Saturday, April 17, 2021

Cesare Pavese, “Το φεγγάρι και οι φωτιές”

ΙΤΑΛΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ -2. Πρώτα μεταπολεμικά χρόνια στην Ιταλία, αλλά και με αναδρομές οδηγούμαστε πίσω στα μεσοπολεμικά. Κλειστοί ορίζοντες, που όποιος τους διαβεί μπορεί να δει και λίγο παραέξω τη ζωή.

 

Cesare Pavese

“La luna e I falò”

1950

“Το φεγγάρι και οι φωτιές”

μετ. Ά. Παπασταύρου

εκδόσεις Μεταίχμιο -2021


Μεγάλο όνομα της ιταλικής λογοτεχνίας κι έτσι είπα να διαβάσω πώς είδε τον μεταπολεμικό κόσμο μας. Αυτοκτόνησε κιόλας.


> Ο Τσέζαρε Παβέζε είναι ένας από τους πιο αγαπημένους Ιταλούς συγγραφείς της γενιάς που ονομάστηκε "νεορεαλιστική". Γεννήθηκε το 1908 στο Σαν Μπέλμπο του Κουένο. Το 1914 πέθανε ο πατέρας του και τα οικογενειακά βάρη ανέλαβε η δραστήρια και λιγόλογη μητέρα του. Μετά τη στοιχειώδη εκπαίδευση, παρακολούθησε τις πρώτες τάξεις του γυμνασίου στους Ιησουίτες. Το 1926 αποφοίτησε. Έμαθε μόνος του αγγλικά και μελέτησε τον Ουίτμαν. Το 1927 γράφτηκε στη φιλοσοφική και το 1930 πέθανε η μητέρα του. Εκείνη τη χρονιά άρχισε να μελετά και να θαυμάζει τον Κρότσε. Από το 1933, μαζί με μια ομάδα αντιφασιστών διανοούμενων, φίλων του από το λύκειο "Μάσσιμο ντ' Αζέλιο", συνεργάζεται με το νεοσυσταθέντα εκδοτικό οίκο "Εϊνάουντι" και μετά τη σύλληψη του Τζίνσμπουργκ, καλείται να αναλάβει τη διεύθυνση της επιθεώρησης "La Cultura". Το 1935 συλλαμβάνεται, ταυτόχρονα με τον Εϊνάουντι, εξαιτίας ενός γράμματος του Αλτιέρο Σπινέλλι που βρέθηκε στο σπίτι του, αλλά ύστερα από αίτηση χάριτος η ποινή του μειώθηκε. Το '36 επέστρεψε στο Τορίνο, όπου σε μια ερωτική απογοήτευση προστέθηκε η αποτυχία του "Lavorate stanca" ("Η δουλειά κουράζει"). Το '41 η κριτική επαίνεσε την έκδοση του "Paesi tuoi" ("Οι χώρες σου"). Την ίδια εποχή γράφει και την "Αμμουδιά". Μετά την απελευθέρωση επέστρεψε στο Τορίνο, γράφτηκε στο Κ.Κ. Ιταλίας και άρχισε τη συνεργασία με την "Ουνιτά", όπoυ γνώρισε τον Ίταλο Καλβίνο, κ.ά. Το '46 έγραψε τη "Fuoco grande" ("Μεγάλη φωτιά"), που θα εκδοθεί μετά το θάνατό του και στη συνέχεια: "Dialoghi con Leuco" ("Διάλογοι με τη Λευκώ"), "Ο διάβολος στους λόφους", "Τρεις γυναίκες μόνες", "La luna e il falo" ("Το φεγγάρι και οι φωτιές"). Το '50 τού απονεμήθηκε το βραβείο "Στρέγκα". Στις 27 Αυγούστου του 1950 αυτοκτόνησε σ' ένα ξενοδοχείο του Τορίνο, σε ηλικία σαράντα δύο ετών.


ΕΧΩ μια αμυδρή εντύπωση πως η μεταπολεμική λογοτεχνία, η αμέσως μετά τον πόλεμο, είναι μίζερη. Και στην Ελλάδα και στην Ιταλία η έξοδος από τον II Παγκόσμιο Πόλεμο και η φτώχια στις πρώτες δεκαετίες επιβάρυνε τις πλάτες των λογοτεχνών με μια κακομοιριά, που οδήγησε σε μια οπτική γωνία ματαιότητας. Ενώ ίσως θα περίμενε κανείς όραμα για ένα ειρηνικό μέλλον, είναι τόσο βαριά η σκιά του πολέμου και οι δεινές οικονομικές συνθήκες, που δεν αφήνει περιθώριο για ελπίδες.

ΑΥΤΟ ΒΛΕΠΩ και στο τελευταίο έργο του Pavese. Δεν ξέρω αν τα άλλα είναι πιο δυναμικά σε συναισθήματα και σε γραφή. Αλλά αυτό παρουσιάζει τον πρωταγωνιστή να γυρίζει αμέσως μετά τον πόλεμο στο χωριό του, στη Βορειοδυτική Ιταλία, στο φτωχό και μίζερο χωριό του, μετά την παραμονή του στην Αμερική. Εκεί πρόκοψε και γυρίζοντας έχει μια οικονομική άνεση, μικρή μάλλον αλλά σημαντική για την επαρχία της χώρας. Και βλέπει ό,τι άφησε πίσω του με μια νοσταλγία για το παρελθόν, με αναμνήσεις και παιδικές μνήμες αλλά και με μια στασιμότητα που αντικατοπτρίζεται και στον αργόσυρτο τρόπο της αφήγησης, σαν ένα καραβάνι που διασχίζει μονότονα την έρημο.

ΟΙ ΚΑΤΟΙΚΟΙ βλέπουν κοντόθωρα μόνο το μικρό τους χωριό και λίγο γύρω γύρω, ενώ η κοντινή πολίχνη, ή η πιο μακρινή πόλη, ή αρκετά μακρινή Γένοβα φαντάζουν τόσο απόμακρες. Αυτό κάνει και τη ζωή τους χαμηλών πτήσεων και στόχων, ενώ ο ήρωας, που παίρνει το προσωνύμιο Χέλι, όταν πιάνει δουλειά στο αρχοντικό του Mateo, βλέπει λίγο μακρύτερα. Δεν είναι μόνο η ζωή των δεσποινίδων της οικογένειας, που φαντάζουν απόρθητα κάστρα για την τάξη του, αλλά και η δυνατότητα που σιγά σιγά αποκτά να φύγει έξω από τον περίβολο της μικροχωριάτικης ζωής του.

ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ πλευρές των φασιστών και των Αριστερών περνάνε λίγο μέσα στο μυθιστόρημα, αλλά πιο πολύ εστιάζει στο κοινωνικό θέμα, τόσο των φτωχών Ιταλών όσο και των πλούσιων, που δεν ζουν αναγκαστικά καλύτερα.

Πάπισσα Ιωάννα

Wednesday, April 14, 2021

Roberto Vecchioni, “Ο έμπορος του φωτός”

ΙΤΑΛΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ -1. Είναι η αρχαία ελληνική σκέψη τόσο διαχρονική που να μπορέσει να μεταφερθεί στο σήμερα και να εφαρμοστεί, τόσο στη λογική της, τόσο στην ερωτική της, όσο και στην παράλογη πλευρά της;

 

Roberto Vecchioni

“Il mercante di luce”

2014

“Ο έμπορος του φωτός”

μετ. Δ. Παπαδημητρίου

εκδόσεις Κριτική -2020


Μετά το πολύ συγκινητικό και καλογραμμένο “Ο βιβλιοπώλης του Σελινούντα”, η αναζήτηση νέων βιβλίων του φιλέλληνα Vecchioni ήταν μια απ’ τις προτεραιότητές μου.


> Ο Roberto Vecchioni (Ρομπέρτο Βεκιόνι) γεννήθηκε στην Καράτε Μπριάντσα της Βόρειας Ιταλίας. Σπούδασε κλασική φιλολογία στο Καθολικό Πανεπιστήμιο του Μιλάνου. Έχει πλούσιο έργο τόσο στη μουσική όσο και στα γράμματα. Ως τραγουδοποιός έχει αφήσει, για πάνω από μισό αιώνα, το ιδιαίτερο στίγμα του στη μουσική σκηνή της Ιταλίας κερδίζοντας την αγάπη του κοινού. Η πολύχρονη ενασχόλησή του με τις ανθρωπιστικές σπουδές και τη διδασκαλία στη μέση και στην ανώτατη εκπαίδευση αντανακλάται στη μουσική και λογοτεχνική του παραγωγή. Είναι συγγραφέας των βιβλίων "Viaggi del tempo immobile" (1996), "Le parole non le portano le cicogne" (2002), "Diario di un gatto con glistivali" (2006), "Scacco a Dio" (2009) και "Il mercante di luce" (2014). "Ο βιβλιοπώλης του Σελινούντα" έχει ήδη μεταφραστεί στη γαλλική και την ισπανική γλώσσα. Στην πλοκή του μυθιστορήματος βασίστηκε το ομώνυμο τραγούδι του Vecchioni "Ιllibraio di Selinunte".


ΤΟ ΕΡΓΟ διασταυρώνεται στο μυαλό μου με δύο άλλα: απ’ τη μια την “Ιστορία ενός γερασμένου παιδιού” της Jenny Erpenbeck, καθώς ο Marco στον Vecchioni είναι ένα παιδί 17 ετών, που ωστόσο πάσχει από προγηρία και έχει έναν επιβαρυμένο οργανισμό σαν να είναι 70. Απ’ την άλλη, το “Μαύρο νερό” του Μακρόπουλου, όπου ο πατέρας “θυσιάζεται”, καθώς αφοσιώνεται στον παραπληγικό γιο του. Το ίδιο κάνει κι ο Stefano Quodam Valerio, που μεγαλώνει τον προγερασμένο γιο του στο βιβλίο για το οποίο μιλάμε. Είναι καθηγητής αρχαίων ελληνικών και όλη του η φιλοσοφία ζωής, δηλαδή όλη η κοσμοαντίληψη, που μεταφέρεται στην καθημερινότητά του, προέρχεται από την αρχαία ελληνική λογοτεχνία, ειδικά τον Όμηρο, τους τραγικούς και τους λυρικούς ποιητές.

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ωστόσο ξεκινά με μια πράξη βίας, καθώς ο μειλίχιος Stefano, κατεβαίνει απ’ τ’ αμάξι του και σπάει με τον πυροσβεστήρα τα τζάμια και τις λαμαρίνες μιας Porsche ενός κακομαθημένου πλούσιου νεαρού που έχει κλείσει τον δρόμο. Η συνέχεια είναι όμως πιο ήπια. Φροντίζει τον Marco, του διαβάζει αρχαία ελληνικά αποσπάσματα ή δικά του ποιήματα, τον μυεί στην αρχαιοελληνική νοοτροπία, τον πηγαίνει για εξετάσεις, ζει στον κόσμο του όπως αυτός διαμορφώνεται από τον ελληνισμό και την καθημερινότητά του κ.ο.κ.

ΦΑΙΝΕΤΑΙ σε μεγάλο βαθμό ότι τα δύο επίπεδα συναντιούνται μόνο στην αντανάκλασή τους: το επίπεδο της προγηρίας του γιου και το επίπεδο της αρχαιοελληνικής κοσμοθεωρίας. Αυτό κάνει το μυθιστόρημα συνάθροιση επεισοδίων και ιδεών, χωρίς συνεκτικότητα, χωρίς δηλαδή μια ενσωμάτωση του αρχαίου πνεύματος μέσα στη ζωή των προσώπων. Η αγάπη του Stefano για τον γιο του και η αντοχή που δείχνει αντικατοπτρίζεται στα μαθήματα που έχει πάρει από την τραγωδία ως τρόπο ζωής των Ελλήνων.

Η ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΗ κορυφώνεται όταν η ιστορία του Αίαντα γίνεται πράξη στο πρόσωπο του Quontam. Ο Αίας, επειδή ήταν ο πιο γενναίος από τους Αχαιούς, ζήτησε τα όπλα του Αχιλλέα, μετά τον θάνατο του τελευταίου. Η ρητορική όμως του Οδυσσέα ήταν πιο πειστική κι έτσι αυτός κέρδισε τα όπλα. Ο Αίας τρελάθηκε και επιτέθηκε σε ένα κοπάδι πρόβατα, πιστεύοντας πως είναι οι Αχαιοί, κι έπειτα από ντροπή αυτοκτονεί. Ο πρωταγωνιστής του Vecchioni, όταν χάνει τελικά τον γιο του, και ο αντίζηλός του απατεώνας καθηγητής παίρνει την έδρα της Ελληνικής Λογοτεχνίας, τρελαίνεται εξίσου κι επιτίθεται με μια μαύρη Porsche σε ένα κέντρο διασκέδασης, πιστεύοντας ότι είναι μέσα τα ρεμάλια οι νέοι, που διασκεδάζουν αψηφώντας τους άλλους. Ο κόσμος των αρχαίων ζει…

ΟΝΤΩΣ το βιβλίο του Ιταλού συγγραφέα αποδίδει με λατρεία και πάθος τη βαθιά φιλοσοφία των Αρχαίων Ελλήνων, οι οποίοι κατέκτησαν το ύψος κάθε ανθρώπινης σκέψης και συνόψισαν όλα τα ζητήματα διαχρονικά. Μέθυσα κι εγώ με τον παλμό αυτό και στο τέλος συνειδητοποίησα ότι το βιβλίο είναι μια σειρά από καθρέφτες που συνεχώς παίζουν με ομοιώματα και αντανακλάσεις.

Πάπισσα Ιωάννα

Tuesday, April 13, 2021

Ιταλική λογοτεχνία

Εδώ στο Βιβλιοκαφέ έχουμε διαβάσει σχετικά λίγα έργα της ιταλικής λογοτεχνίας. Δεν ξέρω πόσο δυναμική λογοτεχνία είναι, πόσο ψηλά στέκεται σήμερα δίπλα στις κραταιές άλλες. Ιδού τι έχουμε διαβάσει:

 

-Curzio Malaparte, “Το δέρμα”

-Ο Carlo Lucarelli συνθέτει …την “Τριλογία του φασισμού”

-“Πού ήσασταν όλοι” του Paolo di Paolo

-Fabio Stassi, “Κάθε σύμπτωση έχει ψυχή”

-Italo Calvino, “Η μέρα ενός εκλογικού αντιπροσώπου”

-Λούκα Ντ’ Αντρέα, “Η κατάρα της Λίσι”

-Fabio Stassi, “Η χαμένη αναγνώστρια”

-“Η υπέροχη φίλη μου” της Έλενα Φερράντε

-Οι αραχτοί” του Michele Serra

-“Φύλλο μηδέν” του Ουμπέρτο Έκο

-“Το κοιμητήριο της Πράγας” του Ουμπέρτο Έκο

-“Τα φτερά της πεταλούδας” του Αντρέα Καμιλέρι   

 


Και τώρα ένα μικρό αφιέρωμα σε Ιταλούς συγγραφείς καθώς διαβάσαμε τέσσερα βιβλία τους:

 

1. Roberto Vecchioni, “Ο έμπορος του φωτός”

2. Cesare Pavese, “Το φεγγάρι και οι φωτιές”

3. Domenico Starnone, “Τα κορδόνια”

4. Nadia Terranova, “Αντίο, φαντάσματα”

Πάπισσα Ιωάννα

Sunday, April 11, 2021

William Melvin Kelley, “Ένας διαφορετικός τυμπανιστής”

Ο ρατσισμός φαίνεται μόνο στις τελευταίες σελίδες. Αλλά υπονοείται μέσα από λέξεις και εκφράσεις στην Αμερική της δεκαετίας του ’50, όπου μια απρόσωπη εγερτήρια τυμπανοκρουσία ωθεί τους μαύρους σε μια ειρηνική εξέγερση.

 

William Melvin Kelley

“A Different Drummer”

1962

“Ένας διαφορετικός τυμπανιστής”

μετ. Γ. Μπαμπασάκης

εκδόσεις Μεταίχμιο -2020


“Ο άγνωστος γίγαντας της αμερικανικής λογοτεχνίας”. Η αλήθεια είναι ότι τσίμπησα απ’ αυτή τη φράση στο εξώφυλλο. Μπήκα στο τριπάκι να διαβάσω έναν άγνωστο συγγραφέα, που είναι ωστόσο μεγάλη πένα. Είναι;


> Ο William Melvin Kelley γεννήθηκε στη Νέα Υόρκη το 1937. Σπούδασε στο Χάρβαρντ. Ήταν γνωστός για τη διερεύνηση, μέσω της σάτιρας, των φυλετικών σχέσεων στην Αμερική. Το πρώτο μυθιστόρημά του, Ένας διαφορετικός τυμπανιστής, κυκλοφόρησε το 1962, όταν ο συγγραφέας ήταν μόλις είκοσι τεσσάρων ετών. Ακολούθησαν τα βιβλία: Dancers on the Shore (1964), A Drop of Patience (1965), dem (1967), Dunfords Travels Everywheres (1970). Δίδασκε λογοτεχνία στο Κολέγιο Σάρα Λόρενς. Βραβεύτηκε με το Anisfield-Wolf Book Award for Lifetime Achievement το 2008 για τη συνολική του προσφορά. Πέθανε τον Φεβρουάριο του 2017 σε ηλικία 79 ετών.

  

ΕΧΟΥΜΕ συνηθίσει τα βιβλία μαύρων που αναφέρονται στον ρατσισμό που υφίστανται στις ΗΠΑ να είναι άκρως ρεαλιστικά, ώστε να μιλήσουν τα γεγονότα ωμά και αμεσολάβητα. Η “Little Scarlet” του Walter Mosley, “Όλες οι χάρες του ουρανού” του Dinaw Mengestu, “Το κουαρτέτο του Χάρλεμ” του James Baldwin, “Οι μητέρες” της Brit Bennett αποδίδουν με ζωντάνια τις συνθήκες των γκέτο, των μαύρων Αμερικανών, των τριβών και των δυσκολιών τους.

ΑΠΕΝΑΝΤΙ σ’ αυτό το πλαίσιο ο νεαρότατος το 1962 Kelley ξεκινά με μια φανταστική Πολιτεία του Νότου, όπου ένας γιγάντιος Αφρικάνος κυνηγιέται και εντέλει σκοτώνεται, αφήνοντας πίσω του ένα μωρό, τον μετέπειτα ονομασθέντα Tucker Caliban. Η πρώτη αυτή σκηνή είναι άκρως γκροτέσκα, σκόπιμα υπερβολική, απρόσμενη… και δίνει το σήμα για μια άλλου τύπου φυλετική ιστορία. Στη συνέχεια η πράξη του μαύρου Caliban να ρίξει αλάτι στα χωράφια του και να φύγει από την πολιτεία, παρασέρνοντας μαζί του και όλους τους Αφροαμερικάνους κατοίκους της, αποτελεί πέρα από αίνιγμα για όλους και μια ενέργεια τρελή, ανεξήγητη, αφασική.

Η ΑΦΗΓΗΣΗ περνά από τα μάτια των λευκών της πολιτείας, που βλέπουν τον “παράξενο” μαύρο να είναι στο επίκεντρο της προσοχής κι εκείνοι εικάζουν και σχολιάζουν. Από την τερατώδη εμφάνιση του θηριώδους πατέρα του μέχρι το αλάτι και τη φυγή του, πολλά περνάνε απ’ το μυαλό των ανθρώπων, λίγα ξέρουν αλλά πολλά υποθέτουν και ακόμα περισσότερα φημολογούν. Σιγά σιγά όμως οι πιο κοντινοί άνθρωποι στην οικογένεια Caliban, όπως είναι ο πατέρας David Willson, ο γιος Dewey και η κόρη Dymphna, αποκαλύπτουν στις δικές τους πρωτοπρόσωπες αφηγήσεις πώς έζησαν τον Tucker και τη μορφωμένη σύζυγό του Bethrah, πώς τους αγάπησαν ο καθένας με τον τρόπο του, αλλά και πώς οι δύο αυτοί τύποι εξελίχθηκαν αθόρυβα μέσα στον χρόνο.

Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ των μαύρων (Αφροαμερικανών, νέγρων, αραπάδων, σκυλαραπάδων, έγχρωμων κ.ο.κ.) γίνεται ήσυχα και ανεπαίσθητα. Χωρίς συνεννοήσεις διαρκείας και χωρίς ντουντούκες, αποφασίζουν να ακολουθήσουν το κύμα που σήκωσε ο Tucker και η γυναίκα του και να αφήσουν τη μικρή πολιτεία. Το ίδιο επαναστατική ήταν και η αίτηση από τον πρωταγωνιστή, πριν από μερικά χρόνια, να αγοράσει από τους Willsons είκοσι οκτώ στρέμματα γης στη φυτεία τους, γιατί μια εσωτερική φωνή έλεγε στον Tucker ότι πρέπει να πάψουν πλέον να δουλεύουν τη γη άλλων (των λευκών) και μέσα τη δεκαετία του ’50 να αποκτήσουν τη δική τους γη, εκεί που ο πρώτος Caliban είχε πρώτος εργαστεί.

ΌΛΑ δείχνουν άμεσα ή έμμεσα ότι μια συνείδηση χωρίς ηγέτη, χωρίς συλλόγους και χειραγωγήσεις, άναψε ένα φιτίλι, που οδήγησε σε μια φιλειρηνική εξέγερση. Η Πολιτεία χωρίς τους μαύρους της είναι άδεια και μισή κι οι λευκοί αναρωτιούνται “Και τώρα τι θα γίνουμε χωρίς βαρβάρους;”. Ο Keeley είναι αλήθεια ότι με τσίγκλησε, επειδή έβαλε δυο γυναίκες, την Bethrah του Tucker και την Camille του David να υπακούν εντέλει στους άντρες τους σε μια πατριαρχική νοοτροπία. Αλλά τον συγχωρώ, καθώς πέρασε το μήνυμα μιας φωνής που συνεπαίρνει όλους, άντρες και γυναίκες, μια αφύπνιση του μαύρου πληθυσμού, που δεν οδηγεί σε μια βίαιη ρήξη με τους λευκούς αλλά σε μια ηθελημένη φυγή. Κι εκεί μοιάζουν πολλά ανεξήγητα, αλλά υποθέτω ότι ο συγγραφέας θέλει να δείξει ότι τα πράγματα ωριμάζουν και οι συνειδήσεις αφυπνίζονται με έναν μαγικό τρόπο ή με το χέρι της Ιστορίας να νεύει.


In2life, 8/2/2021 

Πάπισσα Ιωάννα

Thursday, April 08, 2021

Paul Greveillac, “Αφέντες και δούλοι”

Το μαοϊκό καθεστώς στην Κίνα, όπως όλα τα κομουνιστικά, έχει τους ευνοούμενούς του και τους υπό δυσμένεια. Αυτό δεν αγγίζει μόνο τα διοικητικά στελέχη, αλλά και τους καλλιτέχνες. Μέσω λοιπόν ενός ζωγράφου, ξεδιπλώνεται όλος ο κισσός της χώρας, της εξάρτησης από την εξουσία, των αλλαγών που δεν αφήνουν κανέναν να μείνει όρθιος.

 

Paul Greveillac

 “Maîtres et esclaves”

2018

“Αφέντες και δούλοι”

μετ. Γ. Καυκιάς

εκδόσεις Πόλις -2020


Το δώρο της ξαδέλφης μου για τα γενέθλιά μου το κοίταξα καχύποπτα. Τι με νοιάζει εμένα μια οικογένεια Κινέζων στην εποχή του Μάο Τσε Τουνγκ; Τελικά με ένοιαζε.


> Ο Πωλ Γκρεβεγιάκ γεννήθηκε το 1981. Σπούδασε φιλολογία και πολιτικές επιστήμες. Το πρώτο του μυθιστόρημα, "Οι κόκκινες ψυ­χές" (2016, βραβείο Roger Nimier), περιγράφει μέσα από τη ζωή ενός Σοβιετικού λογοκριτή τον κόσμο της επίσημης τέχνης και της προπαγάνδας στη Σοβιετική Ένωση, αλλά και τη ζωή των διαφωνούντων διανοουμένων. Το "Αφέντες και δούλοι" (2018) έχει τιμηθεί με το βραβείο Jean Giono και ήταν στην τελική λίστα υποψηφιοτήτων για το βραβείο Goncourt.


Το 1950 γεννιέται ο Τιαν Κιγουάι από οικογένεια φτωχών αγροτών. Η οικογένεια ζει δύσκολα στην επαρχιακή Κίνα, ενώ ο κομουνισμός σαρώνει τα πάντα, όχι τόσο βίαια, όσο πολιτισμικά, επιβάλλοντας νέες συνήθειες, προάγοντας την κολεκτιβοποίηση, προσκυνώντας τον Μεγάλο Τιμονιέρη και οργανώνοντας τη ζωή σε απόλυτα συλλογική βάση. Ο μικρός ταλαντούχος Κινέζος ζει μεταξύ του νωθρού για τα δεδομένα της παραγωγής πατέρα του Τιάν Γιονγκμιν και της φιλόπονης μάνας του Σι Γιαν, ενώ στο προσκήνιο είναι συνεχώς ο γραμματέας της τοπικής επιτροπής Τζιανγκ Τζινσένγκ. Κι από νωρίς στρέφεται στο μόνο πράγμα που κληρονόμησε απ’ τον πατέρα του, τη ζωγραφική, επιδεικνύοντας εξαιρετικό ταλέντο.

ΚΕΝΤΡΟ είναι φυσικά ο νεαρός ζωγράφος αλλά δίπλα του απλώνονται σε επάλληλους κύκλους ο φίλος του Γκάο, που εκτελέστηκε, η σύζυγός του Λι Φανγκ, οι τοπικοί επιτελάρχες, οι ζωγράφοι στο Πεκίνο όπου αποστέλλεται με υποτροφία. Άξονας λοιπόν η ζωγραφική, αλλά στην ουσία στον θρόνο είναι η πολιτική. Σε ένα ολοκληρωτικό καθεστώς ο καλλιτέχνης είναι εν μέρει προπαγανδιστής. Πρέπει, σύμφωνα με τις αρχές του Μάο, να συνδυάζει τον σοσιαλιστικό ρεαλισμό με τα μηνύματα της Νέας Κίνας. Μορφή και περιεχόμενο στην υπηρεσία της πολιτικής ανάπτυξης. Ο Κιγουάι δεν εμπλέκεται στις φατρίες της σχολής, αλλά η τέχνη του ξεχωρίζει, φυσικά μέσα στο πλαίσιο των μαοϊκών κανόνων.

Ο ΚΙΓΟΥΑΪ σταδιακά γίνεται μέρος του συστήματος. Ζωγραφίζει επίσημα για τον Μάο και το καθεστώς, αποστέλλεται μάλιστα να ζωγραφίσει τον στρατό αλλά και τα επιτεύγματα των κινέζικων νοσοκομείων, καταδίδει έναν σύντροφο που εκφράστηκε αρνητικά για τη γυναίκα του Μεγάλου Τιμονιέρη, γίνεται κομμάτι της σοσιαλιστικής προπαγάνδας. Γίνεται φιλόδοξος, εγωιστής, αριβίστας που θέλει πλέον να εξαργυρώσει το καλλιτεχνικό του κεφάλαιο σε πολιτικό, να ανέβει μέσα στο Κόμμα. Κι απ’ την άλλη, ενώ έχει γυναίκα και παιδί, διολισθαίνει στον έρωτα για την πρίμα μπαλαρίνα Χάο Σιουλάν.

ΣΕ ΜΙΚΡΕΣ παρένθετες σκηνές εμφανίζεται ένας κλοσάρ, ο Λιου ο Πινέλας, που περιφέρεται στο Πεκίνο και συλλέγει –ανάμεσα στ’ άλλα- πινέλα για να ζωγραφίζει. Είναι το αντεστραμμένο είδωλο του πρωταγωνιστή, εκτός κόμματος και αναγνώρισης, το ίδιο όμως παθιασμένος με τη ζωγραφική, την οποία ωστόσο δεν χρησιμοποιεί για να ανέβει. Μένει πάντα στο περιθώριο σε μια Κίνα που φτιάχνει κομματικές ιεραρχίες και επιβάλλει αυτόν τον δρόμο.

ΟΙ ΕΝΑΛΛΑΓΕΣ όμως στην εξουσία μετά τον θάνατο του Μάο φέρνουν και αλλαγές στην επίσημη ή ανεπίσημη τέχνη που προωθείται. Ο Κιγουάι χάνει την πρωτοκαθεδρία, ενώ η ομάδα «Άστρα» όπου ανήκει ο Λιου κερδίζει πόντους. Σε ένα καθεστώς με ελεγχόμενα τα πάντα, η αξιοκρατία δεν είναι θέμα μόνο προσωπικής και καλλιτεχνικής αξίας, αλλά και πολιτικής γραμμής. Τα πράγματα περιπλέκονται, όταν ο γιος του Κιγουάι, ο απείθαρχος έφηβος Σιατζί, επιλέγει ως δάσκαλό του τον Λιου! Έως το 1989, όταν η επανάσταση έφερε νέες αναταραχές, επανάσταση στην οποία συμμετείχε ο γιος του καθεστωτικού, ο εξεγερμένος Τιάν Σιατζί.

ΟΛΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ συνεπώς με άξονα την πορεία ενός καθεστωτικού ζωγράφου εξετάζει παράπλευρα, αλλά μάλλον σοβαρότερα, τον τρόπο με τον οποίο το κινεζικό καθεστώς καθορίζει την τέχνη και τα προϊόντα της, τους δημιουργούς και τις τύχες τους. Ένα βιβλίο καλλιτεχνικής πορείας φυσικά, στο πλαίσιο που αναλύεται, γίνεται πολιτικό μυθιστόρημα, για την εξάρτηση από την εξουσία κάθε μεγάλου ταλέντου, κάθε αυτόνομου καλλιτέχνη. Έμαθα πολλά για την Κίνα, μπήκα ολόκορμη στο πνεύμα της εποχής, έζησα μαζί με τους χαρακτήρες την πολιτική. Μπορώ να πω ότι το βιβλίο μιλάει ζωντανά, φωνάζει σε κάθε σελίδα όχι απλώς τα γεγονότα αλλά έναν παλμό, δείχνει μέσω ενός παραδειγματικού χαρακτήρα την ισορροπία που δεν μπορεί να επιτευχθεί όταν η ίδια η εξουσία τρώει τις σάρκες της κι ο προηγουμένως ευνοούμενος είναι τώρα καταδικασμένος.

Πάπισσα Ιωάννα

Monday, April 05, 2021

Julian Barnes, “Άνδρας με κόκκινο μανδύα”

Η Belle Époque είναι μια εποχή με χρώμα, ανταλλαγές, πολιτισμικές συζεύξεις, επιδράσεις και αγγλοευρωπαϊκές επαφές, που έδωσαν πολιτιστικούς καρπούς. Ποια σημασία έχει μια τέτοια οπτική σήμερα;


Julian Barnes

“The Man in the Red Coat”

2019

“Άνδρας με κόκκινο μανδύα”

μετ. Κ. Σχινά

εκδόσεις Μεταίχμιο -2020


Μετά το “Πριν εκείνη με γνωρίσει”, την “Ιστορία του κόσμου σε 10½ κεφάλαια” και τη “Μοναδική ιστορία”, η σχέση μου με τον Βρετανό συγγραφέα …έχει προχωρήσει κι έτσι ένα νέο του βιβλίο είναι πάντα στα υπόψη.


> Γεννήθηκε το 1946 στο Λέστερ της Μεγάλης Βρετανίας. Σπούδασε νομικά και γαλλική φιλολογία στην Οξφόρδη. Το πρώτο του μυθιστόρημα, "Metroland", εκδόθηκε το 1980. "Ο παπαγάλος του Φλωμπέρ" (1984) (κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Μεταίχμιο) κέρδισε λογοτεχνικά βραβεία στην Αγγλία, την Ιταλία και τη Γαλλία. Το 1986 η Ακαδημία Τεχνών και Γραμμάτων των ΗΠΑ του απένειμε το βραβείο E.M. Forster. Το μυθιστόρημά του "England, England" (Μεταίχμιο, 2002) ήταν υποψήφιο για το βραβείο Booker το 1998, βραβείο που κέρδισε τελικά, το 2011, με το μυθιστόρημα "Ένα κάποιο τέλος" (Μεταίχμιο, 2011). Άλλα έργα του που κυκλοφόρησαν στα ελληνικά: "Η ιστορία του κόσμου σε 10 1/2 κεφάλαια" (Ψυχογιός, 1992· νέα μετάφραση & έκδοση, Μεταίχμιο, 2012), "Ο σκαντζόχοιρος" (Ψυχογιός, 1993), "Περί ανέμων..." (Ψυχογιός, 1994), "Ο διανοούμενος στην κουζίνα" (Μεταίχμιο, 2004), "'Αρθουρ και Τζορτζ" (Μεταίχμιο, 2006· 2011), "Χωρίς να φοβάμαι τίποτα πια" (Μεταίχμιο, 2008).

 

ΤΟ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΟ βιβλίο είναι ό,τι πιο ιδιαίτερο έχω διαβάσει τα τελευταία χρόνια. Φαινομενικά η υπόθεση αφορά στην επίσκεψη τριών Γάλλων το 1885 στην Αγγλία: ο ιταλογενής γιατρός Samuel-Jean Pozzi και δυο ευγενείς της εποχής, ο πρίγκιπας Edmond de Polignac και ο κόμης Robert de Montesquiou-Fezensac. Και μάλιστα αφορμή του έργου αλλά και του τίτλου είναι ο πίνακας του Pozzi από τον Αμερικανό καλλιτέχνη John Singer Sargent με τίτλο «Dr. Pozzi at Home» (1881). Ωραία. Αλλά εξ αρχής η αφήγηση σκόπιμα …μπάζει νερά, αφού υπονομεύεται η ιστορία των τριών και ραγδαία αναφύεται μια αφήγηση δεκάδων-εκατοντάδων ονομάτων Γάλλων και Βρετανών της εποχής, που εκφράζονται σε κείμενά της για τον αλλόχθιο της Μάγχης λαό. Οι σχέσεις δηλαδή Γαλλίας και Βρετανίας την εποχή της Belle Époque με διαξιφισμούς εκατέρωθεν, όχι σε μια πολιτική διαμάχη αλλά σε μια πολιτισμική σύγκρουση Ευρωπαίων και Νησιωτών.

ΕΤΣΙ το έργο του Barnes εντάσσεται σε πολλές σειρές μυθιστορημάτων. Απ’ τη μια, σ’ αυτά που συνδιαλέγονται με τη ζωγραφική και παίρνουν πάσα από γνωστούς ζωγράφους και πίνακές τους. Απ’ την άλλη, σ’ αυτά που επισημαίνουν τη διαφορά των Άγγλων με τους υπόλοιπους Ευρωπαίους, θέμα επίκαιρο μετά το Brexit που αλλάζει πάλι τις ισορροπίες. Και τέλος, πιο επιφανειακά αλλά καθόλου ρηχά, σ’ αυτά που εστιάζουν στο τέλος του 19ου αιώνα, για να ξαναβρούν την αίγλη μιας θρυλικής εποχής.

BELLE ÉPOQUE: αντιγράφω από τη Wikipedia:

 “(«Όμορφη Εποχή») ονομάστηκε η περίοδος της ευρωπαϊκής ιστορίας που διήρκησε από το 1871 έως την έναρξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου το 1914 και χαρακτηρίστηκε για το αισιόδοξο πνεύμα που κυριάρχησε. Η ονομασία «Μπελ Eπόκ» δόθηκε εκ των υστέρων, όταν θεωρήθηκε ως «χρυσή εποχή» σε αντίθεση με τη φρίκη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. H ειρήνη επικράτησε μεταξύ των Μεγάλων Δυνάμεων της Ευρώπης, οι νέες τεχνολογίες βελτίωναν τη ζωή και η εμπορική τέχνη προσάρμοζε το αναγεννησιακό στυλ και το στυλ του 18ου αιώνα με τις σύγχρονες μορφές της. Η τέχνη υπέστη μια ριζική μεταμόρφωση κατά τις δεκαετίες πριν από την Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, και προέκυψαν νέες καλλιτεχνικές μορφές που σχετίζονται με την πολιτιστική νεοτερικότητα.

Ο Ιμπρεσιονισμός, που είχε θεωρηθεί καλλιτεχνική πρωτοπορία στη δεκαετία του 1860, δεν είχε κερδίσει ευρεία αποδοχή μέχρι μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο: το ακαδημαϊκό στυλ ρεαλιστικής ζωγραφικής ασκούσε έφεση ενώπιον του Μπελ Επόκ αυτό που καταδείκνυε τον ερωτισμό. Τo θέατρο εξέδωσε νέες σύγχρονες μεθόδους, συμπεριλαμβανομένου του εξπρεσιονισμού, και πολλοί συγγραφείς έγραψαν έργα που συγκλόνισαν το σύγχρονο κοινό, είτε με την ειλικρινή απεικόνιση της καθημερινότητας και της σεξουαλικότητας ή με ασυνήθιστα άλλα καλλιτεχνικά στοιχεία.

Στην Ευρωπαϊκή λογοτεχνία πραγματοποιήθηκε μια σημαντική μεταμόρφωση κατά τη διάρκεια της Μπελ Επόκ. Ο λογοτεχνικός ρεαλισμός και νατουραλισμός ανέβηκαν σε νέα ύψη. Μεταξύ των διασημότερων ρεαλιστών ή νατουραλιστών συγγραφέων είναι o Μπενίτο Πέρεθ Γκάλντος, Θεοντός Φοντέιν, Γκυ Ντε Μωπασσάν και ο Εμίλ Ζολά. Ο ρεαλισμός σταδιακά εξελίχθηκε σε μοντερνισμό, που εμφανίστηκε στη δεκαετία του 1890 και άρχισε να κυριαρχεί στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία κατά τελευταία χρόνια της Μπελ Επόκ και κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου. Ανάμεσα στα πιο επιφανείς Ευρωπαίους συγγραφείς του μοντερνισμού είναι ο Αντρέι Μπέλι, Τζόζεφ Κόνραντ, Τζέιμς Τζόυς, Φραντς Κάφκα, D.H. Lawrence, Τόμας Μαν, Ρόμπερτ Μούζιλ, Μαρσέλ Προυστ, Άρτουρ Σνίτσλερ, Ρόμπερτ Γουάλσερ και Ουίλιαμ Μπάτλερ Γέιτς

 

ΠΟΛΛΑ απ’ αυτά τα ονόματα παρελαύνουν εν είδει ιστορίας από τις σελίδες του Barnes, σε μια αδιάκοπη αλληλεπίδραση Γάλλων και Άγγλων καλλιτεχνών. Έτσι, ενώ το βιβλίο αποτελεί τη μυθιστορηματική βιογραφία του Pozzi, διανθισμένη με φωτογραφίες και πίνακες, παραγεμισμένη με διακείμενα και παραπομπές σε διανοούμενους, που τον γνώρισαν, στην ουσία ο κύκλος είναι πολύ ευρύτερος. Στην ουσία έχουμε μια βιογραφία της εποχής, αυτής της θρυλικής Belle Époque, αυτής της ανέμελης όσο και δημιουργικής σαραντάχρονης περιόδου, που ξεκινά από το Παρίσι και πιάνει, σύμφωνα με τον Barnes, και τη Βρετανία, ως συγκοινωνούντα δοχεία. Είναι η εποχή της τέχνης, των επιστημών, των μονομαχιών, των ταξιδιών, των αλληλεπιδράσεων, των καφέ και των καμπαρέ, της προόδου…

Ο ΙΔΙΟΣ ο συγγραφέας δηλώνει στο ακροτελεύτιο σημείωμα ότι το έργο αυτό γράφτηκε ως απάντηση στις δηλώσεις αυτάρκειας των Brexiteers. Παραπέμποντας στη “μακρινή, παρακμιακή, ταραγμένη, βίαιη, ναρκισσιστική και νευρωτική Μπελ Επόκ”, θέλει να δείξει πώς οι πολιτισμικές ανταλλαγές μεταξύ Αγγλίας και Γαλλίας αλλά και Ευρώπης ευρύτερα ήταν αυτές που σφυρηλάτησαν σπουδαία έργα ένθεν κακείθεν. Η εποχή αυτής της ειρήνης και του πολιτισμού δημιουργήθηκε και καρποφόρησε, επειδή υπήρχαν διαλεκτικές σχέσεις και καλλιτεχνικές συναντήσεις μεταξύ των δύο οχθών της Μάγχης. Έτσι σήμερα, λέει στην ουσία ο Barnes, η απομόνωση δεν είναι προς όφελος της μη-μου-άπτου Βρετανίας!

In2life, 1/4/2021  

Πάπισσα Ιωάννα

Friday, April 02, 2021

Patrik Svensson, “Το βιβλίο των χελιών”

Το μυστήριο των χελιών κρατά απ’ τον Αριστοτέλη και διατηρείται μέχρι σήμερα. Μια τέτοια λοιπόν αφήγηση κάνει το μυστήριο όχημα για οικουμενικά ζητήματα και για μια γνωριμία με τον πλανήτη μας, όχι ως τουριστών, όχι ως οικολόγων αλλά ως μαγεμένων παιδιών!

 

Patrik Svensson

“Ålevangeliet”

2019 

“Το βιβλίο των χελιών”

μετ. Α. Νάτση

εκδόσεις Μεταίχμιο

-2020


Μου αρέσουν λόγω επαγγέλματος οι περίεργες ιστορίες. Αυτές που θα μου δώσουν το ερέθισμα να εξιστορήσω στα νήπια αλλόκοτους κόσμους και μαγικές υποθαλάσσιες περιπέτειες. Το χέλι λοιπόν μπορεί να γίνει ένα σαγηνευτικό παραμύθι…


> Ο Patrik Svensson (Πάτρικ Σβένσον, 1972) είναι δημοσιογράφος στο πολιτιστικό της εφημερίδας Sydvenskan. Ζει με την οικογένειά του στο Μάλμε της Σουηδίας. Το βιβλίο των χελιών είναι το ντεμπούτο του.

 

ΕΝΑ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ που δεν έχει μυθοπλαστική ιστορία, αλλά κινείται μεταξύ αυτοβιογραφικών αναμνήσεων και εκλαϊκευμένου επιστημονικού εγχειρίδιου είναι κάτι καινοφανές. Κι ενώ δεν έχει story, η αφήγηση του Svensson, λιγότερο όσο εξιστορεί τη μύηση στο χελοψάρεμα από τον πατέρα του και περισσότερο την ιστορία των ερευνών που έγιναν ανά τους αιώνες για τη σεξουαλικότητα και αναπαραγωγή του χελιού.

ΚΙ ΕΝΩ ακούγεται πολύ βαρετό να διαβάζει κανείς για το χέλι, ο συγγραφέας δημιουργεί ένα ιστορικό μυστήριο, καθώς για αιώνες οι επιστήμονες δεν μπορούσαν να καταλάβουν πώς γεννιέται, αν είναι ερμαφρόδιτο, πώς γονιμοποιείται κ.ο.κ. Από τον Αριστοτέλη που υποστήριζε την αβιογένεση, δηλ. ότι γεννιέται απ’ τη λάσπη του ποταμού, μέχρι τις αποτυχίες του νεαρού Freud έως τις πιο επιτυχείς εξερευνήσεις ενός Δανού, του Σμιτ, που διαδέχτηκαν δεκάδες ανεπιτυχείς απόπειρες. Το ερώτημα πήρε απάντηση από μια ιδιαιτερότητα του χελιού, μοναδική στα έμβια όντα, καθώς αυτό δεν έχει αναπαραγωγικά όργανα, έως ότου… τα χρειαστεί, οπότε και τα αναπτύσσει σε μια συγκεκριμένη φάση της ζωής του. Κι επιπλέον, δεν αναπαράγεται και δεν γεννά στα ποτάμια, όπου το βρίσκανε οι λαοί της Ευρώπης, αλλά ταξιδεύει εκατοντάδες χιλιόμετρα μέσα στη θάλασσα, για να βρει το κατάλληλο περιβάλλον στη Θάλασσα των Σαργασσών μέσα στον Ατλαντικό Ωκεανό.

ΑΥΤΗ η καταβύθιση στα μυστήρια ενός πλάσματος, που είναι μισό φίδι και μισό ψάρι, που έχει συνδυαστεί με την επιστημονική περιέργεια αλλά και την κουζίνα, αλλά και τον πολιτισμό των Σουηδών, κάνει το έργο του Svensson ελκυστικό. Η αφήγησή του, η ανάμιξη προσωπικών αυτοβιογραφικών στοιχείων με επιστημονικά δεδομένα, η αναδιήγηση της ιστορίας, η ζωολογική ανάλυση με τις φιλοσοφικές πινελιές κάνει λογοτεχνία μια εκλαϊκευμένη πραγματεία και ψυχαγωγικό ανάγνωσμα (με τη θετική σημασία του όρου) μια μελέτη περί του χελιού.

ΔΕΝ ΘΕΛΩ να περάσει στα ψιλά η φιλοσοφική / υπαρξιακή βάση του βιβλίου. Το χέλι και το μυστήριο της ζωής και κυρίως της αναπαραγωγής του είναι μια πλάγια μέθοδος, πλάγια όσο και σαφής, για τα μεγάλα ανθρώπινα ερωτήματα. Τι είναι ζωή και τι θάνατος (κυριολεκτικά και υπαρξιακά), ποιο είναι το εύρος της ανθρώπινης γνώσης, πώς σχετίζεται η πανίδα και χλωρίδα με τον πολιτισμό, πόση επιστήμη και πόση πίστη χωρά στο ίδιο καζάνι, πόσο καταστροφικός είναι ο άνθρωπος για τον πλανήτη γη κ.ο.κ. Έτσι, μια τέτοια ιστορία μετατρέπεται σε γεννήτρια ηλεκτρισμών και αναγνωστικών ριγών, διασκέδασης και ψυχαγωγίας, περιέργειας και ενσυναίσθησης, όχι τόσο του χελιού που, όπως δηλώνεται, δεν θα το καταλάβουμε ποτέ, αλλά του παράξενου Άλλου.

Πάπισσα Ιωάννα