“Η εκδοχή του Μπράουνινγκ” (θέατρο Εμπορικόν)

Το θέατρο είναι πιο καθηλωτικό, πιο δραστικό, πιο άμεσο ίσως από τη λογοτεχνία, καθώς μας εμβάλλει σε μια ατμόσφαιρα και μέσα εκεί κολυμπάμε θέλοντας και μη. Το κείμενο ζωντανεύει μπροστά-μας και πέφτει πάνω-μας με όλη-του τη δύναμη.

“Η εκδοχή του Μπράουνινγκ” (1948) του Τέρενς Ράττιγκαν είναι ένα συμπαθητικό έργο, που ανεβαίνει με εξαιρετικό τρόπο χάρη στην υποκριτική ικανότητα μιας μικρής ομάδας ηθοποιών. Το θεατράκι ζεστό και λειτουργικό, η ατμόσφαιρα πρόσφορη για ένα γεμάτο θαλπωρή μιαμισάωρο, οι θεατές, οι περισσότεροι φαντάζομαι φιλόλογοι, έτοιμοι να μυηθούν στο πνεύμα του έργου.

Ο γέρο Άντριου Κρόκερ-Χάρις είναι ένας δεινός φιλόλογος παλαιάς κοπής, λεπτολόγος, ακριβοδίκαιος, μονολιθικός, τιπούκειτος, ένθερμος εραστής των κλασικών, αλλά κατά βάση απωθητικός ως καθηγητής, αφού δεν μπόρεσε ποτέ να κερδίσει την αγάπη των μαθητών-του. Ο Δημήτρης Καταλειφός αποδίδει έξοχα αυτόν τον μονοκόμματο άνθρωπο, λάτρη της ακρίβειας αλλά όχι της παιδαγωγικής ουσίας, κλασικό στο στυλ και στις ευαρέσκειές του. Η ηθοποιία-του γέμισε τη σκηνή, χωρίς πολλές κινήσεις, αλλά με ένα αργό όσο και στιβαρό παίξιμο. Η γυναίκα-του, η Πέγκυ Σταθακοπούλου, ποτέ δεν τον αγάπησε πραγματικά, αλλά ονειρευόταν πάντα μια πιο άνετη ζωή και επιδίωκε σχέσεις με άλλους καθηγητές, ώστε να γεμίζει το απύθμενο κενό-της. Την προτελευταία μέρα του σχολείου ο μαθητής, που τον ενσάρκωσε πολύ ωραία με όλη την αμηχανία, το δέος και τη νεανική σπιρτάδα ο Κυριάκος Ψυχαλής, χαρίζει στον καθηγητή-του ένα βιβλίο, γεγονός που αποτέλεσε η θρυαλλίδα, ώστε να αποκαλυφθούν οι αλήθειες που χρόνια τώρα λούφαζαν κάτω από την ευπρεπή καθημερινότητα.

Τελικά, η αξιοπρέπεια και η ακρίβεια είναι τόσο ουσιαστικά στη ζωή και στην τάξη, ώστε να μπορούν να σκεπάσουν την υποκρισία των ανθρώπινων σχέσεων; Ο γέρο-Κρόκ είναι μια τραγική φυσιογνωμία, με την αρχαιοελληνική έννοια, που είναι πάντα νομιμόφρων όσο και ριγμένος, που απατάται από τη γυναίκα-του κι αυτός, ενώ το ξέρει, δεν αντιδρά, που τηρεί απαρέγκλιτα τις αρχές-του, αν και αυτό δεν αποδίδει ως προς τις σχέσεις-του με τους μαθητές-του. Είναι το πρότυπο του παλιού Άγγλου καθηγητή, τυλιγμένου στο γιλέκο και στο κουστούμι-του, και αποκλεισμένου από τη ζωή. Δεν είναι κακός, κάθε άλλο, δεν είναι χαζός, ίσα ίσα, αλλά δεν μπορεί να ξεφύγει από τα όριά-του και να κατακτήσει την ουσία πέρα από τον τύπο. Ο θεατής εισπράττει την τραγικότητα και μένει σε πολλά σημεία με μια γλυκιά συγκίνηση, μια καλοκάγαθη αίσθηση συμπάθειας, μια κατανόηση των αδιεξόδων του ήρωα.

Η σκηνοθεσία της Ελένης Σκότη είναι αργή, πράγμα που υπαγορεύεται από τον ρόλο του Κρόκερ-Χάρις. Ωστόσο, στις υπόλοιπες σκηνές θα έπρεπε ο ρυθμός να είναι πιο γρήγορος, σαν αντίστιξη, σαν αντίθεση στην πρωταγωνιστική εμμονή στην οργάνωση και την απαρέγκλιτη σταθερότητα-στατικότητα του ήρωα.

Ακόμα χειρότερα, το ίδιο το κείμενο ήταν πολύ λίγο σε σχέση με τον σημερινό θεατή. Του αφήνει ένα σωρό κενά, ένα πλήθος ερωτημάτων, που η ίδια η εξέλιξη δεν του επιτρέπει να απαντήσει. Ο Κρόκερ-Χάρις από αίσθηση καθήκοντος δεν θα χώριζε ποτέ τη γυναίκα-του, αλλά αυτή, παρόλο που έχει πού να μείνει και ένα κάποιο εισόδημα, δεν τον χωρίζει. Γιατί; Στο τέλος του έργου ο ήρωας ξεπερνά εν μέρει τον εαυτό-του και κάνει τις μικρές-του επαναστάσεις, οι οποίες ωστόσο είναι σταγόνα στον ωκεανό, ασήμαντες μετατοπίσεις. Η συμπάθεια προς το πρόσωπο του πρωταγωνιστή δεν έχει διέξοδο. Πολλά νήματα, παρόλο που μπήκαν σωστά στο θεατρικό έργο, θα μπορούσαν να δένουν πιο σφιχτά.

[Οι εικόνες που στολίζουν το άχαρο κείμενο αντλήθηκαν από: www.koolnews.gr, www.tralala.gr, www.athinorama.gr, www.tanea.gr και www.mediasoup.gr]

Πατριάρχης Φώτιος

Ελληνικός καφές με καϊμάκι: “Θα σε πάρει ο δρόμος” του Σάκη Σερέφα

Μπορεί κανείς να διαβάσει έναν μικρό μονόλογο 600-700 λέξεων και να δει μια φέτα ζωής ολοζώντανη μπροστά-του; Μπορούν είκοσι μικρά κειμενάκια να σε κάνουν να γελάς και να κλαις μαζί;

“Θα σε πάρει ο δρόμος”

εκδόσεις Κέδρος

2009

         Ο Σερέφας το καταφέρνει. Γράφει 20 μονολόγους, μικρούς και εύπεπτους σαν σφηνάκια σε μπαρ, στους οποίους συμπυκνώνει μια ιδέα από το «ζόρι» που βρήκε τους χαρακτήρες-του, όπως λέει χαρακτηριστικά στο οπισθόφυλλο.

        Το πιο άξιο λόγου σημείο καταρχάς των μικρών αυτών αφηγήσεων (μονολόγων που διαβάζονται και σαν διηγήματα;) είναι το ιδιαίτερο ύφος καθενός, προσαρμοσμένο ανάλογα στον αφηγητή, στην παιδεία-του, στην κοινωνική-του τάξη, στο επάγγελμά-του κ.ο.κ. Όλα διατηρούν την αμεσότητα του προφορικού λόγου, αποπνέουν σπιρτάδα και αυθορμητισμό, διακρίνονται για την αληθοφάνειά-τους. Διαβάζοντάς τα πείθεσαι ότι πρόκειται για κομμάτια ατόφιου λόγου, ειλημμένου από τους ίδιους τους πρωταγωνιστές. Σ’ αυτό σίγουρα συνέβαλε η προηγούμενη θητεία του Σερέφα στο θεατρικό κείμενο και στην ανάγκη για απίστευτη προσαρμογή του λόγου κάθε χαρακτήρα στα γνωρίσματα του ρόλου-του.

          Το δεύτερο που ξενίζει ευχάριστα είναι το παράδοξο μέσα στην καθημερινότητα που αιφνιδιάζει τον αναγνώστη και τον κάνει να πεταχτεί από έκπληξη, από απορία, από σάστισμα, άλλοτε θετικά κι άλλοτε αρνητικά από την παράδοξη φύση των ανθρώπων. Καθημερινές περιπτώσεις που οδηγούνται στα άκρα, κωμικά στιγμιότυπα που αναιρούνται μέσα στην τραγικότητά-τους. Αφηγητές γίνονται η ερωμένη, ο σουβλατζής που έρχεται αντιμέτωπος με το ανορεξικό μοντέλο, ο ρεσεψιονίστ με τον φετιχιστή, η πόρνη, ο ενοικιαστής με τη μοναχική γριά, ο ταξιτζής με τον συγγραφέα κ.ο.κ. Σε πολλά από τα διηγήματα ο αφηγητής παρακολουθεί ή δρα παράλληλα με τον συμπρωταγωνιστή, ο οποίος και τραβάει όλη την προσοχή.

       Τα κειμενάκια αυτά διαβάζονται άνετα τόσο χάρη στη χαλαρή γραφή-τους όσο και χάρη στα θέματα που συμπυκνώνουν ιλαρές και τραγικές καταστάσεις. Έτσι, ο Σερέφας (χαρακτηριστικό που τον διακρίνει σε πολλά έργα-του) μιλάει απλά και σχεδόν κωμικά, σατιρικά, εύθυμα, αλλά πίσω από τον λόγο-του κρύβεται η απύθμενη σοβαρότητα της ζωή-μας.

(Το έργο του Σάκη Σερέφα ανεβαίνει από την Τετάρτη 27 Ιανουαρίου, στο θέατρο «Αμαλία», από την Πειραματική Σκηνή της «Τέχνης».)

Πατριάρχης Φώτιος