Tuesday, May 07, 2019

Γουίλιαμ Μπόυλ, “Gravesend”



ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ -1. Δεν είναι ακριβώς αστυνομικό. Ίσως δεν είναι καθόλου. Noir το λένε. Ψυχολογικό και κοινωνιολογικό περισσότερο. Δρόμοι και ψυχές σε αδιέξοδο. Άνθρωποι τελειωμένοι που θα ήθελαν να τα πάνε καλύτερα.


William Boyle
“Gravesend”
2013

Γούλιαμ Μπόυλ
“Gravesend”
μετ. Α. Τριμπέρη
εκδόσεις Πόλις -2018


Όλη η ζωή του ένας παραπονιάρης μύθος τυλιγμένος / στου νου του την ανέμη και στου ονείρου την απόχη / κι αυτός στ’ άλογο με τα όπλα του στο στήθος φορτωμένος / περνάει κι όλοι γιουχάρουν "Δον Κιχώτη" (Sadahzinia):
Από τύχη. Από τύχη έπεσε στα χέρια μου.

Αυτό ζητάει η καρδιά του ν’ αλαφρώσει. / Να φέρει ανάσκελα το κόσμο από τη βάση (Sadahzinia):
Πώς ζωγραφίζεις την παρακμή; Τι σου ’ρχεται στον νου όταν θέλεις να περιγράψεις ανθρώπους παραιτημένους, ανέλπιδους, βουλιαγμένους; Ο Boyle δίνει στη λέξη παρακμή ένα συνώνυμο: Gravesend. Είναι μια φτωχική συνοικία στο Brooklyn, όπου ζουν Ρώσοι και Ιταλοί με ιταλικά επίθετα και αμερικάνικα μικρά: Bars της κακιάς ώρας, ναρκωτικά, αλητεία, μικροαπατεωνιές, σεξισμός και ρατσισμός, μούχλα, τρελαμένοι γονείς, αδιέξοδοι νέοι, παρατημένα σπίτια, γερασμένες σκέψεις.

Ο συγγραφέας περιφέρει την κάμερα από τον έναν χαρακτήρα στον άλλο, κι όσο είναι στον έναν κάνει έμμεσα την καλή πάσα στον άλλο. Ο Conway, μόλις μαθαίνει ότι βγαίνει απ’ τη φυλακή ο Ray Boy, μαθαίνει να πυροβολεί για να τον εξευτελίσει και μετά να τον σκοτώσει. Αλλά τελικά δεν μπορεί. Ο Ray Boy ήταν υπαίτιος για τον θάνατο μετά από bullying του έφηβου Duncan, αδελφού του Conway, και γι’ αυτό εξέτισε πολλά χρόνια στη φυλακή. Όταν βγήκε ήταν τόσο παραιτημένος που περίμενε τον Conway να τον σκοτώσει. Η Alessandra Biagini είναι πολύ ωραία αλλά αποτυχημένη ηθοποιός που γυρίζει μετά το L.A. στη γειτονιά της και βουλιάζει στη μιζέρια της. Και τέλος ο δεκαεξάχρονος Eugene, ανιψιός του Ray Boy, θέλει να μοιάσει στον μάγκα θείο του και ήδη έχει αρχίσει τις αλητείες, αλλά βλέπει τελικά έναν νωθρό Ray Boy να μην είναι ο γαμάω-και-δέρνω που περίμενε.

Ο καθένας κάνει συντροφιά με τη μιζέρια του, αλλά συνάμα κοιτάζει τους άλλους. Η Alessandra γούσταρε, όταν ήταν στο σχολείο, τον Ray Boy, που ήταν ο γόης της εποχής. Ο Conway γούσταρε την Alessandra, που ήταν η ωραία του σχολείου. Ο Eugene είχε ως πρότυπό του τον θείο του… Κανείς όμως δεν ανταποκρίνεται στις επιθυμίες του άλλου, καταπτοημένος πρώτα απ’ τον εαυτό του.

Τρεις ή τέσσερις πρωταγωνιστές ανάμεσα σε πολλούς δευτεραγωνιστές, κανείς από τους οποίους δεν μπορεί να αρθεί στο ύψος των περιστάσεων και κυρίως στο ύψος των προσδοκιών του ίδιου του του εαυτού.

Η γη το παραμύθι λέει του ταξιδιώτη / (που `χε αγάπη την ωραία, την πριγκιπέσσα την κρυφή τη Δουλτσινέα) (Sadahzinia):
Το όλο εγχείρημα που αντανακλά μια παρηκμασμένη κοινωνία οδηγεί σε πλείστους φόνους. Άλλοι από εκδίκηση, άλλοι από αυτοεξιλέωση, άλλοι από την εγκληματικότητα που φυτρώνει σε ανθρώπους χωρίς όραμα και ελπίδα. Η υπόθεση δεν είναι σημαντική. Είναι πιο σημαντικό το όλο ανατρίχιασμα από την κινούμενη άμμο που βουλιάζει τους ανθρώπους σε αναίτιες πράξεις και σε αυτοκαστροφικές ενέργειες.



> O William Boyle κατάγεται από το Μπρούκλιν και ζει στην Οξφόρδη του Μισισιπή. Κείμενά του έχουν δημοσιευτεί στα Mississippi Noir (Akashic Books), The Rumpus, L.A. Reviewof Books, Salon, Hobart, Needle: A Magazine of Noir, και σε άλλα περιοδικά. Το "Gravesend" είναι το πρώτο του μυθιστόρημα.
Πάπισσα Ιωάννα

Sunday, May 05, 2019

Η Αμερική κρατά ψηλά το μυθιστόρημα


Ποιοι είναι οι μεγάλοι σύγχρονοι Αμερικανοί συγγραφείς; Πού πάνε τη λογοτεχνία και πώς η Αμερική ως πολιτισμική υπερδύναμη τροχοδρομεί και το σύγχρονο μυθιστόρημα;

Απ’ τον Saul Bellow, τον J.D. Salinger και τη Sylvia Plath
ώς τον εξαμερικανισθέντα Vladimir Nabokov και τη Γενιά των Beat (Allen Ginsberg, Jack Kerouac και William S. Burroughs).
Από τον Norman Mailer, τον Joseph Heller και τον Kurt Vonnegut  
μέχρι τον John Updike, τον Philip Roth και τους Thomas Pynchon, David Foster Wallace, Joseph McElroy, Don DeLillo.
Κι απ’ την Νομπελίστα Toni Morrison ώς τον Cormac McCarthy και τον Jonathan Franzen.
Τα ονόματα της μεταπολεμικής παραγωγής ρίχτηκαν στο χαρτί σε μια γρήγορη αναδρομή στη βιβλιοθήκη μου, αλλά σίγουρα λείπουν πολλά.

 * * *

Εδώ στο Βιβλιοκαφέ έχουμε διαβάσει πολλούς απ’ τους παραπάνω, άλλους πιο κλασικούς, πιο παλιούς αλλά και άλλους νέους, που βρίσκουν δίοδο μέχρι τα ράφια των βιβλιοπωλείων μας και το κομοδίνο των αναγνώσεών μας:


Ας ξεκινήσουμε με τους θεωρούμενους κλασικούς και μεγάλους:
- “Ο μεγάλος Γκάτσμπυ” του Francis Scott Fitzgerald
- “Ο αχυρώνας φλέγεται” του Ουίλλιαμ Φώκνερ
- “Ένας φίλος του Κάφκα και άλλες ιστορίες” του Ισαάκ Μπάσεβις Σίνγκερ (εβραιοπολωνικής καταγωγής)
- “Γυναίκες”  του Τσαρλς Μπουκόφσκι
- “Χόμερ & Λάνγκλεϋ” του E.L. Doctorow
- “Φαρενάιτ 451” του Ρέι Μπράντμπερι
- “Εν ψυχρώ”  του Τρούμαν Καπότε
- “Οι δρόμοι του δολοφόνου” του Τζέιμς Ελρόι
  

Συνεχίζουμε με σημαντικά έργα:
- “Πληγωμένοι” και “Η θεραπεία του νερού” του Percival Everett 
- “Ο Στόουνερ” του John Williams
- “Γκίλιαντ” και “Λάιλα” της Μέριλιν Ρόμπινσον
- “Ο μάστορας” του Μπέρναρντ Μάλαμουντ (εβραιορωσικής καταγωγής)
- “Λήθη και Λίνκολν” του George Saunders
- “Ημέρα ανεξαρτησίας” και “Καναδάς” του Ρίτσαρντ Φορντ
- “Η εικοστή έβδομη πολιτεία” του Τζόναθαν Φράνζεν


Και τέλος νεότερες πέννες και ονόματα που διαγκωνίζονται να φτάσουν ψηλά:
- “Το βουνό των πελαργών” του Μίροσλαβ Πένκοφ (βουλγαρικής καταγωγής)
- “Οι ψαράδες” του Chigozie Obioma (νιγηριανής καταγωγής)
- “Να με φωνάζεις με τ’ όνομά σου” του André Aciman (εβραιοαιγυπτιακής καταγωγής)
- “Middlesex” και “Δελτία παραπόνων” του Τζέφρυ Ευγενίδης (ελληνικής καταγωγής)
- “Ρώτα τη σκόνη” του John Fante (ιταλικής καταγωγής)
- “Όσα δεν σου είπα ποτέ” της Celeste Ng (ασιατικής καταγωγής)
- “Little Scarlet” του Walter Mosley
- “Όλες οι χάρες του ουρανού” του Dinaw Mengestu (αιθιοπικής καταγωγής)
- “Αϊλίν” της Οτέσα Μόσφεγκ
- “Λίγη ζωή” της Hanya Yanagihara
- “Τελευταία ευχή” των James Patterson & Liza Marklund
- “Στη λίμνη”  του James Sallis
- “Ο ποταμός της μνήμης” του Ρίτσαρντ Πάουερς
- “Ο κύκλος” του Dave Eggers
- “Το Δίδυμο” του Τζορτζ Πελεκάνος (ελληνικής καταγωγής)
- “Εμείς τα θηρία” του Τζάστιν Τόρρες (πορτορικανής καταγωγής)
- “Ο καλός κλέφτης” της Hannah Tinti
- “Ρόζα” του Jonathan Rabb
  

Ο προβληματισμός είναι πάντα ο ίδιος. Διαβάζουμε τους Αμερικάνους συγγραφείς, επειδή αποτελούν μία από τις καινοτόμες λογοτεχνίες της εποχής μας, ή επειδή η Αμερική ασκεί πολιτισμικό ιμπεριαλισμό και μας “επιβάλλει” τα παράγωγα προϊόντα της, είτε είναι κινηματογράφος είτε λογοτεχνία; Και πόσο η καταγωγή τους παίζει ρόλο στην αμερικανική ταυτότητα που οικοδομούν;

Τελικά θα συνεχίσουμε να ψάχνουμε ποιες είναι οι τάσεις στην αμερικάνικη λογοτεχνία, ώστε να δούμε τουλάχιστον έναν από τους πυλώνες της παγκόσμιας παραγωγής πώς στέκεται, πού πάει, πού οδηγεί τα πράγματα. Ιδού τα προσεχώς:
- Γουίλιαμ Μπόυλ, “Gravesend”
- Nicole Krauss, “Δάσος σκοτεινό”
- Trevanian, “Η λεωφόρος”
- Ρίτσαρντ Μπρότιγκαν, “Η έκτρωση”
- Brit Bennett, “Οι μητέρες”
- Raymond Carver, “Ελέφαντας”

Πάπισσα Ιωάννα

Saturday, April 20, 2019

ΠΑΣΧΑ στο χωριό με ΔΙΑΒΑΣΜΑ


Μόλις γύρισα απ’ τα βιβλιοπωλεία,
για να πάρω …προμήθειες για το Πάσχα.
Χθες κλείσαμε το νηπιαγωγείο, αποχαιρετήσαμε τα μικρά …διαβολάκια,
κι εγώ ετοιμάζομαι για το χωριό.
Ναι, το χωριό είναι απ’ τη μια ένας συμβατικός τρόπος διακοπών, ελέω πενίας, αλλά απ’ την άλλη είναι ο ιδανικός χώρος
για τη Μεγάλη Εβδομάδα και το Πάσχα.
Κι είναι ιδανικός όχι μόνο επειδή τα ήθη και τα έθιμα βιώνονται πιο έντονα,
η άνοιξη –αν έλθει- ζητά φύση και λουλούδια,
ενώ απ’ την άλλη η ηρεμία και η γαλήνη ευνοεί το …ΔΙΑΒΑΣΜΑ.


Τα βιβλία που πήρα σήμερα, με πρώτο ένα επίκαιρο μυθιστόρημα για το Πάσχα:

Νίκος Καζαντζάκης, “Ο τελευταίος πειρασμός” (Καζαντζάκη -2008)
Μίνως Ευσταθιάδης, “Ο δύτης” (Ίκαρος -2018)
Raymond Carver, “Ελέφαντας” (Μεταίχμιο -2019)
Brit Bennett, “Οι μητέρες” (Πόλις -2019)

Καλό Πάσχα
Πάπισσα Ιωάννα

Wednesday, April 17, 2019

Δήμητρα Κολλιάκου, “Αλφαβητάρι εντόμων”


Για κάθε έντομο μια ιστορία. Ή μάλλον ένα μάτσο ιστορίες που συνδέονται με το έντομο αλλά παίζουν και μεταξύ τους ένα κρυφτό. Η μία τα φυλάει κι η άλλη κρύβεται ώσπου να αλλάξουν ρόλους.



Δήμητρα Κολλιάκου
“Αλφαβητάρι εντόμων”
εκδόσεις Πατάκης
2018


Χαρά στον Έλληνα που ελληνοξεχνά …και στην Αθήνα μέσα ζει στη ξενιτιά (Μανώλης Ρασούλης – Βάσω Αλαγιάννη):
Νομίζω ότι η Κολλιάκου ταιριάζει στη γυναικεία μου φύση, στη δική μου από τις πολλές γυναικείες φύσεις: σοβαρή, συγκρατημένη, διανοούμενη. Στο Βιβλιοκαφέ διαβάσαμε έως τώρα την “Αρρώστια των βουνών” το 2009, “Το πρόσωπο του ουρανού” (2013) και “Ήμισυ του παντός” (2016).

Αχ Ελλάδα σ’ αγαπώ και βαθιά σ’ ευχαριστώ, γιατί μ’ έμαθες και ξέρω
ν’ ανασαίνω όπου βρεθώ, να πεθαίνω όπου πατώ και να μη σε υποφέρω (Μανώλης Ρασούλης – Βάσω Αλαγιάννη):
Φανταστείτε ένα οποιοδήποτε έντομο. Ας πούμε τη μύγα! Τι συνειρμούς κάνετε; Ποια λογοτεχνικά έργα σας θυμίζει, ποιες παροιμίες και λαϊκές εκφράσεις, ποια τραγούδια ή θρύλους, ποια βιώματα σας έρχονται στον νου; Ένα τέτοιο γαϊτανάκι κάνει η συγγραφέας με 24 έντομα που αποτελούν τον άξονα των ισάριθμων ιστοριών της. Γυρίζω στη μύγα και πιάνω τη δική μου ιστορία α λα Κολλιάκου:

Καλοκαιρινά μεσημέρια στο χωριό πάνω από ένα καρπούζι και γύρω μύγες να μην μας αφήνουν στην ησυχία, ζέστη αλλά και χαλάρωση, η μυγοσκοτώστρα της γιαγιάς που ανεβοκατεβαίνει ασταμάτητα και δυο γενναία έντομα, η Μύγα και το Κουνούπι να ετοιμάζονται για την εκστρατεία τους στο βασίλειο του Σίδερου και του Ατσάλη. Βγάζει η μύγα ξίγκι; Κάθεται η μύγα στο σπαθί του; Κολυμπάει πεταλούδα η μύγα μες στο γάλα; Πόσος είναι ο κώλος της μύγας για να χέσει τον κόσμο όλο;

“Ταΐζοντας ζάχαρη μια μύγα”

Ό,τι έμεινε απ’ το ξεθυμασμένο καλοκαίρι εσύ
που ζουζουνίζεις άτονα συνήθειο της φυλής σου
μεσ’ απ’ τις τραβηγμένες κουρτίνες
στα στόρια τα κλειστά του παραθυριού.

Ποια δύναμη σκέφτηκα σε σπρώχνει ν’ αφήσεις
τη δροσερή ασφάλεια της μισοσκότεινης κάμαρας
για το σίγουρο θάνατο της αυλής και του δρόμου
όπου πουλιά του φθινοπώρου πεινασμένα
περιμένουνε λαίμαργα τα λιγοστά έντομα
όσα ξέμειναν και βέβαια εσένα.

Μιa παρόρμηση στο ψυχρό τζάμι απαλά
να σε πιέσω μου λέει κάτι όμως με κρατά
το τέλος αυτό στη ζωή σου να δώσω·
συμπόνια; ή μήπως η ψευδαίσθηση πως
δυo κόκκοι ζάχαρη ταϊσμένοι σε σένα
να φέρουν πίσω μπορούν τον καιρό
η πλάνη πως γίνεται μιά εποχή πεθαμένη
μεσ’ από τους νευρώνες των διάφανων
φτερών σου έστω για μια στιγμή
πίσω να φέρω ν’ αναστήσω.

(Δημήτρης Χουλιαράκης, «Ζωή κλεισμένη», Το Ροδακιό, 2002)

Πρωτότυπη ιδέα σε ένα σπονδυλωτό κείμενο. Κάθε κεφάλαιο μια ιστορία. Η ανάγνωση μπορεί να προχωρήσει με τη σειρά ή να ανακατέψει τα γράμματα του αλφαβήτου. Κάποια έντομα έχουν μια μεγάλη ιστορία, άλλα περικλείουν σχεδόν μόνο τις ιστορίες των πρωταγωνιστών τους. Κάθε κεφάλαιο μια δυο ιστορίες, αλλά και μια πολυστρώματη διακειμενικότητα με λογοτεχνικά έργα και παραμύθια-μύθους, με εκφράσεις και λεξιλογικές αναλύσεις.

Τα έντομα έτσι, αυτά τα ελάχιστα όντα του πλανήτη, συνοψίζουν το μικρό στη ζωή κάθε ανθρώπου αλλά με μικρές σταδιακές γενικεύσεις και το μεγάλο που εξάγεται απ’ το μικρό. Έτσι, το έντομο αναδεικνύεται με βάση τη δική του ζωή, φορτωμένο όμως με τις αντιλήψεις και προκαταλήψεις των ανθρώπων γι’ αυτό, αλλά και με βάση τις ανθρώπινες παθογένειες, όπως η φθαρτότητα, ο θάνατος, η μοναξιά κι η επικοινωνία, τα συναισθήματα και τα πάθη, ο φθόνος κ.ο.κ. Όλα αυτά συντήκονται σε επάλληλα στρώματα και σε ιστορίες που αλληλοσυμπληρώνονται.

Τα μικρά ζωάκια συνδιαλέγονται και με τις λέξεις. Η ετυμολογία του εντόμου ξεδιπλώνει σημασίες ορατές ή λανθάνουσες. Το ύφος από κεφάλαιο σε κεφάλαιο κι από σκηνή σε σκηνή εναλλάσσεται. Λόγιο αλλά και θυμόσοφο, λαϊκό αλλά και ποιητικό. Βεβαίως όλα αυτά συγκλίνουν σε μια κολλιάκεια ιδιόλεκτο που αφηγείται γρήγορα αλλά και σταματά, μιλά χαμηλόφωνα αλλά και οξύνει ό,τι ερεθιστικό εμφανίζεται.

Η πιο γλυκιά πατρίδα είναι η καρδιά, Οδυσσέα γύρνα κοντά μου, που τ’ άγια χώματα της πόνος και χαρά (Μανώλης Ρασούλης – Βάσω Αλαγιάννη):
Η μύγα, με την οποία ξεκίνησα, δεν ξεφεύγει από τον μεγεθυντικό φακό της συγγραφέως. Χωρίς να συμπίπτουμε και πολύ στις επιλογές μας, η Κολλιάκου τη συνδέει με τον Βεελζεβούλ και τις βαβυλωνιακές θεότητες αλλά και με τον “Άρχοντα των Μυγών” του Γκόλντινγκ. Ξετρελάθηκα με την ιδέα και είδα ορισμένες ιστορίες μέσα στη δυναμική μιας κειμενικής και διακειμενικής πολλαπλότητας. Και στον τόνο κάθε εντόμου φαίνεται το βάθος της ψυχολογίας, της λογοτεχνίας και της λαογραφίας.


> Η Δήμητρα Κολλιάκου γεννήθηκε στην Αθήνα το 1968. Σπούδασε κλασική φιλολογία στην Αθήνα (ΕΚΠΑ) και εκπόνησε διδακτορική διατριβή στη θεωρητική γλωσσολογία στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου. Στο ερευνητικό της έργο έχει ασχοληθεί κυρίως με ζητήματα σύνταξης και σημασιολογίας στα νέα ελληνικά. Δίδαξε γλωσσολογία στο Πανεπιστήμιο του Newcastle (1995-2010) και στο Παρίσι, στο Πανεπιστήμιο Paris Diderot (2010-2014). Σήμερα διδάσκει σε προπαρασκευαστικές τάξεις (Classes Preparatoires aux Grandes Ecoles) στη γαλλική εκπαίδευση, καθώς και στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών "Δημιουργική Γραφή" του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου. Είναι μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων, και έχει τιμηθεί με το βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Συγγραφέα Jim Wilson από το ΕΚΕΒΙ, με το Athens Prize for Literature του περιοδικού (δε)κατα και με το βραβείο μυθιστορήματος του Ιδρύματος Πέτρου Χάρη της Ακαδημίας Αθηνών.
Πάπισσα Ιωάννα

Sunday, April 14, 2019

Αλέξης Πάρνης, “Ο ρυθμός του κόσμου”


Συγγραφέας ετών 95. Απ’ τα ελληνικά βουνά στην ΕΣΣΔ κι αποκεί στη γραφή. Απ’ το όπλο στο μολύβι. Το μυθιστόρημά του υστερεί βέβαια σε πλοκή, αλλά κουβαλά μια μεταπολεμική Ελλάδα που δένεται με την Ιστορία της.



Αλέξης Πάρνης
“Ο ρυθμός του κόσμου”
εκδόσεις Καστανιώτη
-2018


Χαρά στον Έλληνα που ελληνοξεχνά …και στην Αθήνα μέσα ζει στη ξενιτιά (Μανώλης Ρασούλης – Βάσω Αλαγιάννη):
94-95 χρονών ο αειθαλής Αλέξης Πάρνης. Πριν απ’ τον “Ρυθμό του κόσμου” εξέδωσε στο πλαίσιο της τριλογίας του δύο άλλα μυθιστορήματα, την “Οδύσσεια των διδύμων” το 2009 και τον “Άλλο Εμφύλιο” το 2014. Και τώρα ολοκληρώνει την εμφυλιακή και μετεμφυλιακή του κοσμοαντίληψη…

Αχ Ελλάδα σ’ αγαπώ και βαθιά σ’ ευχαριστώ, γιατί μ’ έμαθες και ξέρω
ν’ ανασαίνω όπου βρεθώ, να πεθαίνω όπου πατώ και να μη σε υποφέρω (Μανώλης Ρασούλης – Βάσω Αλαγιάννη):
Δεν έχω διαβάσει τα δυο προηγούμενα έργα του και γι’ αυτό παραθέτω από το οπισθόφυλλό τους στην υπόθεση, όπως και την υπόθεση του παρόντος, για να κατατοπιστούμε:

1.“Η Οδύσσεια των διδύμων”: Ο Καστρινός, ελασίτης αντάρτης και μαχητής του Δημοκρατικού Στρατού, βρίσκεται πολιτικός πρόσφυγας στην Τασκένδη, στα τέλη του 1949, και προσπαθεί να προσαρμοστεί με την οικογένειά του στις νέες συνθήκες. Γίνεται αυτόπτης μάρτυρας συνταρακτικών ιστορικών γεγονότων. Aπό τη σταλινική εποχή στην περίοδο του Χρουστσιόφ, την επέμβαση της σοβιετικής ηγεσίας στο ελληνικό Κομμουνιστικό Κόμμα και την καθαίρεση του Νίκου Ζαχαριάδη. Όμως η συστράτευσή του με τον Ζαχαριάδη, οδηγεί τον Καστρινό στα γκουλάγκ, και τον φέρνει αντιμέτωπο με την επερχόμενη κατάρρευση της ΕΣΣΔ.
Απ' τον Γράμμο μέχρι την Τασκένδη, κι απ' την Καστέλα ως τη Μόσχα και τη Σιβηρία, ο Αλέξης Πάρνης, με βάση μνήμες και βιώματα, διασταυρώνει την ιστορία με τη μυθοπλασία, για να δώσει το στίγμα μιας ολόκληρης εποχής. Αποκαλύπτει άγνωστες πτυχές της συγκλονιστικής εποποιίας που γράφτηκε από την Αριστερά των αντιφασιστικών αγώνων, της εθνικής ανεξαρτησίας και της λαϊκής δημοκρατίας, από εκείνους που κατάφεραν, μέχρι το τέλος, να "πετούν με τα φτερά της συνείδησής τους".

2.“Ο άλλος Εμφύλιος”: Ο Γιάννης Δερβένης, που πολέμησε στον Εμφύλιο με τον κυβερνητικό στρατό, φεύγει το 1951 για την Αμερική, για να ασχοληθεί με το μεγάλο πάθος του, τον κινηματογράφο. Κατά τη διάρκεια του πολέμου είχε ήδη απαθανατίσει κάποια σημαντικά γεγονότα, όπως την ανατίναξη του κτηρίου της φιλοχιτλερικής οργάνωσης ΕΣΠΟ απ’ την πατριωτική οργάνωση ΠΕΑΝ. Το γεγονός αυτό γίνεται αφορμή της γνωριμίας του στις ΗΠΑ με τον σημαντικό ομογενή Σπύρο Σκούρα, αφεντικό της "Τουέντιθ Σέντσουρι Φοξ", που φιλοδοξεί να κάνει μια ταινία για το πρώτο μεγάλο αντιστασιακό σαμποτάζ στην κατεχόμενη Ευρώπη. Στην προσπάθειά του αυτή, θέλει να αναλάβει το σενάριο ο ίδιος ο Δερβένης και να εντάξει στην ταινία τα αυθεντικά φιλμ της ανατίναξης. Τότε ο Δερβένης βρίσκεται μπροστά στη μεγάλη ευκαιρία της ζωής του. Αρχίζει η γνωριμία του με την αμερικανική πραγματικότητα, η επαφή του με τον απόδημο Ελληνισμό και τους καημούς του, αλλά και η αποτίμηση της εμφύλιας τραγωδίας με πιο αξιόπιστα κριτήρια. Ένα παιχνίδι της μοίρας όμως τον αναγκάζει να επανέλθει στην Ελλάδα, όπου θα εμπλακεί σε μια απίστευτη σκοτεινή ιστορία που θα αλλάξει τη ζωή του για πάντα.

3.“Ο ρυθμός του κόσμου”: Δεκαετία του ’50. Ο Γιάννης Δερβένης, χαρισματικός ποιητής και με μια λαμπρή βραχύβια καριέρα σεναριογράφου στο Χόλιγουντ στο ενεργητικό του, είναι καταδικασμένος για ένα φόνο που δεν ήθελε να γίνει και εκτίει την ποινή του στις Φυλακές Νέας Αλικαρνασσού. Επίσης φυλακισμένη, για πολιτικούς όμως λόγους, είναι και η Σοφία Καστρινού, που τον είχε σώσει από ναυάγιο. Τους χωρίζουν πολλά, αλλά τους ενώνουν η αλληλεγγύη και η μουσική, ο Σοπέν, ο Μπετόβεν, ο Σούμπερτ.
Ο Γιάννης Καστρινός, αδελφός της Σοφίας και πρώην αντάρτης του Δημοκρατικού Στρατού, ζει ως καταξιωμένος ποιητής στη Σοβιετική Ένωση. Μέσω του φίλου του Παντελή Ντόκα, που είχε πολεμήσει επίσης στον Ελληνικό αλλά και στον Ισπανικό Εμφύλιο, έρχεται σε επαφή με τον Δερβένη. Μέσα από την ποίηση, θα γίνουν φίλοι και αργότερα συνεργάτες, όταν ο Δερβένης θα έχει πια αποφυλακιστεί.
Η σχέση της Σοφίας Καστρινού και του Γιάννη Δερβένη παρασύρεται από το ποτάμι της Ιστορίας. Οι δραματικές εξελίξεις στην Ελλάδα, η χούντα, η εξέγερση του Πολυτεχνείου και η κυπριακή τραγωδία θα γίνουν το φλεγόμενο φόντο όπου οι αντοχές τους αλλά και οι ιδεολογικές διαφορές τους θα δοκιμαστούν.

Θεωρητικά ο Πάρνης μιλά ουδέτερα, με πρωταγωνιστικό δίδυμο στο προκείμενο μυθιστόρημα έναν μη-αριστερό και μία αριστερή. Ο ποινικός κρατούμενος Γιάννης Δερβένης και η πολιτική κρατούμενη Σοφία Καστρινού συνδέονται βάσει των ανθρωπιστικών αρχών τους και της μουσικής, και τελικά αγαπιούνται. Έτσι, με βάση αυτό το ζεύγος παρακολουθούμε τη μεταπολεμική Ιστορία έως και τη Δικτατορία και τις τραγικές στιγμές του Ελληνισμού από το 1955 μέχρι το 1974 μέχρι και το 1987.

Πολύ θετικό μάλιστα κρίνω και τον παραλληλισμό της παρ’ ολίγον εκτελεσμένης Σοφίας Καστρινού με την Αντιγόνη του Σοφοκλή, αφού κι οι δυο παλεύουν για τις αξίες τους, για τους άγραφους νόμους της αγάπης και της αλληλεγγύης και αντιστέκονται στον κρατικό δογματισμό και ολοκληρωτισμό. Δεν λείπει και το διακειμενικό υπόβαθρο του “Προμηθέα Δεσμώτη” του Αισχύλου, που παραπέμπει πάντα στην ανυπακοή απέναντι στην εξουσία.

Ωστόσο το έργο του Πάρνη είναι η αναβίωση μιας μονόπλευρης, αν όχι στρατευμένης, λογοτεχνίας. Και μαζί ένα παλιομοδίτικο ύφος που μου θύμισε λογοτεχνία παλιότερων εποχών.

Το δεύτερο φαίνεται στα υπερβολικά επίθετα με τα οποία γεμίζει ο συγγραφέας τον λόγο του, δείγμα μιας ξεπερασμένης λογοτεχνίας του ’50 και ’60, τις ασυνήθιστες αριστερίστικες λέξεις του όπως «βαθιονόητος» «πλέρια» κ.ο.κ., τα παραθέματα ποιημάτων και αποσπασμάτων που παραπέμπουν, έτσι αχώνευτα, σε άλλες εποχές. Γενικότερα ο λόγος του δεν είναι άστοχος, αλλά διαβάζεται εύκολα και ομαλά, αλλά αυτά τα δείγματα δείχνουν την παλιά αισθητική που υπηρετεί.

Ως προς τη στράτευση τώρα, έχω μπερδευτεί. Υπάρχουν δείγματα στράτευσης αλλά και δείγματα μιας πιο πολύπλευρης ματιάς. Ο Γιάννης Δερβένης εκπροσωπεί το κέντρο, τους πολιτικούς απογόνους του Βενιζέλου, ο οποίος εκθειάζεται πολλές φορές στο μυθιστόρημα, και την αφανάτιστη σκέψη. Και μάλιστα η μορφή του δεξιού Παναγιώτη Κανελλόπουλου παρουσιάζεται πολύ θετικά, τόσο για τη μόρφωσή του όσο και για την ενωτική του, μετά τον πόλεμο, δράση. Επομένως, τέτοια στοιχεία θα έπρεπε να με πείσουν ότι πρόκειται για μια ισορροπημένη αφήγηση, πολιτικά αμερόληπτη. Ωστόσο σ’ αυτήν την προσπάθεια μια υπερβολή στις λέξεις όταν γίνεται λόγος για την αριστερή παράταξη και τον αγώνα της, μια ηρωοποίηση και μια θεοποίηση των αγωνιστών και των υψηλά ιστάμενων (Στάλιν, Ζαχαριάδης κ.ο.κ.), μια υφολογική πόζα που ξενίζει, καθώς ομιλεί με την ξύλινη γλώσσα της μεταπολεμικής Αριστεράς.

Η πιο γλυκιά πατρίδα είναι η καρδιά, Οδυσσέα γύρνα κοντά μου, που τ’ άγια χώματα της πόνος και χαρά (Μανώλης Ρασούλης – Βάσω Αλαγιάννη):
Το έργο μάλλον υποβαθμίζεται όχι μόνο εξαιτίας όλων αυτών που προανέφερα, αλλά κυρίως επειδή η υπόθεση και η πλοκή λυγίζουν απ’ τη δική τους αδυναμία κι απ’ το βάρος των κοινωνικών και ιδεολογικών λίθων που κουβαλάνε. Η ιστορία είναι ισχνή και έτσι όλο το μυθιστορηματικό οικοδόμημα δεν ικανοποιεί τον αναγνώστη.


> Ο Aλέξης Πάρνης (κατά κόσμον Σωτήρης Λεωνιδάκης) γεννιέται το 1924 στον Πειραιά. Αποφοιτά από το Α' Γυμνάσιο (Ιωνίδειο Σχολή) το 1942, όταν η Ελλάδα βρίσκεται πλέον κάτω απ' τη ναζιστική κατοχή. Πριν ακόμα οργανωθεί στην Εαμική Aντίσταση, κρύβει και σώζει μαζί με τον πατέρα του μια εβραϊκή οικογένεια. Για την πράξη τους αυτή το Ίδρυμα Γιαν Βάνσεν θα τιμήσει και τους δύο μεταγενέστερα με τον τίτλο "Δίκαιος των Eθνών". Σε ηλικία είκοσι χρόνων, ο Aλέξης Πάρνης παίρνει μέρος ως καπετάνιος εφεδρικού ελασίτικου λόχου στην τελευταία μάχη εναντίον των Γερμανών στο Περιστέρι (Γέφυρα Kολοκυνθούς, 12/9/1944). Στα Δεκεμβριανά τραυματίζεται σοβαρά, πολεμώντας την αγγλική επέμβαση. Την περίοδο 1945-1948 βρίσκεται πολιτικός πρόσφυγας στο Ρουμπίκ και στο Μπούλγκες. Στη συνέχεια υπηρετεί στο Δημοκρατικό Στρατό ως πολεμικός ανταποκριτής. Απ' το 1949 ως το 1962 ζει στην ΕΣΣΔ. Φοιτά στο Λογοτεχνικό Ινστιτούτο Μαξίμ Γκόρκι της Μόσχας. Το 1954 δημοσιεύει στο λογοτεχνικό περιοδικό "Νόβι Μιρ" το μεγάλο επικό ποίημά του "Μπελογιάννης", για το οποίο τον επόμενο χρόνο τιμάται με το Α' Βραβείο Ποίησης στο Φεστιβάλ Βαρσοβίας. Η κριτική επιτροπή που τον βραβεύει αποτελείται από τους: Πάμπλο Νερούντα (Πρόεδρος), Ναζίμ Χικμέτ, Νικόλα Γκιλιέν, Ουόρις Ίβενς κ.ά. Το όνομά του περνά στη Μεγάλη Σοβιετική Εγκυκλοπαίδεια. Το 1960 ανεβαίνει στο "Μάλι Τεάτρ" της Μόσχας το θεατρικό έργο του "Το νησί της Αφροδίτης", το οποίο για δύο χρόνια παίζεται σε 175 θέατρα της ΕΣΣΔ και των υπόλοιπων Λαϊκών Δημοκρατιών. Το 1963 παρουσιάζεται και στην Ελλάδα από την Κυβέλη στο ΚΘΒΕ, ενώ το 1969 γίνεται ταινία με πρωταγωνίστρια την Κατίνα Παξινού. Το 1966, έχοντας πλέον επαναπατριστεί, ο Αλέξης Πάρνης παρουσιάζει το σατιρικό μυθιστόρημα "Ο Διορθωτής". Το έργο μεταφράζεται το 1981 στα αγγλικά και ο κριτικός Τόμας Χάιντ γράφει στη Σάντει Τέλεγκραφ: "Ο "Διορθωτής" πρέπει να γίνει υποχρεωτικό ανάγνωσμα για όλους τους επαναστάτες στη Γη". Το 1967 ανεβαίνει στο Θέατρο Ο' Νιλ, στο Πλέι Χάουζ της Μασαχουσέτης, το δράμα του "Λεωφόρος Πάστερνακ". Οι κρίσεις για το έργο, το σκηνοθέτη και τους ηθοποιούς είναι εγκωμιαστικές. Μερικά χρόνια αργότερα, η "Λεωφόρος Πάστερνακ" κυκλοφορεί και σε μυθιστορηματική εκδοχή.
Άλλα έργα: "Μια Πράγα στον καθένα", "Ο Κινηματίας", "Ο Μαφιόζος", "Η οδύσσεια των διδύμων" (μυθιστορήματα), "Σπορά Ελπίδας" (νουβέλες), "Φτερά Ικάρου", "Λευκή Κηλίδα", "Ανοιχτός Λογαριασμός" (θεατρικά) κ.ά.
Πάπισσα Ιωάννα