Friday, May 20, 2022

Agatha Christie, “Ο άντρας με το καφέ κοστούμι”

ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ -5. Ένας φόνος κι ένα ατύχημα παρακινεί τη νεαρή Anne να γίνει ερασιτέχνης detective, να ταξιδέψει έως τη Νότια Αφρική, να αναζητήσει τον ιθύνοντα νου μιας έρευνας για διαμάντια…


Agatha Christie

The Man in the Brown Suit

1924

“Ο άντρας με το καφέ κοστούμι”

μετ. Θ. Δαρβίρη

εκδόσεις Ψυχογιός -2020


Αγαπημένη συγγραφέας, που βάζει τα πράγματα σε μια σειρά και δρομολογεί τις εξελίξεις. Έτσι, το μυαλό στην καλοκαιρινή ραστώνη αποκτά νερό για να κυλήσει τις μυλόπετρές του.


> Άγκαθα Κρίστι (1890-1976). Η βασίλισσα του εγκλήματος γεννήθηκε στο Torquay του Ντέβον της Αγγλίας με το όνομα Agatha Mary Clarissa Miller. Ο πατέρας της, Frederick Alvah Miller, ήταν ένας επιτυχημένος αμερικανός χρηματιστής και η μητέρα της, Clarissa Margaret Boehmer, κόρη αξιωματικού του βρετανικού στρατού. To 1914 παντρεύτηκε τον συνταγματάρχη Archibald Christie της βρετανικής βασιλικής αεροπορίας, με τον οποίο απέκτησαν μία κόρη, αλλά ο γάμος τους δεν ήταν ευτυχισμένος και τελικά χώρισαν το 1928. Είχε μεσολαβήσει μια σοβαρή κρίση κατάθλιψης της Άγκαθα, όταν έμαθε ότι ο άντρας της την απατούσε, αλλά και η έκδοση του πρώτου της μυθιστορήματος, "Το μυστήριο στο Στάιλς" ("The Mysterious Affair at Styles"), το 1920. Έγραψε πολυάριθμα αστυνομικά μυθιστορήματα και διηγήματα που μεταφράστηκαν σε όλες σχεδόν τις γλώσσες του κόσμου και υπολογίζεται ότι έχουν πουλήσει περισσότερα από δύο δισεκατομμύρια αντίτυπα. Με το τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου δημιούργησε τον Ηρακλή Πουαρό, τον μικρόσωμο, πανέξυπνο ντετέκτιβ. Ο Πουαρό, η Μις Μαρπλ και οι άλλοι ήρωές της έχουν κάνει την εμφάνιση τους σε κινηματογραφικές ταινίες, ραδιοφωνικές εκπομπές, τηλεταινίες και θεατρικά έργα βασισμένα στα βιβλία της. Η Άγκαθα Κρίστι συμμετείχε επίσης σε πολλές αρχαιολογικές αποστολές που διοργάνωσε ο δεύτερος, κατά δεκατέσσερα χρόνια νεώτερός της σύζυγος, ο επιφανής αρχαιολόγος Sir Max Mallowan, στη Μέση Ανατολή. Το 1971 τιμήθηκε με τον τίτλο της Λαίδης του Τάγματος της Βρετανικής Αυτοκρατορίας (Dame Commander of the British Empire, DBE).


ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ αυτό της Αγγλίδας συγγραφέως είναι κατασκοπικό. Έτσι τουλάχιστον το ονομάζουν. Στην αρχή βέβαια μοιάζει ένα κανονικό αστυνομικό, αφού έχουμε δύο θανάτους: μία άγνωστη κυρία, ξένη μάλλον, βρίσκεται δολοφονημένη στο άδειο σπίτι του γερουσιαστή Eustace Pedler, ενώ ένας άγνωστος άνδρας πέφτει στις γραμμές του τρένου. Μάρτυρας ήταν η Anne Beddingfeld, μια παρατηρητική νέα, που θέλει να ζήσει την περιπέτεια, κι αναλαμβάνει ερασιτεχνικά και χωρίς να ξέρει ακριβώς πώς, να λύσει το μυστήριο.

ΑΥΤΟ ΠΟΥ θαυμάζω στην Christie είναι η ακρίβεια της αφήγησης που δεν αφήνει τίποτα να μοιάζει ξένο ή άτοπο με την υπόλοιπη ιστορία. Όλα είναι μελετημένα, ώστε να οδηγήσουν ομαλά στο τέλος. Ακόμα και η ηρωίδα της που επιβιβάζεται στο πλοίο “Kilmorden Castle” για το Cape Town, ακολουθώντας τα ίχνη του εγκλήματος, είναι απλή και άπειρη, αλλά καταλαβαίνουμε ότι τα λάθη της είναι αληθοφανή, έστω κι αν σταδιακά καταλαβαίνει και μαθαίνει να βρίσκει τον δρόμο του μυστηρίου.

ΣΤΗΝ ΥΠΟΘΕΣΗ μπλέκονται όλοι όσοι βρίσκονται πάνω στο πλοίο. Δυνάμει είναι ένοχοι για τον φόνο της γυναίκας στο σπίτι του Eustace Pedler: ο ίδιος ο γερουσιαστής, οι γραμματείς του Guy Pagett and Harry Rayburn, ο συνταγματάρχης Race, η χαρωπή Suzanne Blair, ο αιδεσιμότατος Edward Chichester κ.ο.κ. Τελικά αποδεικνύεται ότι κάποια ιθύνουσα αρχή, με το όνομα “Συνταγματάρχης” καθοδηγεί μυστικά τα πάντα με κέντρο τα χαμένα διαμάντια. Η νεαρή Anne μπαίνει ως ερασιτέχνης στο παιχνίδι, φαίνεται ότι θα πέσει ανυποψίαστη στα χέρια του “Συνταγματάρχη” κι αυτός θα την εκβιάσει: όμως το μυαλό της δουλεύει διπλά και εντέλει παγιδεύει τον θύτη της.

ΔΕΝ ΜΟΥ ΑΡΕΣΕ πολύ αυτό το έργο της Christie. Νομίζω ότι το βασικό πρόβλημα στις προσδοκίες μου είναι ότι δεν υπήρχε μια detectivική γραμμή αλλά όλα κινούνταν ρευστά και απροσδιόριστα. Δεν είχαμε υποψίες για έναν ή άλλον αλλά όλοι είναι ύποπτοι, όλοι είναι θύματα αλλά και θύτες, όλοι παίζουν παιχνίδια κι όλοι είναι άλλο απ’ αυτό που δείχνουν. Όλα αυτά θα έπρεπε να με κάνουν να αγαπήσω το έργο, αλλά…

Πάπισσα Ιωάννα

Wednesday, May 18, 2022

Raymond Chandler, “Ο μεγάλος ύπνος”

ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ -4. Κλασικό έργο. Διασκευασμένο και σε ταινία. Σκληρός γαλαξίας, καπνοί και εκβιασμοί. Αλλά και τόσο εμφανή πρόσωπα που αναζητάν την αλήθεια και στηρίζονται σε ένα είδος μπέσας.


Raymond Chandler

“The Big Sleep”

1939

“Ο μεγάλος ύπνος”

μετ. Φ. Χρυσόπουλος

εκδόσεις Κέδρος -2020

 

Αστυνομικό της αμερικάνικης σχολής: είναι η ευκαιρία να δω και την άλλη όψη της λογοτεχνίας, στην άλλη όχθη του Ατλαντικού, έξω από την Αγγλία και τη Γαλλία, αλλά και την Ελλάδα.


> Ένας από τους σπουδαιότερους συγγραφείς αστυνομικής λογοτεχνίας, ο Raymond Chandler γεννήθηκε στο Σικάγο το 1888. Ασχολήθηκε με το γράψιμο και δούλεψε σε αρκετές εφημερίδες ως ρεπόρτερ, αρθρογράφος, βιβλιοκριτικός. Το 1912 επέστρεψε στην Αμερική και κατέληξε στο Λος Άντζελες, όπου άρχισε να εργάζεται ως λογιστής. Μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, όπου υπηρέτησε στον Καναδικό Στρατό, λαμβάνοντας μέρος σε φονικές μάχες στη Γαλλία, το 1918, μεταξύ Αράς και Κομπρέ, ασχολήθηκε με επιχειρήσεις και έγινε ανώτερο στέλεχος της πετρελαϊκής εταιρίας Dabnay στην Καλιφόρνια. Το 1924 παντρεύτηκε την κατά 18 χρόνια μεγαλύτερή του Cissy Pascal, την οποία γνώρισε ενώ ήταν ήδη παντρεμένη. Εξαιτίας της οικονομικής κρίσης των αρχών της δεκαετίας του '30, χάνει τη δουλειά του και στρέφεται οριστικά στη συγγραφή, στέλνοντας ιστορίες στο περιοδικό "Black Mask" των H.L. Mencken, G.L. Nathan και αργότερα του Joseph Shaw (πρώτη εμφάνιση με τη νουβέλα "Blackmailers Don't Shoot", 1933). Ως το 1938 είχε δημοσιεύσει δεκαέξι ιστορίες και δούλευε το πρώτο του μυθιστόρημα, "The Big Sleep", που κυκλοφόρησε το 1939. Την ίδια επιτυχία με το πρώτο του μυθιστόρημα γνώρισαν και τα άλλα έξι που έγραψε όλα κι όλα: "Farewell, My Lovely" (1940), "The High Window" (1942), "The Lady in the Lake" (1943), "The Little Sister" (1949), "The Long Good-Bye" (1954) και "Playback" (1958). Σε όλα πρωταγωνιστεί ο ντετέκτιβ Φίλιπ Μάρλοου. Το 1950 εξέδωσε 12 από τα διηγήματά του που δεν ανέπτυξε, στη συνέχεια, σε μυθιστορήματα, σε δύο τόμους ("Trouble is My Business", "The Simple Art of Murder" -τα υπόλοιπα οκτώ εκδόθηκαν μετά το θάνατό του, στον τόμο "Killer in the Rain", 1964). Το νήμα της ζωής του κόπηκε από πνευμονία, τον Μάρτιο του 1959, στη Λα Γιόλα της Καλιφόρνια.


ΜΕΤΑ την Agatha Christie πήρε σειρά ο άλλος κλασικός της αστυνομικής λογοτεχνίας. Αμερικάνος. Χωρίς τη λεπτή ατμόσφαιρα της Αγγλίδας ομότεχνής του. Με το σκληρό κλίμα του αμερικάνικου μεσοπολέμου. Με όπλα, ουίσκι, νύχτα. Και φυσικά τον σκληρό detective Philip Marlowe.

Η ΥΠΟΘΕΣΗ που αναλαμβάνει αφορά στον στρατηγό Sternwood, ο οποίος του αναθέτει το έργο να βρει και να διαπραγματευθεί με τον Arthur Geiger. Ο τελευταίος ζητά λεφτά για τα χρέη χαρτοπαιξίας της ανόητης εικοσάχρονης κόρης του στρατηγού Carmen. Και μαζί ένας παλιός εκβιασμός από έναν Joe Brody.  Παράλληλα, η μεγαλύτερη κόρη του Vivian αναζητεί τον άντρα της Rusty Regan, που ξαφνικά εξαφανίστηκε πριν από έναν μήνα. Δυο παράλληλες πορείες που φυσικά θα συγκλίνουν, δυο έρευνες που σε πρώτη φάση θα στρώσουν πάμπολλα πτώματα, σε ένα γαϊτανάκι φόνων.

Η ΠΡΩΤΗ υπόθεση λύνεται σχετικά γρήγορα, αλλά η δεύτερη, που δεν είναι επίσημη, μπερδεύει. Τελικά, όπως ήταν φυσικό, κι αυτή συνδέεται με την πρώτη, αν και η έρευνα οδηγεί στη λύση της με μια ζινγκ-ζανγκ πορεία.

ΤΕΛΙΚΑ τι είναι ο Chandler και το αμερικάνικο αστυνομικό που εκπροσωπεί; Είναι φυσικά ο detective Philip Marlowe: σκληρός, αδίστακτος, ριψοκίνδυνος, ανένδοτος, με τον δικό του κώδικα ηθικής αλλά και δράσης, tough guy που λένε στην Αμερική, που δεν αφήνει κενά στην πανοπλία του, όσο κι αν αυτό δεν τον εμποδίζει να κάνει λάθη. Ζει στον υπόκοσμο, ζει μάλλον μεταξύ ανθρώπων του υποκόσμου, φέρεται και μιλά ανάλογα, δεν κωλώνει εύκολα, δεν σκέφτεται όμως και εμφανώς τόσο πολύ όσο π.χ. ο Πουαρό. Είναι άνθρωπος της δράσης παρά της σκέψης, όσο κι αν δεν παύει να υπολογίζει υπόρρητα όσα θα κάνει. Με ένα ένστικτο μάλλον παρά με μια ευθύγραμμη πορεία στη λογική του.

ΟΛΟΙ οι ήρωες του Chandler είναι σκληροί. Οι άντρες με όπλα, καπνούς, καμπαρντίνες, ποτά, απότομα λόγια, ντόμπρες σκέψεις, σκληρή συμπεριφορά, μπέσα, αν και πολλοί δείχνουν ύπουλοι. Οι γυναίκες femme fatale, ωραίες, μοιραίες, γατούλες ή αδίστακτες, με τζόγο στα χαρτιά, στο καζίνο ή στον έρωτα, υποχθόνιες, υποκρίτριες…

Ο ΚΟΣΜΟΣ του Αμερικάνου συγγραφέα είναι αδυσώπητος. Γι’ αυτό και η υπόθεση δεν ακολουθεί μια σημείο προς σημείο πορεία. Αντίθετα, το παιχνίδι της μπλόφας παίζεται με ξεκάθαρους όρους, τα πολλά σκόρπια δεδομένα καθορίζουν και τη σύνδεσή τους, πιο πολύ μέσω του κλίματος, της υπόγειας ψυχολογίας των προσώπων, της νυχτερινής ατμόσφαιρας παρά των συλλογισμών. Μοιάζει πιο πολύ κινηματογραφικής σύλληψης και γι’ αυτό έχει διασκευαστεί σε ταινία, όχι μόνο αυτό το μυθιστόρημα αλλά και όλο το σύμπαν του Chandler με μεσοπόλεμο, ποτοαπαγόρευση και παιχνίδια υποκόσμου.

ΤΕΛΙΚΑ, μου φάνηκε πολύ σκληρός ο κόσμος αυτός. Δεν ξέρω αν αυτό οφείλεται στο ότι είμαι γυναίκα και όλο αυτό το κλίμα με αφήνει απέξω.

Πάπισσα Ιωάννα

Sunday, May 15, 2022

Georges Simenon, “Γράμμα στον δικαστή μου”

ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ -3. Ένας γιατρός δολοφονεί την ερωμένη του, δικάζεται και καταδικάζεται, αλλά νιώθει την ανάγκη να εξηγήσει πιο αναλυτικά απ’ τη μια το εμπρόθετο της πράξης του κι απ’ την άλλη τις ψυχικές τεκτονικές πλάκες που τον έκαναν να φτάσει σ’ αυτόν τον “αναίτιο” φόνο.


Georges Simenon

“Lettre à mon juge”

1947

“Γράμμα στον δικαστή μου”

εκδόσεις Άγρα

-2021


Ο Πατριάρχης Φώτιος μάς μύησε στη λατρεία του Simenon με τα αστυνομικά του έργα. Κακώς αγάπησε πιο πολύ αυτά, αφού η πραγματική μαεστρία του Βέλγου συγγραφέα είναι τα ψυχολογικά του μυθιστορήματα, όπου το έγκλημα πηγάζει από το βάθος της ανθρώπινη ψυχής.


> Ο Ζωρζ Σιμενόν γεννήθηκε στη Λιέγη του Βελγίου στις 13 Φεβρουαρίου 1903. Έπειτα από σπουδές στους Ιησουίτες έγινε, το 1919, μαθητευόμενος ζαχαροπλάστης, έπειτα υπάλληλος βιβλιοπωλείου, και τελικά στα δεκαέξι του χρόνια έγινε δημοσιογράφος στη "Γκαζέτ ντε Λιέζ". Το πρώτο του μυθιστόρημα, που το υπέργραψε με το ψευδύνυμο George Sim, με τίτλο "Στο γεφύρι του Αρς" εκδόθηκε το 1921 και τότε ο Σιμενόν έφυγε απ' τη Λιέγη για το Παρίσι. Παντρεύτηκε το 1923 με τη ζωγράφο Ρεζ ιν Ρανσόν στο Παρίσι, όπου έγραψε ιστορίες και μυθιστορήματα σε σειρές, κάθε λογοτεχνικού είδους. Το 1924 εξέδωσε, με ψευδώνυμο, το πρώτο "λαϊκό" του μυθιστόρημα, "Το μυθιστόρημα μιας δακτυλογράφου". Ως το 1930, δημοσίευσε διηγήματα και μυθιστορήματα σε πολλούς εκδότες. Το 1931, άρχισε τις έρευνές του ο περίφημος ήρωας του, ο επιθεωρητής Μαιγκρέ. Έγραφε τα βιβλία του, ταξίδευε, έστελνε ρεπορτάζ κι άφησε τις εκδόσεις "Φαγιάρ" για να πάει στις εκδόσεις "Γκαλλιμάρ", όπου συνάντησε τον Αντρέ Ζιντ. Στο πόλεμο ήταν υπεύθυνος των Βέλγων προσφύγων στη Λα Ροσέλ και κατοικούσε στη Βανδέα. Το 1945 μετανάστευσε στις Ηνωμένες Πολιτείες. Μετά το διαζύγιό του εγκαταστάθηκε ξανά στην Ευρώπη. Η δημοσίευση των απάντων του (72 τόμοι) άρχισε το 1967. Από το 1972 αποφάσισε να σταματήσει το γράψιμο. Αφοσιώθηκε έκτοτε στις εικοσιδύο "Υπαγορεύσεις" του και κατόπιν συνέταξε τα ογκώδη απομνημονεύματα "Memoires intimes" (1981). Ο Ζωρζ Σιμενόν πέθανε στη Λωζάννη το 1989. Πολλά μυθιστορήματά του έχουν διασκευαστεί για τον κινηματογράφο και την τηλεόραση.


Ο ΚΑΤΑΔΙΚΑΣΜΕΝΟΣ δολοφόνος Charles Alavoine γράφει στον δικαστή του, όχι για να αλαφρύνει τη θέση του αλλά για να δείξει ότι τη δολοφονία την έκανε συνειδητά. Γιατρός ο ίδιος στο La Roche-sur-Yon παντρεύεται, αλλά η πρώτη του γυναίκα πεθαίνει, αφήνοντάς του δυο παιδιά, που αναλαμβάνει να μεγαλώσει η δεύτερη γυναίκα του Armande. Γρήγορα καταλαβαίνουμε ότι δεν είναι αυτή το θύμα, αφού εμφανίστηκε στο δικαστήριο. Επομένως, η σκέψη μας μεταφέρεται στην ερωμένη του Martine Englebert, η οποία απέσπασε για πρώτη φορά την πραγματική του αγάπη.

Ο ΙΔΙΟΣ ο αποστολέας του γράμματος ξεδιπλώνει πλήρως τη ζωή αλλά κυρίως τη σκέψη και την ψυχολογία του, μέχρι να φτάσει στο έγκλημα. Συμβατικός σε πολλά δεν χάνει ευκαιρία για σεξουαλικές σχέσεις, ελευθερίας ή απιστίας, με αποκορύφωμα τη Martine, την οποία έβαλε στο ιατρείο του ως γραμματέα κι έπειτα έφυγε μαζί της από το σπίτι του. Κάποια στιγμή όμως αυτή η σφοδρή αγάπη μετατρέπεται σε χειροδικία, μετατροπή που δεν εξηγείται λογικά αλλά ως αποτέλεσμα συναισθηματικών εντάσεων. Ο Simenon πείθει συνεχώς ότι όσα λέγονται είναι μια βαθιά τομή του Alavoine, όσο κι αν καταλαβαίνουμε συχνά ότι παρουσιάζει τα πράγματα από την υποκειμενική του σκοπιά, μερικές φορές ωραιοποιημένα, δικαιολογημένα, ψυχοαναγκαστικά σωστά…

 

ΕΙΝΑΙ η ζήλια;

Η αίσθηση της ιδιοκτησίας που δεν μπορεί να είναι αιώνια;

 Είναι η διαταραχή που επέφερε η ερωμένη στην πρότερη ζωή;

Είναι βαθιά απωθημένα που εξωτερικεύτηκαν;

 

ΣΚΕΦΤΟΜΟΥΝ καθώς διάβαζα το βιβλίο ότι ο αφηγητής κρύβει και αποκαλύπτει έμμεσα πολλά. Κρύβει μέσω της ωραιοποίησης και της αναξιοπιστίας της υποκειμενικότητάς του τις αλήθειες που έβλεπαν οι άλλοι, η μάνα του ή η γυναίκα του, ενώ αυτός τις υποτιμά και μεταφέρει το βάρος της σκέψης του στη συναισθηματική του πίεση. Παράλληλα, αποκαλύπτει όχι μόνο το εμπρόθετο της πράξης του, αλλά και πίσω από τα λόγια πόσο γυναικάς, πόσο ιδιοτελής, πόσο αναίσθητος για τις κόρες του ήταν. Από την άλλη, αναδεικνύεται η δική του πίεση σε έναν γάμο που του “επιβλήθηκε” όχι από αγάπη, πίεση που τον οδήγησε (δικαιολογημένα) στην απιστία, προκειμένου να καλυφθεί συναισθηματικά.

Πάπισσα Ιωάννα

 

Thursday, May 12, 2022

Agatha Christie, “Γάτα ανάμεσα στα περιστέρια” (ή «Στον αστερισμό της Παρθένου»)

ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ -2. Ένα παρθεναγωγείο, άρα πάλι ένας κλειστός χώρος, όπου γίνονται τρεις δολοφονίες και μια απαγωγή. Ωστόσο οι ύποπτοι μπορεί να επεκταθούν κι έξω από αυτό, στο ισλαμικό ας πούμε Ραμάτ. Τελικά, όλα ξεκαθαρίζουν μέσα στο σχολείο.


Agatha Christie

“Cat Among the Pigeons”

1959

“Γάτα ανάμεσα στα περιστέρια”

μετ. Μ-Ρ. Τραϊκόγλου

εκδόσεις Ψυχογιός -2021

 

Προ καιρού είχα γεμίσει τα κενά της καραντίνας με αστυνομικά της πηγής, δηλαδή της Agatha Christie. Δεν το μετάνιωσα κι είπα και το καλοκαίρι να ξαναβουτήξω στα νερά της.

 

> Άγκαθα Κρίστι (1890-1976). Η βασίλισσα του εγκλήματος γεννήθηκε στο Torquay του Ντέβον της Αγγλίας με το όνομα Agatha Mary Clarissa Miller. Ο πατέρας της, Frederick Alvah Miller, ήταν ένας επιτυχημένος αμερικανός χρηματιστής και η μητέρα της, Clarissa Margaret Boehmer, κόρη αξιωματικού του βρετανικού στρατού. To 1914 παντρεύτηκε τον συνταγματάρχη Archibald Christie της βρετανικής βασιλικής αεροπορίας, με τον οποίο απέκτησαν μία κόρη, αλλά ο γάμος τους δεν ήταν ευτυχισμένος και τελικά χώρισαν το 1928. Είχε μεσολαβήσει μια σοβαρή κρίση κατάθλιψης της Άγκαθα, όταν έμαθε ότι ο άντρας της την απατούσε, αλλά και η έκδοση του πρώτου της μυθιστορήματος, "Το μυστήριο στο Στάιλς" ("The Mysterious Affair at Styles"), το 1920. Έγραψε πολυάριθμα αστυνομικά μυθιστορήματα και διηγήματα που μεταφράστηκαν σε όλες σχεδόν τις γλώσσες του κόσμου και υπολογίζεται ότι έχουν πουλήσει περισσότερα από δύο δισεκατομμύρια αντίτυπα. Με το τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου δημιούργησε τον Ηρακλή Πουαρό, τον μικρόσωμο, πανέξυπνο ντετέκτιβ. Ο Πουαρό, η Μις Μαρπλ και οι άλλοι ήρωές της έχουν κάνει την εμφάνιση τους σε κινηματογραφικές ταινίες, ραδιοφωνικές εκπομπές, τηλεταινίες και θεατρικά έργα βασισμένα στα βιβλία της. Η Άγκαθα Κρίστι συμμετείχε επίσης σε πολλές αρχαιολογικές αποστολές που διοργάνωσε ο δεύτερος, κατά δεκατέσσερα χρόνια νεώτερός της σύζυγος, ο επιφανής αρχαιολόγος Sir Max Mallowan, στη Μέση Ανατολή. Το 1971 τιμήθηκε με τον τίτλο της Λαίδης του Τάγματος της Βρετανικής Αυτοκρατορίας (Dame Commander of the British Empire, DBE).


ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ αυτό της Αγγλίδας συγγραφέως διαφέρει από τα άλλα. Και γι’ αυτό ξενίζει. Απ’ τη μία, ο πρίγκιπας Αλί Γιουσούφ, επειδή κινδυνεύει από τους επαναστάτες στο αραβικό κρατίδιό Ramat, παραδίδει κοσμήματα αμυθήτου αξίας στον πιλότο του, ο οποίος βρίσκει τρόπο να τα φυγαδεύσει στο εξωτερικό, πριν πεθάνουν κι οι δυο σε αεροπορικό ατύχημα (ή σαμποτάζ). Απ’ την άλλη, το φημισμένο σχολείο θηλέων Meadowbank συγκλονίζεται από τον φόνο δύο καθηγητριών, πρώτα της γυμνάστριας Grace Springer και, λίγες μέρες μετά, της υπεύθυνης Eleanor Vansittart. Κι οι δύο δολοφονούνται στο Αθλητικό Περίπτερο του σχολείου…

ΤΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ, για μεγάλο διάστημα, παρακολουθεί τις σκέψεις και τις σχέσεις των καθηγητριών, ειδικά όσο η διευθύντρια και ψυχή του σχολείου Honoria Bulstrode είναι σε σκέψη σε ποια να παραδώσει τα ηνία όταν θα συνταξιοδοτηθεί. Ο πρώτος φόνος δεν συγκλονίζει την αταραξία του σχολείου, αλλά ο δεύτερος είναι πιο ισχυρό σοκ. Παρόλο που ο επιθεωρητής Kelsey διεξάγει έρευνες, η ατμόσφαιρα του έργου δεν θυμίζει πολύ τα υπόλοιπα αστυνομικά της Agatha Christie. Υποψιαζόμαστε πώς ο δολοφόνος αναζητά στο παρθεναγωγείο τα κοσμήματα, αλλά χωρίς τον Ηρακλή Πουαρό, που εντέλει θα κληθεί να δράσει, όλα φαίνονται να σκιαγραφούν το κλίμα του σχολείου, των κοριτσιών της υψηλής κοινωνίας, των καθηγητριών που έχουν τις προσωπικές τους φιλοδοξίες κ.ο.κ.

ΑΠΟ ΕΝΑ σημείο και μετά οι ενδείξεις αρχίζουν να δένουν, το πολιτικό σκηνικό να συνδέεται με το αστυνομικό, η κατασκοπία με το περιβάλλον στο σχολείο. Όταν πειθόμαστε ότι ο δολοφόνος είναι κάποιος μέσα από το προσωπικό (και λιγότερο πιθανόν από τις μαθήτριες), τότε μπορούμε να συγκλίνουμε τη σκέψη μας στο πεδίο του Meadowbank και να παρακολουθήσουμε πιο ευθύβολα τον Πουαρό επί το έργο.

ΘΕΩΡΩ ότι δεν ήταν απ’ τα καλά έργα της Αγγλίδας συγγραφέως, όχι επειδή είχε ατέλειες και κενά, αλλά επειδή δεν οργανώθηκε εξ αρχής σε μια σειρά, σε μια αλυσίδα σκέψεων, αλλά η λογοτέχνιδα δοκίμασε σκόρπια σημεία που κατάφερε τελικά να τα οδηγήσει σε ένα πειστικό τέλος. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν το ευχαριστήθηκα σε μια σειρά Αγκαθακριστικών αναγνώσεων.

Πάπισσα Ιωάννα

Monday, May 09, 2022

Γεώργιος Λεονταρίτης, “Τα πολλά πρόσωπα του Ροδόλφου Μπάτη”

ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ -1. Πολιτική και μυστήριο στα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια. Και πάνω στις πατημασιές του Γιάννη Μαρή. Μια εξαφάνιση, δυο φόνοι, ένας έρωτας, όλα στο κλίμα της εποχής, με ανάλογο τέλος.


Γεώργιος Λεονταρίτης

“Τα πολλά πρόσωπα του Ροδόλφου Μπάτη”

εκδόσεις Άγρα

-2021


Αν ο Μαρής άφησε εποχή στην ελληνική αστυνομική λογοτεχνία, τότε τι μπορεί να κάνει ένας αντιγραφέας του, που δηλώνει ρητά την αντιγραφή; Διαβάσαμε Μαρή (π.χ. “Το φεστιβάλ του θανάτου”) και τώρα διαβάζουμε τον μιμητή του.


> Ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Γιώργος A. Λεονταρίτης γεννήθηκε στην Αθήνα. Κατάγεται από τη Μικρασία. Από πολύ νέος ασχολήθηκε με όλα σχεδόν τα είδη της δημοσιογραφίας σε διάφορες εφημερίδες. Από το 1965 εργάστηκε ως ρεπόρτερ, πολιτικός συντάκτης και αρθρογράφος. Παράλληλα έγραψε ιστορικά αναγνώσματα, πολλά από τα οποία δημοσιεύτηκαν σε συνέχειες στον ημερήσιο τύπο, ενώ άλλα εκδόθηκαν σε βιβλία. Επί σειρά ετών διετέλεσε αντιπρόεδρος και γενικός γραμματέας της Ένωσης Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Αθηνών (ΕΣΗΕΑ). Έζησε από πολύ κοντά πολιτικές προσωπικότητες που κυριάρχησαν κατά τη δεκαετία 1950-1960, ερεύνησε, μελέτησε και συγκέντρωσε πολύτιμα αρχεία και στοιχεία που αφορούσαν όλο το φάσμα της πολιτικής ζωής και έφερε στο φως παρασκήνια που συγκλόνισαν την πορεία αυτού του τόπου και δίνουν άλλη διάσταση σε κρίσιμα κεφάλαια της ιστορίας μας.


ΚΛΙΜΑ μεταπολεμικό, 1951, Αθήνα λίγο μετά τον Εμφύλιο, με τις πληγές και τις μνήμες ανοικτές. Ο αφηγητής Γιώργος Κονταρίνης είναι δημοσιογράφος, νεαρός κι αδέκαρος, που συναντά έναν νεανικό του έρωτα, την Όλγα. Αυτή του αναθέτει να βρει το παρελθόν του άντρα της Ροδόλφου Μπάτη, ο οποίος εξαφανίστηκε. Το πλέον παράξενο στα πρώτα βήματα που κάνει, ερευνώντας το αινιγματικό πρόσωπο του Μπάτη, είναι ότι τα είχε καλά τόσο με τον Μεταξά όσο και με τον Γληνό, τόσο με τους Γερμανούς όσο και με τους Άγγλους.

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ εξαρχής φωνάζει ότι είναι παστίς. Είναι δηλαδή σκόπιμη μίμηση, στο ύφος και στην ατμόσφαιρα, των έργων του Γιάννη Μαρή. Και πιο συγκεκριμένα θυμίζει την “Εξαφάνιση του Τζων Αυλακιώτη” (1976), του μόνου πολιτικού μυθιστορήματος του Μαρή, όπως γράφει ο ίδιος ο Λεονταρίτης.


"Όταν λέω πως δεν ήξερα τον Τζων Αυλακιώτη δεν ακριβολογώ. Έλεγαν πολλά για τις ιδιαίτερες σχέσεις του με το καθεστώς της 4ης Αύγουστου, στις εφημερίδες είχε δημοσιευθεί η φωτογραφία του πλάι στον Μεταξά και οι δημοσιογράφοι τον είχαν δει κάμποσες φορές μετά τα μεσάνυχτα, στο σαλόνι του "Κίνγκ Τζώρτζ", όπου ο πανίσχυρος υπουργός της Ασφαλείας Μανιαδάκης συνήθιζε να περνά, με τη στενή του συντροφιά, τις νυχτερινές ώρες. Ο Τζων Αυλακιώτης ανήκε σε τούτη τη "στενή συντροφιά". [...]

Μα ας τα βάλουμε τα πράγματα σε μια σειρά. Τότε το συνειδητοποίησα πως ο πασίγνωστος αυτός κύριος ήταν περισσότερο άγνωστος από ένα ασήμαντο καθημερινό ανθρωπάκι. Λες και ο Τζων Αυλακιώτης είχε φροντίσει ο ίδιος και με σύστημα να εξαφανίσει το παρελθόν του. [...]

Όταν θα συναντούσα άλλους, που τον γνώρισαν σε άλλες εποχές της ζωής του, θα έβλεπα έναν άλλο άνθρωπο. Λες και ο Τζων Αυλακιώτης δεν ήταν ένας, αλλά πολλοί άνθρωποι."

Η δράση του μυθιστορήματος αρχίζει το πρωινό της 4ης Αύγουστου 1938, στην επέτειο της επιβολής της δικτατορίας του Ιωάννη Μεταξά, με εορτασμό που τελείται στο Στάδιο, με νεολαίους μελανοχίτωνες της Ε.Ο.Ν. και προπαγανδιστικούς λόγους. Στην Αθήνα κυριαρχεί ο περιβόητος Μανιαδάκης και η μυστική αστυνομία του. Ο Τύπος και το ραδιόφωνο ελέγχονται. Στους τοίχους της πόλης είναι κολλημένες τεράστιες γιγαντοαφίσες του δικτάτορα.

Ο ήρωας, ένας ανερχόμενος δημοσιογράφος, δέχεται ένα πρωινό τηλεφώνημα από την κοπέλα που είχε ερωτευθεί πολλά χρόνια πριν, όταν ήταν ακόμη φοιτητής. Εκείνη είναι πλέον η σύζυγος του διάσημου Τζων Αυλακιώτη, ο οποίος έχει εξαφανιστεί χωρίς να αφήσει ίχνη. Έτσι αρχίζει η αναζήτηση μαζί με την έρευνα για έναν άνθρωπο πασίγνωστο στο παρόν αλλά με ανεξιχνίαστο παρελθόν. Σκόρπια στοιχεία άλλοτε τον παρουσιάζουν ως φιλοβασιλικό και άλλοτε ως Βενιζελικό, άλλοτε ως γαλλόφιλο κι άλλοτε ως αγγλόφιλο ή και γερμανόφιλο με ύποπτες συναλλαγές. Η δράση, καταιγιστική, εκτυλίσσεται σε ένα σκηνικό επικίνδυνο, με πολλές παγίδες και συγκρουόμενα συμφέροντα.

Ο Μαρής, μετά τη Μεταπολίτευση, υπογράφει το πιο πολιτικό του μυθιστόρημα, το προτελευταίο στο σύνολο της τεράστιας παραγωγής του και ένα από τα καλύτερά του.

(Από το οπισθόφυλλο του βιβλίου)


ΟΙ ΟΜΟΙΟΤΗΤΕΣ είναι πολλές. Και τα δύο πολιτικά, με την έννοια ότι δεν αφορούν απλώς σε ένα μυστήριο προσωπικών σχέσεων, αλλά σε πολιτικά συμφέροντα και μάλιστα στην Κατοχή. Δεύτερον, τα δύο πρόσωπα, ο Αυλακιώτης και ο Μπάτης, είναι αμφιλεγόμενα, αινιγματικά, με βαθύ παρελθόν που δεν είναι γνωστό, πολιτικοί χαμαιλέοντες και κοσμοπολίτες κύριοι της Αθήνας. Κι οι δυο εξαφανίζονται απρόσμενα. Τρίτον, και στις δύο περιπτώσεις ο πρωταγωνιστής είναι ένας νεαρός δημοσιογράφος, που δέχεται ξαφνικό τηλεφώνημα από την κοπέλα με την οποία ήταν ερωτευμένος πριν από πολλά χρόνια, η οποία τώρα είναι σύζυγος του εξαφανισθέντος. Ο Λεονταρίτης ρητά, εσκεμμένα, διακειμενικά, “αντιγράφει” τον Μαρή, τον οποίο μάλιστα βάζει σε έναν κάποιο ρόλο μέσα στο έργο του.

ΑΚΡΙΒΩΣ επειδή ο Λεονταρίτης γράφει ένα μυθιστόρημα στα χνάρια του Μαρή, όποιος έχει διαβάσει τον δεύτερο ξέρει τι να περιμένει κι απ’ τον πρώτο. Το τέλος επομένως, όσο κι αν βγαίνει μέσα από την πλοκή, είναι αναμενόμενο, το μυστήριο έχει απαντηθεί σαράντα πέντε χρόνια πριν… Κι έτσι, γιατί να γραφoύν “Τα πολλά πρόσωπα του Ροδόλφου Μπάτη”; Ως φόρος τιμής στον πατριάρχη του ελληνικού αστυνομικού; Ή ως παιχνίδι, που έκανε ο Λεονταρίτης για να δοκιμάσει τα παπούτσια του πάνω στα ίχνη του προκατόχου του;

Πάπισσα Ιωάννα

Sunday, May 08, 2022

ΜΙΚΡΟ ΑΦΙΕΡΩΜΑ στο ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ

Πολλοί μαζεύονται, βλέπουν αστυνομικές σειρές ή ταινίες και σχολιάζουν τα τεκταινόμενα, προσπαθώντας να εικάσουν τον ένοχο.

Εμείς διαβάζουμε αστυνομικά μυθιστορήματα, και στο κρίσιμο σημείο ανταλλάσσουμε απόψεις για το πού πάει η ιστορία και πώς οι ενδείξεις θα καταδείξουν τον υπαίτιο.

Ανατροπές, σασπένς, περιέργεια, διασπορά υπονοιών, κίνητρα, αίτια, σκοπιμότητες κι ένα τέλος που προσπαθεί να ξαφνιάσει.

Απ’ την άλλη, κοινωνικοί και πολιτικοί παράγοντες, βαθιά ψυχικά τραύματα, ευρύτερες κοινωνικές ανωμαλίες, εκδίκηση, συναποτελούν το πλαίσιο, μέσα στο οποίο οι ατομικές πράξεις αποκτούν γενικότερη εμβέλεια.

 

Διαβάσαμε ορισμένα αστυνομικά έργα, και ενόψει καλοκαιριού μιλάμε γι’ αυτά:

  

1. Γεώργιος Λεονταρίτης, “Τα πολλά πρόσωπα του Ροδόλφου Μπάτη”

2. Πάνος Αμυράς, “Το φιλί του Δεκέμβρη”

3. Raymond Chandler, “Ο μεγάλος ύπνος”

4. Agatha Christie, “Γάτα ανάμεσα στα περιστέρια” (ή «Στον αστερισμό της Παρθένου»)

5. Agatha Christie, “Ο άντρας με το καφέ κοστούμι”

6. Georges Simenon, “Ο Μαιγκρέ και η νεκρή κοπέλα”

7. Georges Simenon, “Γράμμα στον δικαστή μου” 



Κλασικές ιστορίες αλλά και ιστορικά μυθιστορήματα με αστυνομική στόφα τραβούν απ’ τη μύτη τον αναγνώστη, ψυχογραφίες δολοφόνων και προβλήματα αστυνομικών, έξυπνα κόλπα και λογικοί συλλογισμοί, δίπολα και αντιθέσεις, όλα αυτά στο μπλέντερ φτιάχνουν δυνατά κοκτέιλ προς ένα κλειστό ή ανοιχτό τέλος.

Πάπισσα Ιωάννα

Thursday, May 05, 2022

Ματ Χέιγκ, “Μεσάνυχτα στη βιβλιοθήκη”

Δεν είμαστε ευχαριστημένοι με τη ζωή μας και αναζητάμε, φιλοσοφικά και ιδεατά, μια άλλη ζωή, που θα προέκυπτε από την αλλαγή πορείας σε μια φάση των προηγούμενων ετών. Κι αν μπορούσαμε να ξαναεπιλέξουμε, θα βρίσκαμε τον ιδανικό βίο;


Matt Haig

“The Midnight Library”

2020

Ματ Χέιγκ

“Μεσάνυχτα στη βιβλιοθήκη”

μετ. Α. Παπασταύρου

εκδόσεις Ψυχογιός -2021


Το μάτι μου έπεσε πάνω στο “Βιβλιοθήκη” του τίτλου, καθώς περιδιάβαινε πάνω στον πάγκο του βιβλιοπωλείου. Και σαν καλή βιβλιόφιλη, δεν μπόρεσα να αντισταθώ στην ιδέα μιας βιβλιοθήκης μέσα στο μυθιστόρημα.


> Ο Matt Haig γεννήθηκε το 1975 στο Sheffield της Αγγλίας. Το πρώτο του μυθιστόρημα, "The Last Family in England" (βασισμένο στον Ερρίκο Δ', Α' μέρος του Σαίξπηρ) έγινε αμέσως μεγάλη επιτυχία, ενώ τα κινηματογραφικά του δικαιώματα έχει αγοράσει η εταιρεία παραγωγής του Brad Pitt Plan Β. Ακολούθησαν τα "The Dead Fathers Club", μια διασκευή του "Άμλετ" στηριγμένη πάνω σε ένα εντεκάχρονο αγόρι, και το "The Possession of Mr Cave", μια ιστορία τρόμου για έναν υπερπροστατευτικό πατέρα (υπό κινηματογραφική μεταφορά από την Parallel Films), που μεταφράστηκαν σε πολλές γλώσσες. Οι "Ράντλεϋ" πρωτοκυκλοφόρησαν το 2010 και μεταφράζονται σε περισσότερες από 29 γλώσσες, ενώ ετοιμάζεται η κινηματογραφική τους μεταφορά από τον Alfonso Cuaron (Τα παιδιά των ανθρώπων, Ο Χάρι Πότερ και ο αιχμάλωτος του Αζκαμπάν}. 0 Matt Haig ζει στο York με τη συγγραφέα Andrea Semple και τα δύο παιδιά τους.


Η ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΡΙΑ Nora Seed στα τριάντα πέντε της νιώθει πλήρως αποτυχημένη και θέλει να αυτοκτονήσει. Λέει χαρακτηριστικά: “Δεν έγινα κολυμβήτρια στους Ολυμπιακούς. Δεν έγινα παγετολόγος. Δεν έγινα γυναίκα του Νταν. Δεν έγινα μάνα. Δεν έγινα βασική τραγουδίστρια των Labyrinths. Δεν κατάφερα να γίνω ένα καλό ή ένα πραγματικά ευτυχισμένο άτομο. Δεν κατάφερα να φροντίσω τον Βολταίρο [τον γάτο της]”. Και τότε, μεταξύ ζωής και θανάτου, βρίσκεται σε μια τεράστια βιβλιοθήκη με όλα τα διαφορετικά σενάρια που θα μπορούσε να είχε επιλέξει και δεν επέλεξε.

ΤΟ ΕΡΓΟ παίρνει μορφή φαντασίας κι αυτό με χαλάει ως προς την ευκολία της εξέλιξης. Αλλά απ’ την άλλη η εναλλακτική Ιστορία, αυτή δηλαδή που μελετά τι θα γινόταν αν…, παίρνει εδώ υπαρξιακό χαρακτήρα, γίνεται μέρος της ζωής μας, όλων εμάς, κι έτσι ξεδιπλώνει μια καλή μυθιστορηματική συνθήκη. Η βιβλιοθήκη των άγραφων ζωών ενός ανθρώπου, που όντως είναι άπειρες, ευαγγελίζεται και διακλαδώσεις ή και επαναγραφές.

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ των Τύψεων της παρουσιάζει τις μικρές και μεγάλες στιγμές για τις οποίες είχε μετανιώσει, κι αυτή αποφασίζει να κάνει πράξη το όνειρο του φίλου της Dan, να ανοίξουν μια pub, όνειρο που άλλοτε αυτή η ίδια είχε απορρίψει. Κι έπειτα μια ήσυχη ζωή με τον γάτο της, ή η παραμονή της στη μακρινή Αυστραλία με τη φίλη της την Isi, ή η καταξίωσή της στους Ολυμπιακούς κολυμβητικούς αγώνες, όπου η επιτυχία δεν ταυτίζεται αναγκαστικά με την ευτυχία, ή η ενασχόληση με τους παγετώνες της Νορβηγίας, ή η επιτυχία με το νεανικό της συγκρότημα τους Labyrinths, ή η δουλειά στο καταφύγιο σκύλων

ΚΑΘΕ νέα ζωή, που ντύνεται και ξεντύνεται, ψάχνοντας να βρει την ιδανική, την οποία είχε αρνηθεί στην πραγματική της ζωή, είναι και μια αποτυχία. Τα πράγματα δεν είναι καθόλου έτσι όπως τα φανταζόταν, οι άνθρωποι με τους οποίους ήθελε να είναι μαζί δεν εξελίσσονται ενθαρρυντικά, αφού οι επιλογές, ακόμα και οι σωστές, δεν σημαίνει κα αίσια έκβαση των ιστοριών. Το βιβλίο βασίζεται στη φιλοσοφία του Θορώ κι ακόμα περισσότερο στη γάτα του Σρέτινγκεν, όπου η γάτα είναι και νεκρή και ζωντανή μαζί. Στην ουσία διερευνά λογοτεχνικά τα παράλληλα σύμπαντα, που μπορούν να βρίσκονται ταυτόχρονα σε εξέλιξη, αλλά και τον νόμο των πιθανοτήτων, κατά τον οποίο όποια επιλογή κάνει ο άνθρωπος ανοίγει πολυάριθμες αν όχι άπειρες κατευθύνσεις.

ΤΟ ΤΕΛΟΣ έρχεται ομαλά κι αναμενόμενα. Καμία ζωή, ακόμα κι αυτή που τη βρίσκει να διδάσκει φιλοσοφία (Θορώ), να έχει άντρα τον χειρουργό Ας και μια κόρη τη Molly, ένα ωραίο σκυλί και μια φιλήσυχη καθημερινότητα, καμία ζωή δεν είναι η τέλεια. Έτσι, η Nora, έχοντας απορρίψει όλες τις βιωμένες ζωές που κάπου χώλαιναν, αλλά κι αυτή που πήγαινε καλά, συνειδητοποιεί σε ένα μάθημα αυτογνωσίας πως μία είναι η πραγματικά εφικτή και πετυχημένη πορεία, να ζήσει και να μην αυτοκτονήσει, να παλέψει εκεί που προηγουμένως θεωρούσε βέβαιη την ήττα.

ΩΣ ΙΔΕΑ ήταν ένα ευφυές βιβλίο. Ως εκτέλεση μια έξυπνη πραγμάτωση. Ως φιλοσοφία μια έμπρακτη απόδειξη θεωριών και παράλληλων πραγματικοτήτων. Ως λογοτεχνία επιφυλάσσομαι, καθώς η γλώσσα, οι ήρωες και το βάθος της σκέψης μένει σε ένα επιφανειακό επίπεδο, κάνοντας και όλα τα άλλα να φαίνονται …λούτρινα.  

Πάπισσα Ιωάννα