco να της φέρεται σαν πατέρας της κι αυτός την ερωτεύεται. Η ανάγνωση του “Οιδίποδα Τυράννου” υποδεικνύει τις βαθύτερες αιμομικτικές αναφορές που πεταλουδίζουν σε όλο το κείμενο.

ΤΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ θα ήταν ένα εύκολο πορνογράφημα, μολονότι δεν περιέχει περιγραφές και βωμολοχίες, αν ο Moravia δεν έχτιζε πάνω στο δυνάμει αιμομικτικό τρίγωνο μια ολόκληρη ψυχολογική γέφυρα. Πρώτα απ’ όλα η γραφή του είναι τόσο καθαρή, που ο αναγνώστης αντιλαμβάνεται διαυγέστατα τα γεγονότα αλλά και τις ψυχικές και νοητικές ακροβασίες των χαρακτήρων. Οι διάλογοι π.χ. καθιστούν τόσο ευκρινές πώς σκέφτεται ο καθένας και με μια τριμερή οπτική γωνία ο πεζογράφος αποκαλύπτει, πότε από δω και πότε από κει, την στάση τους σε κάθε περίσταση. Πώς βλέπει π.χ. ο Francesco τη δική του αποστασιοποίηση, την πορνεία, την ανακάλυψη πως η Cora κάνει την τσατσά μέσω τηλεφωνικών ραντεβού, την εκπόρνευση της Baba, τον κρυφό έρωτά του για την προγονή του…


ΑΠ’ ΤΗΝ ΑΛΛΗ, ο πρωταγωνιστής γράφει ένα ημερολόγιο, στο οποίο θα στηρίξει το μελλοντικό μυθιστόρημά του. Στην αρχή δεσμεύεται να καταγράφει ακριβώς τα γεγονότα, αντικειμενικά και ασχολίαστα. Σιγά σιγά, όχι μόνο σχολιάζει, όχι μόνο μυθιστορηματοποιεί τη γραφή του, αλλά και προσθέτει φανταστικές σκηνές, που κάνουν το ίδιο το ημερολόγια αυτόχρημα λογοτεχνικό έργο. Παρακολουθούμε τον συγγραφέα να ζει και να γράφει παράλληλα, να ζει τα γεγονότα και να τα σκέφτεται και μαζί να τα σχολιάζει και να τα παραλλάσσει και να τα περνά από το πρίσμα της λογοτεχνικής πένας του.

ΤΕΛΙΚΑ, αυτό το αριστούργημα είναι εξαιρετικό για δύο λόγους, εκτός από τον τρόπο γραφής. Η γραφή περιίπταται γύρω από την ερωτική επιθυμία του Francisco προς την προγονή του, κυλιέται σε μια πλειάδα σαρκικών επαφών και ερωτικών πόθων, εκτονώνεται με φαντασιώσεις και λόγια, αλλά ποτέ δεν φτάνει στο κέντρο που είναι η πραγματική αιμομιξία. Κι απ’ την άλλη, το ημερολόγιο που γίνεται μυθιστόρημα αποδεικνύει ότι δεν υπάρχει γραφή χωρίς φαντασία, δεν υπάρχει ουδέτερη καταγραφή των γεγονότων, αλλά όλα είναι διαμεσολαβημένα, φανταστικά ή σκόπιμα πλαστά.

Αυτός είναι ο λόγος που τα ημερολόγια, οι εφημερίδες, οι αυτοβιογραφίες, όπως και οι κάθε λογής εξομολογήσεις και αναμνήσεις είναι λίγο πολύ ψευδείς ως προς τα γεγονότα και αληθείς από ψυχολογική άποψη

Η ημερολογιακή γραφή υπονομεύει την αλήθεια, μετατρέποντας την κατ’ επίφαση αντικειμενικότητα σε παραχάραξη.

Πάπισσα Ιωάννα

 

In2life, 23/6/2021

Wednesday, January 12, 2022

William Saroyan, “Η ανθρώπινη κωμωδία”

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΚΛΑΣΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ -2. Ο πόλεμος, που καταδικάζεται λογοτεχνικά, έρχεται σε αντίστιξη με την Οδύσσεια. Η Αμερική του 1942 ζει την ειρηνική ζωή που θολώνει όσο κάποια νέα παιδιά είναι στην πρώτη γραμμή του πυρός.

 

William Saroyan

“The Human Comedy”

1943

“Η ανθρώπινη κωμωδία”

μετ. Ν. Μάντης

εκδόσεις Gutenberg -2021

 

Κλασική λογοτεχνία σημαίνει καταξιωμένη, αλλά το ζητούμενο είναι πόσο ανταποκρίνεται σε μια σημερινή ανάγνωση.


> O William Saroyan (1908-1981), παιδί Αρμένιων μεταναστών στην Αμερική, ήταν πολύ δημοφιλής μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και είχε τιμηθεί με το βραβείο Πούλιτζερ.

 

ΞΕΚΙΝΩ με ενθουσιασμό γιατί βλέπω μια πολύ έξυπνη ιδέα, γραμμένη απλά, ώστε να πετύχει τον στόχο της. Ο δεκατετράχρονος Homer Macauley ζει στην Ithaca των ΗΠΑ κι εργάζεται ως ταχυδρόμος, για να συνεισφέρει οικονομικά στην οικογένειά του, που ζει χωρίς πατέρα. Αποτελείται από τη μάνα του Katie, τον μεγάλο αδελφό του Marcus, που λείπει στρατιώτης στην Ευρώπη (είμαστε μέσα στον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο), τον τετράχρονο αδελφό του Ulysses και την αδελφή τους Bess.

Η ΠΑΙΔΙΚΗ απλότητα θαμπώνει αφενός απ’ τη φτώχια που περιορίζει την οικογένεια, αφετέρου απ’ την απώλεια του πατέρα και φυσικά απ’ την αγωνία για τον Marcus, ο οποίος βρίσκεται συνεχώς σε κίνδυνο μέσα στον πόλεμο. Αυτή η ατομική (και οικογενειακή) μοίρα διασταυρώνεται με τα τηλεγραφήματα που παραδίδει ο μικρός ήρωας στις οικογένειες, τηλεγραφήματα που αναγγέλλουν τον θάνατο κάποιου στρατιώτη. Η ανησυχία για τον αδελφό πέφτει πάνω, συναντά, εντείνεται από το πένθος που έρχεται με λίγες λέξεις να συντρίψει μάνες και συζύγους.

ΚΙ ΑΠ’ ΤΗΝ ΑΛΛΗ, η Ithaca (Ιθάκη), ο Homer (Όμηρος), ο Ulysses (Οδυσσέας) κ.ο.κ. παραπέμπουν ευθέως στην ομηρική Οδύσσεια. Όχι στην Ιλιάδα. Στην Οδύσσεια, αφενός επειδή αυτό το έπος θεωρείται ως το φιλειρηνικό ομόλογο της φιλοπόλεμης Ιλιάδας κι αφετέρου επειδή ο νόστος, που είναι σημαντικός για κάθε πολεμιστή, δεν έρχεται αν αυτός πεθάνει. Άρα, η επιστροφή του Οδυσσέα στην Ιθάκη αντιδιαστέλλεται με τη μη επιστροφή πολλών Αμερικανών στρατιωτών στη δική τους πατρίδα.

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ παρακολουθεί την ήσυχη ζωή του Homer (και του λιλιπούτειου Ulysses) στο σχολείο και στη δουλειά, αλλά μέσα σ’ αυτήν την ησυχία τα τηλεγραφήματα-μηνύματα θανάτου ραγίζουν ανεπανόρθωτα το γυαλί. Ιδιαίτερα ενδεικτική είναι η σκηνή στην οποία φτάνει στο σπίτι της κυρίας Μποφρέρ, για να της παραδώσει το τηλεγράφημα θανάτου του γιου της, φτάνει ενώ αυτή έχει γιορτή. Η ζωή και ο θάνατος παίζουν κρυφτό. Η ζωή μοιάζει να κινείται αυτόνομα, αλλά θολώνει από την αγωνία για όσα συμβαίνουν στην εμπόλεμη Ευρώπη κι έρχονται ως ανακοινωθέντα θανάτου. Αυτή τη ζωή, με την οικογένεια, το επάγγελμα, τους φιλήσυχους δρόμους, το φαγητό, τα μικρά πάθη υπόσχεται ο Marcus στον συστρατιώτη του Tobey George, ο οποίος μεγάλωσε σε ορφανοτροφείο και δεν έζησε όλα αυτά. Η τραγικότητα του τέλους, όπου ο Tobey κι ο Marcus αλλάζουν ρόλους, δίνει μια ακόμα δραματική ώθηση σε όσα εξιστορούνται εξαρχής.

ΕΙΝΑΙ ένα βιβλίο που διαβάζεται εύκολα, αλλά συνάμα προκαλεί δύστηνες σκέψεις και βαριά συναισθήματα. Η επιφανειακή απλότητα δεν αποκρύπτει τον θάνατο που ακούγεται, που ελλοχεύει, που απλώνεται σε γνωστούς και αγνώστους σε μια αντιπολεμική στίξη.

Πάπισσα Ιωάννα

Παραλλαγή του δημοσιεύτηκε στο In2life, 5.10.2021 

Sunday, January 09, 2022

Τζ. Ντ. Σάλιντζερ, “Ο φύλακας στη σίκαλη”

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΚΛΑΣΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ -1. Πώς ένας έφηβος, με γλώσσα αργκό και προφορική, ψάχνει μέσα στον μηδενισμό του και την κοινωνική αλητεία του να βρει το στίγμα του;

 

J.D. Salinger

“The Catcher in the Rye”

1951

Τζ. Ντ. Σάλιντζερ

“Ο φύλακας στη σίκαλη”

μετ. Α. Δημητριάδου

εκδ. Πατάκη -2020


Μερικά κλασικά έργα δεν έρχονται νωρίς, αλλά εμφανίζονται ξαφνικά στη ζωή σου και, ενώ λες πάντα ότι πρέπει να τα διαβάσεις, έρχεται η ώρα και λες, ναι άξιζε.


> Ο J. D. Salinger (1919-2010) γεννήθηκε στη Νέα Υόρκη. Κέρδισε τη συγγραφική του φήμη με την έκδοση ενός και μόνο μυθιστορήματος, του "The Catcher in the Rye" ("Ο φύλακας στη σίκαλη", 1951), του οποίου ο κεντρικός ήρωας, Holden Caulfield, συνόψιζε τη βίαιη έκφραση του άγχους της νέας γενιάς της εποχής. Η αίσθηση που προκάλεσε το βιβλίο και η ταύτισή του με τη γενιά των μπήτνικ, ανάγκασε τον Σάλιντζερ να εγκαταλείψει τη Ν. Υόρκη για ένα σπίτι στους μακρινούς λόφους του Cornish, New Hampshire. Προηγουμένως, είχε προλάβει να δημοσιεύσει και ορισμένα διηγήματά του, σε ένα από τα οποία -στο "A Perfect Day for Bananafish" ("Τέλεια μέρα για μπανανόψαρα", περιοδικό "New Yorker", 1949)-, εμφανίζεται για πρώτη φορά ο Seymour Glass, χαρακτήρας τον οποίο ξαναβρίσκουμε στα βιβλία "Franny and Zooey" ("Φράνυ και Ζούι", 1961) και "Raise High the Roof Beam, Carpenters/Seymour: An Introduction" ("Ψηλά σηκώστε τη στέγη, ξυλουργοί/Σίμορ: συστατικά στοιχεία", 1963), τα μόνα άλλα βιβλία που εξέδωσε ο Σάλιντζερ. Από 35, περίπου, διηγήματά του που δημοσιεύτηκαν σε διάφορα περιοδικά, επέτρεψε να εκδοθούν όσα, κατά τη γνώμη του, μπορούσαν να αντέξουν στο χρόνο, στον τόμο "Nine Stories" ("Εννέα ιστορίες", 1953). Πέθανε τον Ιανουάριο του 2010 στο σπίτι του, στο Νιού Χαμπσάιρ, από φυσικά αίτια.


ΑΥΤΟ που εξ αρχής σε πιάνει από τη μύτη και σε τραβάει μέσα στο βιβλίο είναι το ύφος του νεαρού αφηγητή. Εφηβική-νεανική αργκό, γεμάτη μαγκιά και αφέλεια, επαναστατικότητα κι αντισυμβατικότητα, ένα κράμα επιθετικού ύφους και σνομπ ανίας. Φαντάζομαι πως η μετάφραση θα είχε πολλές δυσκολίες ώστε να αντιστοιχηθεί η αμερικάνικη μεταπολεμική νεανική ιδιόλεκτος με την ελληνική. Κι άραγε θα ήταν το ίδιο κείμενο το 1978 όταν πρωτομεταφράστηκε στα ελληνικά και το ίδιο τώρα; Δηλαδή πώς μιλούσε ένας έφηβος τη μεταπολιτευτική περίοδο και πώς σήμερα;

Ο HOLDEN Caulfield είναι ένας έφηβος που σπουδάζει στο Pencey, αλλά για μια ακόμα φορά αποβάλλεται από το σχολείο, λόγω της “αλήτικης” συμπεριφοράς του, όπως είχε γίνει και σε άλλα σχολεία προηγουμένως. Η δεκαεξάχρονη αλητεία του είναι σύμφυτη με την ιδιοσυγκρασία του και γι’ αυτό ο νεαρός αφηγητής μπαίνει κατευθείαν στο μυαλό μας ως ζωντανός και αληθινός χαρακτήρας. Έτσι, ενώ δεν ξέρουμε πού πάει και πώς θα εξελιχθεί η ιστορία, ο ίδιος ο πρωταγωνιστής μπορεί να κρατήσει με τον λόγο του και την επαναστατική του ατομικιστική ματιά το ενδιαφέρον.

ΚΙ ΟΝΤΩΣ η ιστορία είναι μια σειρά από συναντήσεις και σκέψεις του Holden, καθώς φεύγει από το σχολείο. Συγκάτοικοι, συμμαθητές, γκόμενες, μια πόρνη, μια παλιά φίλη, ένας καθηγητής, όλοι οι σάπιοι κατ’ αυτόν που εκπροσωπούν με τον έναν ή τον άλλο τρόπο ένα “κάλπικο” (αγαπημένη του λέξη) σύστημα. Οι κατηγορίες δεν είναι συγκεκριμένες, ή μάλλον είναι οι συνηθισμένες αιτιάσεις των εφήβων. Έτσι, η προσοχή μας δεν εστιάζεται πράγματι στην ψεύτικη κοινωνία, αλλά στη συνείδηση του νεαρού που εκτοξεύει την αγανάκτησή του, τον σνομπισμό και την απέχθειά του σε ό,τι συναντά. Με μια έννοια λοιπόν έχουμε ένα Bildungsroman, ένα μυθιστόρημα μαθητείας, που σαρώνει όσα ζει ο Holden. Άραγε θα καταλήξει σε ένα είδος ενηλικίωσης, δηλαδή αυτοσυνειδησίας;

ΚΙ ΟΝΤΩΣ καταλήγει. Σε όλο το βιβλίο ο νεαρός διακρίνεται από ένα είδος μηδενισμού, καθώς μισεί τα πάντα, δεν βρίσκει ενδιαφέρον σε τίποτα, αγαπά ίσως μόνο την αδελφή του Φοίβη, αλλά πουθενά αλλού δεν δείχνει κανένα ενδιαφέρον, καμία πώρωση, τίποτα που να τον κάνει να ενεργοποιηθεί. Ψάχνει και ψάχνεται, όλα όμως του φαίνονται ανούσια. Διαβάζει βιβλία, παίζει τένις, είναι καλός στην έκθεση, αλλά όλα τα …σκατώνει, επειδή δεν έχει κανένα κίνητρο. Ανάμεσα στην αρχική σκηνή όπου συναντά τον γηραιό καθηγητή του Spencer και μία από τις τελευταίες όπου συνομιλεί με τον νεαρότερο καθηγητή Antolini, αναδεικνύεται όλη αυτή η αρνητική στάση ζωής. Εφηβική κι αμήχανη. Το βιβλίο κλείνει με ένα ανοικτό τέλος, αλλά μένει μια γεύση αισιοδοξίας.

ΤΟ ΧΑΡΗΚΑ!

In2life, 15/3/2021 

Πάπισσα Ιωάννα

Friday, January 07, 2022

ΚΑΛΗ ΧΡΟΝΙΑ

Σήμερα, ανήμερα της γιορτής μου, ανοίγω ξανά το ΒΙΒΛΙΟΚΑΦΕ και εύχομαι σε όλους 2022 ευχές. Με λιγότερα κρούσματα, με λιγότερους διασωληνωμένους, με λιγότερους θανάτους.

Και μαζί με υγεία, εύχομαι 2022 βιβλία, καλά βιβλία που να βοηθούν στην αντίσταση σε ό,τι μας περιτριγυρίζει. Να είναι το νέο έτος γεμάτο απολαυστικές ώρες διαβάσματος.

Επέλεξα να ξεκινήσω τη νέα χρονιά με μια σειρά κλασικών αναγνωσμάτων, που έχουν καταξιωθεί και έρχονται ως σε μένα. Μεγάλα ονόματα, διεθνώς καταξιωμένα, ονόματα ορόσημα στο διεθνές σκηνικό, βραβευμένα βιβλία, έργα που έχουν αφήσει το στίγμα τους. Διάβασα πολλά απ’ αυτά μέσα στις διακοπές, άλλα μέσα στο φθινόπωρο που πέρασε. Και τώρα που θα ανοίξουν τα νηπιαγωγεία, έχω φορτώσει τη σκέψη μου με κολοσσιαία κείμενα, με μια περιουσία που θα με συντροφεύουν από τώρα και στο εξής.

Ενδεικτικά αναφέρω μερικά απ’ όσα θα ακολουθήσουν:

Gustave Flaubert, “Αισθηματική αγωγή”

Jean Genet, “Το ημερολόγιο ενός κλέφτη”

Γουίλιαμ Γκόλντινγκ, “Ο άρχοντας των μυγών”

Alberto Moravia, “Η προσήλωση”

Τζ. Ντ. Σάλιντζερ, “Ο φύλακας στη σίκαλη”

John Steinbeck, “Άνθρωποι και ποντίκια”


Καλές αναγνώσεις και το 2022,

με βιβλία απολαυστικά, αισθαντικά, δυνατά σε προβληματισμούς!

Πάπισσα Ιωάννα

Thursday, December 23, 2021

ΚΑΛΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ

Σήμερα κλείνουν τα νηπιαγωγεία. Αφήνω τα παιδάκια μου με χαμόγελο και προσβλέπω στις δεκαπέντε μέρες που θα μεσολαβήσουν να ζήσω ήρεμα, γιορτινά, πνευματικά.

Δεν ξέρω αν θα ξανανοίξουμε ή αν θα βρεθούμε πάλι σε μια ασφυκτική καραντίνα. Γι’ αυτό προνόησα, ανάμεσα σε άλλα, να σχεδιάσω τα διαβάσματά μου και το απόγευμα θα κάνω την παραδοσιακή βιβλιοπωλειότσαρκα, ώστε να εφοδιαστώ με προμήθειες, όχι μόνο για τις γιορτές αλλά και για το νέο έτος, που μπορεί πάλι να μας βρει στο σπίτι να χουζουρεύουμε σαν γάτες, αλλά και να αναζητάμε διεξόδους απ’ τη φυλακή μας.

Φέτος θέλω να διαβάσω κλασική λογοτεχνία. Οι αγορές μου θα επικεντρωθούν σε ορισμένα έργα της παγκόσμιας πεζογραφίας, που έχουν αναδειχθεί σε διαχρονικές αξίες και, μαζί με ορισμένα που ήδη έχω διαβάσει, θα αποτελέσουν στο ΒΙΒΛΙΟΚΑΦΕ μια μακριά σειρά μεγάλων έργων. Π.χ.


- Φραντς Κάφκα, “Η δίκη”

- Gabriel García Márquez, “Περί έρωτος και άλλων δαιμονίων”

- Ray Bradbury, “Ο εικονογραφημένος άνθρωπος”

- Herman Melville, “Ο μεγάλος απατεώνας”

- Georges Simenon, “Γράμμα στον δικαστή μου”

- Raymond Chandler, “Ο μεγάλος ύπνος”


Σήμερα κλείνει και το Βιβλιοκαφέ για το διάστημα των γιορτών.

Εύχομαι σε όλους λαμπρά Χριστούγεννα

και το 2022 να μην μας προδώσει!

Πάπισσα Ιωάννα

Wednesday, December 22, 2021

Patricio Pron, “Το πνεύμα των γονιών μου εξακολουθεί να ανυψώνεται μέσα στη βροχή”

Η κληρονομιά του πατέρα δεν είναι μόνο το αρχείο με τα έγγραφά του, αλλά και το πολιτικό του παρελθόν, που έμμεσα επηρέαζε πάντα τη ζωή του και αφήνει τη σκιά του πάνω από το παρόν.

 

Patricio Pron

“El espíritu de mis padres sigue subiendo en la lluvia”

2011

“Το πνεύμα των γονιών μου εξακολουθεί να ανυψώνεται μέσα στη βροχή”

μετ. Μ. Παλαιολόγου

εκδόσεις Ίκαρος -2021

 

Ισπανική λογοτεχνία και εκδόσεις Ίκαρος: δύο παράγοντες που συνέβαλαν στο να πάρω αυτό το βιβλίο. Ίσως ήταν και το “Αύριο θα μας λένε αλλιώς”, που δεν το διάβασα, αν και ακούστηκε ειδικά από τους bloggers.

 

> Ο Patricio Pron (Πατρίσιο Προν) γεννήθηκε στο Ροσάριο της Αργεντινής το 1975. Αποφοίτησε από το Τμήμα Κοινωνικής Επικοινωνίας του Εθνικού Πανεπιστημίου του Ροσάριο. Εργάζεται ως κριτικός λογοτεχνίας και συγγραφέας. Το έργο του έχει μεταφραστεί σε περισσότερες από οκτώ γλώσσες, μεταξύ αυτών στα αγγλικά, γερμανικά, γαλλικά και ιταλικά.
Διηγήματά του έχουν δημοσιευτεί σε περιοδικά όπως το Paris Review και το Michigan Quaterly Review. To 2010 επιλέχθηκε από το αγγλικό περιοδικό Granta ως ένας από τους είκοσι δύο καλύτερους νέους ισπανόφωνους συγγραφείς.
Για το διήγημά του "Es el realismo" διακρίθηκε το 2004 με το Βραβείο Juan Rulfo και για το σύνολο του έργου του τιμήθηκε με το Βραβείο Calamo Extraordinario το 2016. Το 2019 απέσπασε το Βραβείο Alfaguara καλύτερου μυθιστορήματος για το βιβλίο του "Αύριο θα μας λένε αλλιώς" (Ίκαρος, 2020).
Είναι δόκτωρ Ρομανικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο του Γκέτινγκεν στη Γερμανία. Ζει στη Μαδρίτη.

 

ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΣ το βιβλίο ένιωσα σαν να ανεβοκατεβαίνω από ψηλά στα χαμηλά και το ανάποδο. Ξεκινά με μια αδιάφορη επιστροφή του γιου εκεί που ο πατέρας πεθαίνει. Κι οι δυο πάσχουν από αμνησία, ο μεν πατέρας σε προχωρημένο στάδιο, ο δε γιος σε πρώιμο. Ο αφηγητής γιος δεν πολυσυμπαθεί τον πατέρα και σχολιάζει σχετικά ανούσια τη σχέση τους.

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ αποκτά ενδιαφέρον, όταν ανακαλύπτει το αρχείο του δημοσιογράφου πατέρα, στο οποίο παρακολουθούσε μια φαινομενικά αδιάφορη υπόθεση. Το 2008 εξαφανίζεται ένας “φοκνερικός ανόητος”, ο Alberto Burdiso, και άρθρα, συνεντεύξεις και άλλα έγγραφα εξιστορούν σε ένα άτυπο μυθιστόρημα τεκμηρίων την εξαφάνισή του, την ανεύρεση του πτώματός του σε ένα πηγάδι και τη δίωξη τεσσάρων ατόμων για τον φόνο του, που είχε οικονομικά κίνητρα. Το μυθιστόρημα του Pron, που εμπεριέχει το άτυπο μυθιστόρημα του πατέρα, γίνεται αστυνομικό, όσο κι αν ο συγγραφέας εξηγεί ότι ένα τέτοιο είδος δεν μπορεί να αποδώσει τον ψυχισμό των ηρώων, αλλά μένει στην επιφάνεια του μυστηρίου. Συμφωνώ.

ΝΕΑ ΠΤΩΣΗ με όνειρα και αναμνήσεις. Κι εκεί που πίστευα ότι το έργο θα τελειώσει με την κάθοδο πάλι σε έναν θολό κόσμο, ξανανεβαίνει. Το “γιατί” που στοιχειώνει τον αφηγητή γιο, το γιατί ο πατέρας παρακολουθούσε τον Burdiso πέφτει πάνω στην αδελφή του Alicia, την οποία ο πατέρας είχε μυήσει στην πολιτική τα ταραγμένα χρόνια της δικτατορίας στην Αργεντινή, με δικτάτορα τον Jorge Rafael Videla. Αυτή σκοτώθηκε από τις αρχές το 1977 κι έτσι το οικογενειακό δράμα και το αστυνομικό μυθιστόρημα παίρνει πολιτικά χρώματα.

ΜΙΚΡΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ, άλλοτε αντικειμενικά στοιχεία και ντοκουμέντα κι άλλοτε υποκειμενισμός και προσωπικές σκέψεις. Ανάμεσα στον γιο και τον πατέρα ένα χάσμα, που επιχειρεί να καλύψει ψάχνοντας τη σχέση του πατέρα με το παρελθόν του. Το προσωπικό και διαπροσωπικό ανάγεται στο εθνικό και πολιτικό. Το παρόν στηρίζεται σε ένα παρελθόν, που δεν είναι ρόδινο, που κληροδοτεί τύψεις, που αποκαλύπτει μια άλλη ζωή απ’ αυτήν που ξέρουμε.  

ΜΕ ΚΕΡΔΙΣΕ το τμήμα με τα ντοκουμέντα, που στην αλληλουχία τους ξεδιπλώνουν ένα μυστήριο. Το υπόλοιπο το είδα αδιάφορα. Μπορώ ωστόσο να καταλάβω πως το πολιτικό υπόβαθρο δημιουργεί κραδασμούς, ειδικά στο αργεντίνικο κοινό, αλλά ίσως και σε μας, που είχαμε ανάλογα χουντικά καθεστώτα.

Πάπισσα Ιωάννα