ΜΙΚΡΟ ΑΦΙΕΡΩΜΑ στο ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ

Πολλοί μαζεύονται, βλέπουν αστυνομικές σειρές ή ταινίες και σχολιάζουν τα τεκταινόμενα, προσπαθώντας να εικάσουν τον ένοχο.

Εμείς διαβάζουμε αστυνομικά μυθιστορήματα, και στο κρίσιμο σημείο ανταλλάσσουμε απόψεις για το πού πάει η ιστορία και πώς οι ενδείξεις θα καταδείξουν τον υπαίτιο.

Ανατροπές, σασπένς, περιέργεια, διασπορά υπονοιών, κίνητρα, αίτια, σκοπιμότητες κι ένα τέλος που προσπαθεί να ξαφνιάσει.

Απ’ την άλλη, κοινωνικοί και πολιτικοί παράγοντες, βαθιά ψυχικά τραύματα, ευρύτερες κοινωνικές ανωμαλίες, εκδίκηση, συναποτελούν το πλαίσιο, μέσα στο οποίο οι ατομικές πράξεις αποκτούν γενικότερη εμβέλεια.

 

Διαβάσαμε ορισμένα αστυνομικά έργα, και ενόψει καλοκαιριού μιλάμε γι’ αυτά:

  

1. Γεώργιος Λεονταρίτης, “Τα πολλά πρόσωπα του Ροδόλφου Μπάτη”

2. Πάνος Αμυράς, “Το φιλί του Δεκέμβρη”

3. Raymond Chandler, “Ο μεγάλος ύπνος”

4. Agatha Christie, “Γάτα ανάμεσα στα περιστέρια” (ή «Στον αστερισμό της Παρθένου»)

5. Agatha Christie, “Ο άντρας με το καφέ κοστούμι”

6. Georges Simenon, “Ο Μαιγκρέ και η νεκρή κοπέλα”

7. Georges Simenon, “Γράμμα στον δικαστή μου” 

Κλασικές ιστορίες αλλά και ιστορικά μυθιστορήματα με αστυνομική στόφα τραβούν απ’ τη μύτη τον αναγνώστη, ψυχογραφίες δολοφόνων και προβλήματα αστυνομικών, έξυπνα κόλπα και λογικοί συλλογισμοί, δίπολα και αντιθέσεις, όλα αυτά στο μπλέντερ φτιάχνουν δυνατά κοκτέιλ προς ένα κλειστό ή ανοιχτό τέλος.

Πατριάρχης Φώτιος

Κλασική ελληνική λογοτεχνία

ΑΠΟ ΤΟΤΕ που ανέλαβα αυτό το blog, μετά τον Πατριάρχη Φώτιο, παρατηρώ ότι διαβάζω πιο πολύ ξένη λογοτεχνία και λιγότερο ελληνική. Όταν μπαίνω στα βιβλιοπωλεία, πρώτα έχω τον νου μου προς τα εκεί και μετά να κοιτάξω την τρέχουμε ελληνική σοδειά.

ΠΡΙΝ ΦΥΓΩ όμως φέτος για διακοπές, αποφάσισα ότι μέσα στη σύντομη ζωή μας, πρέπει να έχουμε διαβάσει και ορισμένες κλασικές υπογραφές, τόσο του εξωτερικού, όσο και του εσωτερικού. Στην παγκόσμια σκηνή τα μεγάλα ονόματα είναι ατελείωτα, ΕΥΤΥΧΩΣ, αλλά στην ελληνική είναι πολλά που δεν ξέρω και θέλω να τα μάθω, να τα διαβάσω, σαν έναν εμπλουτισμό στην προσωπική μου περιουσία.

ΣΤΟ ΗΣΥΧΟ ορεινό μου χωριό λοιπόν πήρα μια τσάντα με κλασικά έργα και θα ξεκινήσω τις εντυπώσεις μου με τα ελληνικά, παλιά και νεότερα, που με συντρόφευσαν. Κλασικά δεν σημαίνει ότι μπαίνουν και στο απυρόβλητο. Δεν σημαίνει ότι θα γίνουν δεκτά αυτόματα από μένα ή οποιονδήποτε άλλο. Αλλά σίγουρα η ενασχόληση μαζί τους, ακόμα κι αν δεν προσφέρει τη γνήσια χαρά της ανάγνωσης, εμπεριέχει μια δόση πολιτισμού και αναδρομής στο ελληνικό παρελθόν και την ιστορία των γραμμάτων μας.

 

ΙΔΟΥ τι ψάρια έπιασα

 - Κοσμάς Πολίτης, Το λεμονοδάσος

 - Ι.Μ. Παναγιωτόπουλος, Αστροφεγγιά 

      - Μαρία Ιορδανίδου, Λωξάντρα

      - Το μυθιστόρημα των τεσσάρων

      - Στρατής Τσίρκας, Η χαμένη άνοιξη

      - Μάρω Δούκα, Εις τον πάτο της εικόνας

      - Αλέξης Πανσέληνος, Κουτσός Άγγελος

Καλό φθινόπωρο

Πάπισσα Ιωάννα

ΚΑΡΑΝΤΙΝΑ και ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΟ

ΤΟ ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΟ μυθιστόρημα, ειδικά στην κλασική του μορφή, σε καθηλώνει. Μπαίνεις μέσα και μαγνητίζεσαι από το αίνιγμα, από το μυστήριο. Η περιέργεια σε κρατά καθηλωμένη στις σελίδες του, μέχρι να φτάσεις στο τέλος. Ειδικά όσα έχουν έντονη πλοκή, ανατροπές, κρίσιμες καμπές, δεξιοτεχνικές ενδείξεις, γίνεσαι ένας ερασιτέχνης detective που παρακολουθεί την έρευνα και ψάχνει κι αυτός μαζί με τους ήρωες. Το τι θα γίνει μετά είναι ένα μεγάλο δόλωμα το οποίο δεν σε αφήνει να εγκαταλείψεις το έργο.

ΑΥΤΟ ΒΕΒΑΙΑ είναι και το μεγάλο μειονέκτημά του. Εξηγούμαι. Αφενός, αν το έργο δεν είναι καλογραμμένο, αν η πλοκή δεν ερεθίζει την ανάγνωση, αν  αλυσίδα των ενδείξεων δεν είναι πλήρης, τότε συχνά το ενδιαφέρον κάμπτεται. Αφετέρου, αν το αστυνομικό μυθιστόρημα έχει υπερβάλλουσες δόσεις κοινωνικής αναδίφησης, τότε ξεστρατίζει. Αυτό καθεαυτό δεν είναι κακό. Κακό είναι όταν η μίξη αυτή, μυστήριο και κοινωνική κριτική, είναι απλώς μόδα, είναι βεβιασμένη για να το παίξει ο συγγραφέας ψαγμένος και κοινωνικά ευαίσθητος, ενώ δεν προτείνει στην ουσία νέους τρόπους αντίληψης του κόσμου. Τότε καίει και την αστυνομική ίντριγκα.

ΜΙΑ ΓΝΗΣΙΑ αστυνομική ιστορία είναι καθηλωτική. Γι’ αυτό λέγεται ότι είναι ανάγνωσμα καλοκαιριού, αφού σε συνοδεύει στις διακοπές όπου θες κάτι ανάλαφρο. Το ίδιο ακριβώς βρήκα ότι μπορεί να συμβεί και στην καραντίνα. Όσο τα νηπιαγωγεία ήταν κλειστά, έξι μήνες τώρα, εκτός από ένα μικρό διάστημα, βυθιζόμουν στην πολυθρόνα μου και διάβαζα. Τα αστυνομικά που δεν ήταν διαχρονικά της αρεσκείας μου αποτέλεσαν δυνατή πηγή έλξης. Ξεκινούσα κάποια στιγμή και δεν σηκωνόμουν παρά ώρες μετά.

Ο ΜΑΪΟΣ μπορεί να ξεδιπλώσει όλα τα αστυνομικά που διάβασα. Κι έτσι να γίνει αυτή σειρά αναγνώσεων και σειρά προτάσεων για το καλοκαίρι!  

Πάπισσα Ιωάννα

Ιταλική λογοτεχνία

Εδώ στο Βιβλιοκαφέ έχουμε διαβάσει σχετικά λίγα έργα της ιταλικής λογοτεχνίας. Δεν ξέρω πόσο δυναμική λογοτεχνία είναι, πόσο ψηλά στέκεται σήμερα δίπλα στις κραταιές άλλες. Ιδού τι έχουμε διαβάσει:

 

-Curzio Malaparte, “Το δέρμα”

-Ο Carlo Lucarelli συνθέτει …την “Τριλογία του φασισμού”

-“Πού ήσασταν όλοι” του Paolo di Paolo

-Fabio Stassi, “Κάθε σύμπτωση έχει ψυχή”

-Italo Calvino, “Η μέρα ενός εκλογικού αντιπροσώπου”

-Λούκα Ντ’ Αντρέα, “Η κατάρα της Λίσι”

-Fabio Stassi, “Η χαμένη αναγνώστρια”

-“Η υπέροχη φίλη μου” της Έλενα Φερράντε

-Οι αραχτοί” του Michele Serra

-“Φύλλο μηδέν” του Ουμπέρτο Έκο

-“Το κοιμητήριο της Πράγας” του Ουμπέρτο Έκο

-“Τα φτερά της πεταλούδας” του Αντρέα Καμιλέρι   

 

Και τώρα ένα μικρό αφιέρωμα σε Ιταλούς συγγραφείς καθώς διαβάσαμε τέσσερα βιβλία τους:

 

1. Roberto Vecchioni, “Ο έμπορος του φωτός”

2. Cesare Pavese, “Το φεγγάρι και οι φωτιές”

3. Domenico Starnone, “Τα κορδόνια”

4. Nadia Terranova, “Αντίο, φαντάσματα”

Πάπισσα Ιωάννα

Παλιότερα ελληνικά έργα

 
Φεβρουάριος: μήνας αφιερωμένος σε παλιότερα βιβλία. Καιρός ήταν!

ΔΙΑΒΑΖΟΥΜΕ σαν τα σκυλάκια. Δηλαδή τρέχουμε πίσω απ’ τη μόδα. Αγοράζουμε καινούργια βιβλία, ελληνικά και ξένα, κι έτσι χάνουμε ό,τι καλό υπάρχει σε μια παράδοση δεκαετίες πίσω. Διαβάζουμε ό,τι σερβίρουν οι εφημερίδες και τα social media. Τρέχουμε πίσω από τις νέες εκδόσεις και ψάχνουμε το νέο αριστούργημα, τρώγoντας το περιτύλιγμα με το οποίο τυλίγουν τα καινούργια βιβλία οι εκδοτικοί οίκοι. Είμαστε έρμαια μιας βιβλιομαρκετίστικης διαφήμισης. Ισχύει;

ΠΟΣΟ ξέρουμε απ’ την άλλη τα πιο παλιά έργα; Τα κλασικά και τα μη κλασικά. Καζαντζάκη, Θεοτόκη, Καρκαβίτσα, Βιζυηνό, Κοτζιά, Μυριβήλη, Πικρό, Σκαρίμπα, Γονατά, Πεντζίκη, και φυσικά τον μέγιστο όλων, τον Ροΐδη; Χαχαχαχ… τι Πάπισσα Ιωάννα θα ήμουν;

ΑΠΟΦΑΣΙΣΑ λοιπόν σταδιακά να εμπλουτίσω τους ορίζοντές μου. Να αναζητήσω τέτοια παλιά αλλά διαχρονικά κείμενα. Όχι με πρόγραμμα, σαν συνταξιούχος φιλόλογος. Αλλά να αγοράζω δίπλα στα καινούργια και ένα, έστω ένα, παλιότερο, ελληνικό, γιατί ξένα διαβάζω πολλά. Να συστήσω μια μικρή λίστα αναγνωσμάτων που αντέχουν. Το έχω κάνει ήδη. Στο πάνω αριστερά ράφι της βιβλιοθήκης συσσωρεύονται ήδη μερικά τέτοια. Ε, μ’ αυτά θα ασχοληθώ τις προσεχείς μέρες, εδώ στο ΒΙΒΛΙΟΚΑΦΕ.

Πάπισσα Ιωάννα

ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΙ ΗΡΩΕΣ: ΛΟΓΟΣ ΚΑΙ ΔΡΑΣΗ

(ή αλλιώς, η προκατάληψη της νέας γενιάς αναγνωστών)

 

ΣΤΑ ΤΡΙΑΝΤΑ μου χρόνια ζωής και στα δεκαπέντε της αναγνωστικής μου πορείας, δύσκολα καταλαβαίνω πώς σκέφτονται οι μεγάλοι. Εντάξει, τώρα τελευταία που η γιαγιά έχει καταπέσει και της συμπεριφερόμαστε σαν μωρό, τώρα που οι ηλικιωμένοι στα γηροκομεία χειμάζονται από έναν ιό, που εμφανίζεται ξαφνικά στην ήσυχη ζωή τους, τώρα που διάφορα μικρά με ξεσήκωσαν, προσπαθώ να δω και τα –ήντα, τα πολύ –ήντα.

Σ’ ΑΥΤΟ το πλαίσιο, ήρθαν βιβλία που είναι γραμμένα από μεγάλους σε ηλικία συγγραφείς και συμπτωματικά; έχουν ήρωες εβδομηντάρηδες συν – πλην, οι οποίοι τραμπαλίζονται ανάμεσα στην μνήμη, τον λόγο και τη δράση (ως διάθεση ή ως πράξη).

ΤΟ ΨΑΧΝΩ λίγο και βρίσκω μια πλούσια παραγωγή.

 

-Αλέξης Πανσέληνος (1943-): “Σκοτεινές επιγραφές” (2011)

Ο Γιάννης έχει πρόσφατα χάσει τη γυναίκα του. Στα εβδομήντα χρόνια του η θλίψη του θανάτου αναταράσσει όλο του το ‘είναι’ και αυτός ξανακοιτάζει το παρελθόν μαζί με δυο φίλους του, των οποίων η ζωή έφτασε έως εκεί μέσα από λεωφόρους, δρόμους και σοκάκια, μέσα από ευθείες, πλατείες και τεθλασμένες πορείες. Σε δεύτερο επίπεδο προσπαθεί να καταλάβει τον τρόπο ζωής των νέων, να γνωρίσει τον παράξενο κόσμο τους, να μάθει πώς λειτουργεί η (μεθ)επόμενη απ’ αυτόν γενιά. Έτσι, παρακολουθούμε επάλληλες γενιές να δι-αγκωνίζονται σε μια φροϋδικής κοπής προσπάθεια, υποσυνείδητη και απρόθετη, να επιβιώσουν στο πεδίο των ηλικιών, των νοοτροπιών, των τρόπων ζωής.

 

-Ρέα Γαλανάκη (1947-): “Η άκρα ταπείνωση” (2015) 

Η συγγραφέα στήνει το δραματικό της έργο στο κέντρο της Αθήνας με ηρωίδες δυο συνταξιούχους γυναίκες, μια φιλόλογο και μια ζωγράφο, που διαμαρτύρονται για το πιθανό κλείσιμο του ξενώνα όπου μένουν. Οι μορφές τους είναι εντελώς φασματικές, σαν τον Δαρείο στους Πέρσες ή τον νεκρό πατέρα του πρίγκηπα Άμλετ στην ομώνυμη σαιξπηρική τραγωδία. Τα δύο πρόσωπα είναι σχεδόν άυλα, αιωρούνται λίγα εκατοστά πάνω από την πραγματικότητα, ασαφείς και εξαερωμένες οντότητες του μύθου ή της ποίησης που δεν μπορούν να πάρουν σάρκα και οστά μέσα στο ρευστό γίγνεσθαι της σύγχρονης Ελλάδας.

 

-Ιωάννα Καρυστιάνη (1952): “Το φαράγγι” (2015)

Επτά αδέλφια, οι αδελφοί Λιόδη, άνδρες και γυναίκες, μεταξύ 50 και 72 ετών, μαζεύονται με αφορμή μια διάβαση στο ομαλό φαράγγι, αλλά με απώτερο στόχο την επανασύνδεσή τους. Αυτή η κοινή πορεία τόσο στο βάδισμα όσο και στη ζωή φέρνει σιωπές και λόγια, αποσιωπημένες αλήθειες και αποκαλύψεις, σκέψεις και συμπορεύσεις. Μια οικογενειακή ιστορία, ή μάλλον πολλές παράλληλες και διασταυρούμενες ιστορίες, που πάνε πίσω στα κοινωνικά και ατομικά δρομάκια.

 

-Άρης Μαραγκόπουλος (1948): “φλλσστ, φλλσστ, φλλλσσστ” (2020)

Τρεις ηλικιωμένοι χειμερινοί κολυμβητές εκεί στο πρώτο μισό της δεκαετίας του 2010 συναντούν τον δάσκαλο Φώντα, αλλά και το ζεύγος Νώντα και Ινέθ. Όταν η τελευταία δολοφονείται, πιθανότατα από χρυσαύγουλα φασιστάκια, οι πέντε κινητοποιούνται για να βρουν τους ενόχους. Πολλά λόγια μέσα στο κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο που οδηγούν στην ανάληψη δράσης έξω από τον εφησυχασμό της ζωούλας τους.

 

-Ευγενία Φακίνου (1945): “Γράμματα στη Χιονάτη” (2020)

“Το «Γράμματα στη Χιονάτη» κινείται στην πραγματικότητα της τρίτης ηλικίας, που ωθείται από αναθεωρήσεις και αναστοχασμούς. Κεντρικός άξονας του βιβλίου μια ηλικιωμένη γυναίκα η οποία καταφεύγει σε χωριό που βρίσκεται στα πρόθυρα της εκκένωσής του από τους κατοίκους του, απειλούμενο από καθιζήσεις. Από καθίζηση, όμως, απειλείται και η δική της ζωή. Το χωριό κινδυνεύει από εγκαταλειμμένα ορυχεία. Ίσως ένα παρόμοιο (εγκαταλειμμένο) ορυχείο να είναι και το δικό της παρελθόν” (Πετρουλάκης στο fractalart)

 

ΣΥΖΗΤΗΣΑΜΕ τα βιβλία στο Βιβλιοκαφέ. Ο καθένας είχε διαβάσει μερικά από αυτά και καταθέσαμε συγκλίνουσες κι αποκλίνουσες απόψεις. Η βασική μας διαφορά είναι πώς τέτοιοι συγγραφείς, καταξιωμένοι λίγο ή πολύ, αντιμετωπίζουν τη (δική τους) ηλικία και τον τρόπο θέασης της ζωής. Αφενός, ο 56χρονος Πατριάρχης Φώτιος βλέπει με συγκατάβαση τέτοια εγχειρήματα και επιχειρηματολογεί για την ανάγκη των εβδομηντάρηδων να δείξουν ότι είναι ακόμα ενεργοί. Αφετέρου, εμείς οι νεότεροι, διαβάζοντας τα βιβλία που έχουμε υπόψη, θεωρούμε ότι υπάρχει μια στασιμότητα, καθώς οι υπερήλικοι ήρωες θυμούνται, νοσταλγούν, σκέφτονται, με την πείρα της ζωής στοχάζονται και σχολιάζουν, αλλά οι πράξεις τους δεν έχουν καθόλου δραματικότητα.

ΘΑ ΕΠΡΕΠΕ στο γραπτό μου post να είμαι πιο συμπεριληπτική και να καταγράψω και την άποψη που θέλει τα κείμενα αυτά να “αναδεικνύουν τον χώρο στη ζωή που χρειάζεται κάθε ηλικιωμένος”. Όμως είμαι εκνευρισμένη, φταίει το χάσμα γενεών;, που οι συγγραφείς δεν μπορούν ή δεν θέλουν να ξεφύγουν από τα λόγια και τις βαριές σκέψεις, τις φιλοσοφημένες απόψεις, τις πολιτικές οπτικές γωνίες, και να μετατρέψουν σε πλοκή, δηλαδή σε δράση, το είναι τους. Αδυνατούν να πλέξουν γεγονότα, να φτιάξουν δράση και να δείξουν όσα έχουν αποκομίσει από τη ζωή, όχι με τις περινούστατες σκέψεις τους αλλά με τα ίχνη των δράσεων.

ΓΙ’ ΑΥΤΟ δύσκολα τα παραπάνω βιβλία (κάποια κομμάτια τους είναι πολύ καλά) δεν αποκτούν ενεργή επιδραστικότητα. Τους λείπει η δραματικότητα (ομοιοκαταληξία!).

Πάπισσα Ιωάννα

Έλληνες Αριστεροί Λογοτέχνες

Η ΗΤΤΑ στον Εμφύλιο λειτούργησε αντίστροφα στο πεδίο των γραμμάτων. Στη λογοτεχνία οι Αριστεροί κατάφεραν και υπερτέρησαν και τα περισσότερα απ’ τα μεγάλα ονόματα της μεταπολεμικής πεζογραφίας και ποίησης ανήκαν στον χώρο της Αριστεράς. Ακριβώς επειδή οι άνθρωποι της τέχνης σκέφτονται ανθρωπιστικά, με πίστη στα ανθρώπινα δικαιώματα, με πίστη σ’ ένα καλύτερο αύριο μακριά απ’ την κατεστημένη σκέψη, πιστεύουν και στα κομουνιστικά ή σοσιαλιστικά ιδεώδη.

ΠΡΩΤΑ ΑΠ’ ΟΛΑ οι πρώτοι μεταπολεμικοί ποιητές που βίωσαν οι ίδιοι Μακρονήσια και φυλακές:

            -Μανόλης Αναγνωστάκης

            -Τίτος Πατρίκιος

            -Τάσος Λειβαδίτης

            -Άρης Αλεξάνδρου, έστω κι αν στο εμβληματικό «Κιβώτιο» ασκεί εσωτερική κριτική

            -Μιχάλης Κατσαρός

-Νίκος Καρούζος

συν παλιότεροι, όπως ο Γιάννης Ρίτσος που διέπρεψε μεταπολεμικά

κ.ο.κ.

ΑΠ’ ΤΗΝ ΑΛΛΗ, η πεζογραφία βρίθει κειμένων που ξεκινούν από την αριστερή οπτική γωνία και καταγγέλλουν τα συμφέροντα, τις παγιωμένες νοοτροπίες, την καταπίεση, ξαναγράφουν την ιστορία, σχηματοποιούν τον τρόπο σκέψης της σύγχρονης Αριστεράς:

            -Στρατής Τσίρκας

            -Αντρέας Φραγκιάς

            -Δημήτρης Χατζής

            -Μενέλαος Λουντέμης

            -Άλκη Ζέη

-Μήτσος Αλεξανδρόπουλος

-Βασίλης Βασιλικός

-Ιωάννα Καρυστιάνη

            -Μάρω Δούκα

-Ρέα Γαλανάκη

-Άρης Μαραγκόπουλος

-Πέτρος Μάρκαρης

κ.ο.κ.

 

Η ΑΡΙΣΤΕΡΑ παράγει λόγο γιατί νιώθει ότι διεκδικεί. Παράγει λογοτεχνία γιατί οραματίζεται. Προσπαθεί να χρησιμοποιήσει τη γλώσσα για ν’ αναδείξει κοινωνικά θέματα και να δείξει τον άλλο δρόμο. Επειδή δεν είναι επαναπαυμένη και επειδή έχει μια άλλη απ’ την καθιερωμένη οπτική, καλύπτει το κενό της εξουσίας που δεν είχε (προ ΣΥΡΙΖΑ) με ποίηση και πεζογραφία. Με τέχνη.

ΟΙ ΗΤΤΗΜΕΝΟΙ της ιστορίας έχουν αναδειχθεί νικητές στο μεταπολεμικό πνευματικό μας στερέωμα. Έχουμε έργα που καταδικάζουν το δεξιό παρακράτος, καταγράφουν τα δεινά του Εμφυλίου και τη δράση των δωσίλογων, αισθητοποιούν την εξορία και τις βάρβαρες μεθόδους των αυταρχικών κυβερνήσεων, καταγγέλλουν τη χούντα και τις πρακτικές της. Μεταπολιτευτικά αναδεικνύουν τη γόνιμη ταξική πάλη και βάλλουν κατά των ολοκληρωτικών καθεστώτων και της καταπάτησης των δικαιωμάτων των ασθενέστερων τάξεων. Δεν παύουν βέβαια συχνά να ασκούν κριτική και στα ίδια τα αριστερά και κομουνιστικά κόμματα, με σκοπό όμως την πολυφωνική ανάδειξη τάσεων και την πρόταση διορθωτικών κινήσεων.

ΠΟΛΛΟΙ από τους παραπάνω λογοτέχνες συνδύασαν ζωή και έργο, ιδιωτική και πολιτική δράση, πλήρωσαν με εξορίες και διώξεις, ανέλαβαν θέσεις και εκπροσώπησαν όλους εμάς τους Αριστερούς και στις Αριστερές, που πιστεύουμε στο δίκιο του λαού και στη φαντασία στην εξουσία.

Πάπισσα Ιωάννα

Οικολογική κρίση και λογοτεχνία

Η ΦΥΣΗ βοά, τα καιρικά φαινόμενα όπως οι έντονες βροχοπτώσεις στη Θεσσαλία και αλλού εντείνονται, οι ειδικοί κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου κι εμείς όλοι μένουμε επαναπαυμένοι στη φιλήσυχη ζωή μας. Έχουμε μπει στον αιώνα, που μπορεί να αποτελέσει και το τέλος του πλανήτη, άρα και το τέλος της ανθρωπότητας. Γιατί προτιμήσαμε τον καταναλωτισμό και όχι την ποιότητα ζωής. Γιατί καταστρέφουμε τη γη με άπειρες μικρές κινήσεις του καθενός και με τεράστιες φθορές από τις βιομηχανίες και τα μέσα συγκοινωνίας. Αλλά κι αυτά εμείς τα προτιμούμε γιατί κάνουν τη ζωή μας πιο εύκολη κι άνετη.

Η ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ, είτε μιλά με ρεαλιστικό λόγο είτε καταφεύγει στην επιστημονική φαντασία, στήνει εφιαλτικά σενάρια για το μέλλον που είναι ήδη παρόν. Εδώ στο Βιβλιοκαφέ έχουμε διαβάσει διάφορα τέτοια κείμενα (ενδεικτικά: Άννυ Πρου, “Άνθρωποι του δάσους” και Santiago Amigorena, “Τα τελευταία μου λόγια” ) και συνεχίζουμε με μια σειρά από έργα, που προβληματίζονται για τον πλανήτη και την οικολογική καταστροφή:

 

- Νίκος Ζ. Κομνηνός, “Η σπίθα”

- Όλγκα Τοκάρτσουκ, “Πλάνητες”

- Maja Lunde, “Η ιστορία του νερού”

- Dean Koontz, “Τα μάτια του σκότους”

- Μιχάλης Μακρόπουλος, “Μαύρο νερό” και “Θάλασσα”

Πάπισσα Ιωάννα

Μικρές αναγνώσεις μεγάλων έργων

Η ζωή είναι πολύ μικρή για να την αναλώνουμε σε μικρά, μέτρια ή κακά έργα. Υπάρχουν ήδη αναγνωρισμένες κορυφές, κλασικά κείμενα, από την αρχαιότητα, την τόσο δική μας αρχαιότητα έως τη σημερινή ελληνική και διεθνή βιβλιοπαραγωγή, που δεν μπορούμε, δεν αξίζει, να χαραμίζουμε χρόνο και χρήμα, αν δεν βάλουμε στην αναγνωστική μας ατζέντα τα μεγάλα έργα.

Φυσικά μπορεί τελικά να μην μας αρέσουν. Ίσως συχνά δημιουργούνται προσδοκίες για μια συνταρακτική ανάγνωση και τελικά συναντάμε κατώτερα αποτελέσματα. Φταίει ίσως ο χρόνος που δεν τα αφήνει να έχουν την ίδια απήχηση με την εποχή οπότε γράφτηκαν. Φταίει ίσως η κριτική που τα ανύψωσε πάνω από τις δυνάμεις τους. Φταίει ίσως η δική μας ανεπάρκεια που δεν μπορεί να κατακτήσει με μπόλικο αέρα στα πνευμόνια μας τις κορυφές αυτές.

Πολλά ωστόσο είναι όντως αξιόλογα και διαχρονικά ρωμαλέα. Κέρδισαν επάξια την προσοχή των συγχρόνων τους για τις καινοτομίες και τον φρέσκο αέρα στον τρόπο σύλληψης της τέχνης και της πραγματικότητας. Κέρδισαν επάξια και το ενδιαφέρον των επόμενων γενιών, σχολιάστηκαν, μεταφράστηκαν, διαβάστηκαν, έγινα ταινίες.

Τέτοια έργα αναζητάμε, τέτοια θέλουμε να διαβάζουμε. Ιδού μερικά από τη σοδειά που με συντρόφευσαν το καλοκαίρι:

Ντίνο Μπουτζάτι, “Η έρημος των Ταρτάρων”

Ερνέστο Σάμπατο, “Περί ηρώων και τάφων”

Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες, “Οι δύστυχες πουτάνες της ζωής μου”

Paul Bowles, “Τσάι στη Σαχάρα”

Νίκος Καζαντζάκης, “Ο τελευταίος πειρασμός”

Πάπισσα Ιωάννα

Λογοτεχνία και Πολιτική (6η σειρά)

Η λογοτεχνία ευτυχώς δεν σιωπά. Μπορεί να αργεί λίγο. Ή να μελετά με άλλη οπτική γωνία τα πολιτικά πράγματα. Δεν συμπορεύεται με τη βιασύνη ή την ημιμάθεια των ΜΜΕ. Αλλά καταθέτει τον δικό της λόγο. Πιο σκεπτόμενο, όσο κι αν συχνά δεν ικανοποιεί. Πιο βαθύ, όσο κι αν μερικές φορές σκάβει σε άνυδρα εδάφη. Πιο εστιασμένο, όσο κι αν πλακώνεται από τα δικά της βάρη.

Ανέκαθεν είχε πολιτικό λόγο. Στενά πολιτειακό ή κομματικό –στρατευμένη τέχνη- ή ευρύτερα κοινωνικό. Μονόπλευρο ή πολύπλευρο. Προβληματισμένο ή προβληματικό. Και σήμερα οι συγγραφείς, Έλληνες και ξένοι, ανατέμνουν την Ελλάδα, την Ευρώπη, το προσκήνιο και το παρασκήνιο, τη διαφθορά και την πολιτική, τα πρόσωπα και τους θεσμούς, τη δημοκρατία και την προπαγάνδα.

Κάνοντας μια αναδρομή στα αναγνώσματα που πέρασαν από τα τραπέζια του Βιβλιοκαφέ, μπορούμε να δούμε πολλά απ’ αυτά που ανήκουν (με τη στενότερη ή ευρύτερη έννοια) στην πολιτική λογοτεχνία. Δύο άλλες φορές μίλησα για την πολιτική στη λογοτεχνία:

-Χυμός φράουλα: λογοτεχνία και πολιτική (Ιούνιος 2009) 

-Νόμπελ και πολιτική (Οκτώβριος 2009) 

-Ανάγνωση και Πολιτική (Μάρτιος 2014) 

-ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ και ΠΟΛΙΤΙΚΗ (Ιούλιος 2015) 

-ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ και ΠΟΛΙΤΙΚΗ: πρώτα συμπεράσματα (Σεπτέμβριος 2015) 

Και τώρα κείμενα με πολιτικές διαστάσεις:

-“Όλοι μαζί, τώρα!” του Γιώργου Κοτανίδη

-“Με μια χιλιάρα καβασάκι” του Βαγγέλη Σιαφάκα

-“Η ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ” του Αλέξανδρου Κοτζιά

-“Ζ” του Βασίλη Βασιλικού

-“Υπουργός νύχτας” του Γιώργου Σκαμπαρδώνη

-“Σύρριζα” του Πέτρου Μαρτινίδη

-“Του Θεού το μάτι” του Γιάννη Μακριδάκη

-“Ο ζωγράφος του Μπελογιάννη” του Νίκου Δαββέτα

- “Εξέγερση των νεκρών” του Θανάση Καρτερού

-“Οι ιχνηλάτες” του Antoine Bello

-Thomas Bronnec, “Οι μυημένοι”

-Juan Gabriel Vásquez, “Η μορφή των λειψάνων”

-“Μπλε άσπρο μαύρο” του Karim Amellal

-“Τρόποι να γυρίζεις σπίτι” του Alejandro Zambra

-“Πού ήσασταν όλοι” του Paolo di Paolo

-“Τριλογία του φασισμού” του Carlo Lucarelli

-“Μαύρος ουρανός, μαύρη θάλασσα” του Ιζζέτ Τζελάσιν

Θα ακολουθήσουν μερικά βιβλία που πρόσφατα μας απασχόλησαν, έργα της πρόσφατης παραγωγής και πιο …επίκαιρα.

Πάπισσα Ιωάννα