Mocca: Φρανκ Σέτσινγκ

Φράνκ Σέτσινγκ, “Το σμήνος”

Θυμίζω ένα παλιό σύντομο ανέκδοτο: ρωτά κάποιος έναν γνωστό του αν διάβασε το Χ βιβλίο κι ο τελευταίος του απαντά: «Όχι, περιμένω να βγει σε ταινία». Αυτό θα μπορούσε να ισχύει και για το «Σμήνος», εφόσον ο συγγραφέας του το έγραψε εμφανώς επηρεασμένος από τις ταινίες του Χόλλυγουντ με ανάλογο περιεχόμενο και με ανάλογο τρόπο.
Ένα βιβλίο 1021 σελίδων που γίνεται μπεστ-σέλλερ, έστω και στη Γερμανία, όπου η αναγνωσιμότητα είναι σαφώς πιο υψηλή, είναι αξιοπρόσεκτο. Πρόκειται για ένα μελλοντολογικό κείμενο βιολογικής καταστροφολογίας· με πιο απλά λόγια αφορά στην απειλή της ανθρωπότητας από μια νοήμονα μορφή ζωής, τους “Υρρ”, οι οποίοι είναι εξελιγμένοι μικροοργανισμοί που ζούσαν στα βάθη της θάλασσας και αποφάσισαν να στραφούν εναντίον του ανθρώπου και των παρεμβάσεών του στη φύση.
Ο συγγραφέας διάβασε πολύ και ενημερώθηκε από ειδικούς ποικίλων επιστημών. Το αποτέλεσμα είναι ένα κράμα επιστημονικής και κινηματογραφικής γραφής, όπου η ταχύτητα της δράσης συνδυάζεται με τα πορίσματα των ερευνών και η αγωνία για την αναμέτρηση των ανθρώπων και των Υρρ κρατά αμείωτο το ενδιαφέρον. Στρατιωτικοί και επιστήμονες ενώνουν τις δυνάμεις τους –η ενότητα δεν είναι δεδομένη, από τη στιγμή που οι ηγεμονιστικές τάσεις της Αμερικής υπονομεύουν την όλη προσπάθεια-, για να κατανοήσουν τον τρόπο σκέψης και δράσης του νέου εχθρού και έπειτα να βρουν τρόπο να εξουδετερώσουν τους κινδύνους που εκπέμπει (επιτιθέμενες φάλαινες, δηλητηριώδεις τσούχτρες, οδοντοφόρα σκουλήκια, τοξικές άλγες κλπ.).
Ο αναγνώστης δεν θα βαρεθεί, ειδικά αν έχει πέρα από την περιέργεια για το τέλος και την επιστημονική όρεξη να μάθει μέσα από την αφήγηση.
Ιστολόγια που ασχολήθηκαν με το βιβλίο: mamaloukas.blogspot.com (30.7.2007), dchristof.blogspot.com (4.9.2007). Κριτικοί: Παπαγιαννίδου, Το Βήμα, 1.7.2007, Μουσουράκη, Ελευθεροτυπία, 22.7.2007, Τριανταφύλλου, Ελευθεροτυπία, 7.8.2007 και Πιμπλής, Τα Νέα, 15.9.2007.

Πατριάρχης Φώτιος
30.9.2007

Ελληνικός βαρύς: Μ. Καραγάτσης

Μ. Καραγάτσης, “Το 10”

Αφορμή φυσικά στάθηκε το σημερινό πρώτο επεισόδιο της τηλεοπτικής σειράς του Alpha, βασισμένη στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Καραγάτση, το οποίο άφησε ημιτελές το 1960, όταν πέθανε. Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα-μωσαϊκό μιας πολυκατοικίας και της λαϊκής γειτονιάς που την περιβάλλει. Η υπόθεση αποτελείται στην ουσία από μια πανσπερμία μικρο-ιστοριών απλών ανθρώπων που ζουν με κοινό παρονομαστή τη φτώχια. Καθένας από αυτούς προβάλλεται με τις άπειρες μικρές και μεγάλες κακίες του, καθένας ζει την απλή ζωή του, όπου ο αήθικος Καραγάτσης έχει ενσπείρει τη φαυλότητα και τη ζωώδη προσπάθεια για επιβίωση.
Το 10 είναι ένας μικρόκοσμος συμπυκνωμένος σε μια λαϊκή συνοικία, όπως ανάλογο μικρόκοσμο προσπάθησε να κάνει αργότερα ο Μουρσελάς. Το εύρημα μιας πολυκατοικίας που αποτελεί ένα σύνολο ετερόκλητων ανθρώπινων μοιρών συναντάται στο “Ζωή οδηγίες χρήσεως” του Ζορζ Περέκ ή στο πρόσφατο “Μέγαρο Γιακουμπιάν” του Αιγύπτιου Αλ Ασουάνι κ.ά. Σε ένα μικρό χωροχρόνο ο συγγραφέας καταφέρνει να αποτυπώσει στιγμιότυπα μιας ολόκληρης εποχής και κοινωνίας.
Το σήριαλ αποτυπώνει τη λαϊκότητα σε όλες τις εκδοχές της: μιζέρια, αυθεντικότητα, ντομπροσύνη, χαμέρπεια, εξευτελισμός, ερωτισμός, πορνεία, ξεπεσμός, ταπεινή καλοπέραση, ξεκατίνιασμα, πειραιώτικες κουβέντες, νταηλίκι… Ο Καραγάτσης κατ’ ιδεολογία αμοράλ, όπως έχει σημειωθεί, στήνει μικρές ατιμίες και μεγάλα πάθη, δείχνοντας στον καθρέφτη όλα τα ζωώδη ορμέμφυτα κάτω από τη δήθεν τίμια επιφάνεια της αξιοπρέπειας. Φυσικά δεν διαβάζει κανείς Καραγάτση για να βρει πρότυπα κοινωνικής συμβίωσης, ούτε για να πειστεί ότι κανείς δεν μπορεί να ξεφύγει από τον κτηνώδη εαυτό του· περισσότερο σαγηνεύει η μαγεία της αφήγησής του στη μεγάλη της ποικιλία και η ψυχολογική αποτύπωση μύχιων επιθυμιών και κρυμμένων προθέσεων που χαρακτηρίζουν συχνά το ανθρώπινο γένος.

Πατριάρχης Φώτιος
27.9.2007

Μοχίτο: Έκθεση Βιβλίου

Λίγες σκέψεις ενός περιπλανώμενου φιλαναγνώστη

1. Η βόλτα αυτή καθεαυτή στον πεζόδρομο της Διονυσίου Αεροπαγίτου κάτω από την Ακρόπολη είναι μοναδική. Όταν συνδυάζεται και με την έκθεση, γίνεται κάτι παραπάνω (Δηλώνω εδώ την αντίθεσή μου στην απόφαση κατεδάφισης δύο κτηρίων με ιδιαίτερη αρχιτεκτονική, για να είναι απρόσκοπτη η θέα της Ακρόπολης από το μουσείο!!!).
2. Παλιότερα είχα ξεκόψει να πηγαίνω στην έκθεση βιβλίου, είτε γινόταν στο Πεδίο του Άρεως είτε στο Ζάππειο· κι αυτό γιατί δεν έβρισκα κάτι ενδιαφέρον, κάτι πιο ουσιαστικό από αυτά που θα έβρισκα σε ένα καλό βιβλιοπωλείο. Ειδικά τώρα υπάρχουν πολυβιβλιοπωλεία για ατέλειωτες ώρες περιήγησης.
3. Τελευταία επανέκαμψα προκειμένου να προμηθεύομαι τους καταλόγους για τις νέες εκδόσεις, έστω κι αν οι περισσότεροι εκδοτικοί οίκοι διαθέτουν ακόμα τους περσινούς! Δυστυχώς στην Ελλάδα η προώθηση των νέων τίτλων δεν γίνεται με στρατηγική.
4. Τα κυκλικά περίπτερα, για τα οποία έγινε πολύς θόρυβος, είναι από αισθητικής άποψης πολύ κομψά. Τώρα για το πρακτικό της υπόθεσης δεν έχω ξεκάθαρη γνώμη: από τη μία δυσκολευόμουν να κάνω μια αριστερόστροφους και μια δεξιόστροφους κύκλους, αλλά από την άλλη συνήθεια είναι κι αυτό και κάποια στιγμή γίνεται ασύνειδα.
5. Τα αφιερώματα σε Καζαντζάκη, Ελύτη, Εγγονόπουλο και Κάλας τα βρήκα πολύ φτωχά, χωρίς ενδιαφέρον από το κοινό, αφού χωρίς μια καρέκλα να κάτσει κανείς να παρακολουθήσει τα βίντεο όλοι έφευγαν.
6. Όσο για την ουσία, είδα πολλά βιβλία, αλλά, όπως προείπα, τα περισσότερα τα έχω ξαναδεί πέντε-δέκα φορές τις προηγούμενες χρονιές εκεί ή σε πάγκους βιβλιοπωλείων και δεν μου κάνουν αίσθηση. Από την άλλη, οι καινούργιοι τίτλοι χάνονται ανάμεσα στους άλλους· άσε που λίγα από τα βιβλία του φθινοπώρου έχουν ήδη κυκλοφορήσει.

Πατριάρχης Φώτιος
24.9.2007

Διαβάσματα τ' Αυγούστου VIII

Από την 1 Σεπτεμβρίου 2007 ξεκίνησα να παρουσιάζω την καλοκαιρινή σοδειά των διαβασμάτων μου: κάθε δύο μέρες θα αναρτάται και ένα βιβλίο που με συνόδευσε –ευχάριστα ή απογοητευτικά- στην αυγουστιάτικη ραστώνη.

Ιωάννα Μπουραζοπούλου, “Το μπουντουάρ του Ναδίρ” & "Τι είδε η γυναίκα του Λώτ;"

"Το Μπουντουάρ του Ναδίρ"

Το πρώτο μυθιστόρημα της Μπουραζοπούλου δεν προσέχτηκε ιδιαίτερα· και δεν προσέχτηκε, γιατί δεν έπεισε για τις δυνατότητες μιας γραφής σφριγηλής μεν, αλλά χωρίς κάτι βαθύτερο που να σημαδέψει τον αναγνώστη. Ωστόσο, αναδρομικά κρίνοντας, μπορούμε να πούμε ότι περιείχε έστω και εν σπέρματι πολύ δυναμικά στοιχεία που αναδείχθηκαν σε σύνολο στο τελευταίο της έργο “Τι είδε η γυναίκα του Λωτ;”. Ανάμεσα σ’ αυτά τα στοιχεία είναι η μελετημένη μίξη ποικίλων προσώπων και καταστάσεων, ο αυστηρά προδιαγεγραμμένος άξονας της πλοκής, έστω και αν ενίοτε θολώνει και χάνει το στόχο, και τέλος και σημαντικότερο το διαρκές παιχνίδι μεταξύ πραγματικότητας και υποκριτικής, σεναρίου και ζωής, που κινεί τα νήματα κάνοντας τους ίδιους τους πρωταγωνιστές να αυτοαναθεωρούνται και να ψάχνονται. Οι συμβολισμοί μπορεί να μην εντυπώνονται ισχυρά, αλλά δημιουργούν περιβάλλοντα και αντικατοπτρισμούς πολύ ενδιαφέροντες. Ο αναγνώστης δεν το κλείνει απογοητευμένος, αν και κάπως κουρασμένος από τους μεγάλους σπειροειδείς κύκλους της αφήγησης

“Τι είδε η γυναίκα του Λωτ;”

Το ανάγνωσμα του καλοκαιριού!!! Φαινομενικά μυθιστόρημα μυστηρίου αλλά ουσιαστικά μια διανοητική καταβύθιση στα βάθη της συνείδησης, που παραπαίει μεταξύ αλήθειας και ψεύδους. Η Βιβλική αναγέννηση των Σοδόμων αποτελεί όχι μόνο μια φουτουριστική ιστορία με αγωνία και δράση, όπου τα πάντα συνεχώς αλλάζουν, αλλά και μια αλληγορία για την ανθρώπινη συνείδηση, που φαινομενικά κάποια στιγμή αυτοαποκαλύπτεται αλλά ουσιαστικά στήνει η ίδια τη δική της υπόθεση ζωής. Η Μπουραζοπούλου μού πρόσφερε έντονες αναγνωστικές απολαύσεις, σε ένα βιβλίο που με συνόδευε τόσο στην παραλία ως εύπεπτο ανάγνωσμα αγωνίας για το τι θα γίνει μετά, όσο και στις ήσυχες ώρες του μεσημεριού, όπου το μυαλό αγκιστρώνεται στα σημάδια της Παλαιάς Διαθήκης και της αινιγματικής πλοκής του βιβλίου αναζητώντας δυσεξήγητες ερμηνείες και βαθύτερους συμβολισμούς.

Πατριάρχης Φώτιος

Διαβάσματα τ' Αυγούστου VII

Από την 1 Σεπτεμβρίου 2007 ξεκίνησα να παρουσιάζω την καλοκαιρινή σοδειά των διαβασμάτων μου: κάθε δύο μέρες θα αναρτάται και ένα βιβλίο που με συνόδευσε –ευχάριστα ή απογοητευτικά- στην αυγουστιάτικη ραστώνη.

Γιάννης Σκαραγκάς, Το αινιγματικό βλέμμα του αγγέλου

Εξ αρχής βλέπει κανείς ότι πρόκειται για ένα κείμενο με ουδέτερο, απρόσωπο, άνοστο θα έλεγα ύφος που δεν ξεχωρίζει γι’ αυτό, που δεν στηρίζεται στην ποιότητα της γραφής του. Το θέμα επιδιώκει να κερδίσει τις εντυπώσεις, αφού αναφέρεται στις σύγχρονες αιρέσεις, που μοιάζουν πιο πολύ με οικονομικοφιλοσοφικές θεωρήσεις της ζωής παρά με θρησκευτικά μορφώματα. Και το θέμα όμως δεν τυγχάνει καλού χειρισμού. Η πλοκή δεν ελίσσεται ευρηματικά, η ιστορία δεν συνεχίζει με τη δυναμική με την οποία ξεκίνησε ελέω πτώματος, που θα προϊδέαζε για ένα αστυνομικής φυσιογνωμίας βιβλίο. Το ενδιαφέρον βαλτώνει βαθμιαία, η ψυχολογία των προσώπων δεν είναι βαθιά, οι μεταστροφές των χαρακτήρων δεν πείθουν… Ευτυχώς δεν δυσκολεύεται κανείς να το διαβάσει, ακριβώς επειδή τίποτα δεν προοιωνίζει βάθος και ουσιαστικό προβληματισμό. Όσοι προβληματισμοί υπάρχουν, εκτίθενται ρητά, έξω δηλαδή από τη δράση, κι έτσι ατονούν.

Πατριάρχης Φώτιος

Διαβάσματα τ' Αυγούστου VI

Από την 1 Σεπτεμβρίου 2007 ξεκίνησα να παρουσιάζω την καλοκαιρινή σοδειά των διαβασμάτων μου: κάθε δύο μέρες θα αναρτάται και ένα βιβλίο που με συνόδευσε –ευχάριστα ή απογοητευτικά- στην αυγουστιάτικη ραστώνη.

Παναγιώτης Χατζημωυσιάδης, “Καλά μόνο να βρεις”

Το πρωτοπαρατήρησα σε λίστες ευπωλήτων, χωρίς να το έχω συναντήσει σε κριτικές εφημερίδων. Δεν ξέρω αν αυτό από μόνο του είναι ύποπτο ή όχι. Βρέθηκε ωστόσο η ευκαιρία να το διαβάσω και ανακάλυψα ότι δεν είναι ούτε εύκολο, για να διαβάζεται μαζικά, ούτε εύπεπτο, για να αποτελεί ανάγνωσμα του μετρό, αλλά ούτε και κακογραμμένο, για να μην ασχοληθεί μαζί του η κριτική. Μικροί εσωτερικοί μονόλογοι διαφορετικών αφηγητών που κερδίζουν με τον λαχανιαστό ρυθμό τους, χωρίς να γίνονται ακατάληπτοι, και με τη δύναμή τους να αποκαλύπτουν τις δαιδαλώδεις σκέψεις των φορέων τους. Το θέμα των λαθρομεταναστών, είτε πρόκειται για Κούρδους που καταλήγουν νεκροί κατά τη μεταφορά τους, είτε για Σλάβες που καταντούν πόρνες –έρμαια των καιροσκόπων που τις εκμεταλλεύονται, διατρέχει τις ετερόκλητες αφηγήσεις και συνέχει το φυγόκεντρο περιεχόμενό τους.

Βλ. και manoskontoleon2.blogspot.com/2007/05/blog-post_23.html

Πατριάρχης Φώτιος

Διαβάσματα τ' Αυγούστου V

Από την 1 Σεπτεμβρίου 2007 ξεκίνησα να παρουσιάζω την καλοκαιρινή σοδειά των διαβασμάτων μου: κάθε δύο μέρες θα αναρτάται και ένα βιβλίο που με συνόδευσε –ευχάριστα ή απογοητευτικά- στην αυγουστιάτικη ραστώνη.

Πάνος Καρνέζης, “Το πάρτι γενεθλίων”

Το παράξενο είναι ότι η κριτική απαξίωσε το βιβλίο εξαιτίας των ίδιων χαρακτηριστικών για τα οποία παλαιότερα εξύμνησε τις “Μικρές ατιμίες” και λιγότερο τον “Λαβύρινθο”: χαλαρή δομή με έμφαση στις μικρές ιστορίες που σχηματίζουν ένα παζλ αφηγήσεων, ελληνικός εξωτισμός που φαντάζει ανοίκειος μέσα στις μικρές παραδοξότητές του, πολυάριθμα πρόσωπα με τις μικρές τραγωδίες τους να χαρακτηρίζουν όλο τους το είναι… Ίσως κούρασε η επανάληψη των ίδιων συνταγών, ίσως όσο όλα αυτά απαρτίζουν διηγήματα γίνονται αποδεκτά, ενώ, όταν περνάνε στο μυθιστόρημα, φαίνονται στον αναγνώστη αδυναμίες. Η αίσθησή μου είναι ότι το κεφάλαιο “Καρνέζης” εξαντλήθηκε και οφείλει ο συγγραφέας να φρεσκάρει τη δεξαμενή του, προκειμένου να ξανακερδίσει το κοινό του.

Πατριάρχης Φώτιος

Διαβάσματα τ' Αυγούστου IV

Από την 1 Σεπτεμβρίου 2007 ξεκίνησα να παρουσιάζω την καλοκαιρινή σοδειά των διαβασμάτων μου: κάθε δύο μέρες θα αναρτάται και ένα βιβλίο που με συνόδευσε –ευχάριστα ή απογοητευτικά- στην αυγουστιάτικη ραστώνη.

Jasper Fforde, "Υπόθεση Τζέην Έυρ"

Συνδυασμός αστυνομικού μυθιστορήματος και επιστημονικής φαντασίας. Ευφάνταστο όσο και ελαφρά κωμικό μαζί μέσα στον παραλογισμό του το κείμενο μάς μεταφέρει σε μια εποχή όπου η δυνατότητα μεταπήδησης από και προς τον κόσμο ενός βιβλίου είναι πλέον εφικτή. Με άλλα λόγια οι ήρωες του βιβλίου μπορούν να βγουν έξω από αυτό και οι “πραγματικοί” άνθρωποι να τρυπώσουν στις σελίδες του και να αλλάξουν τον ρου της ιστορίας. Ειδικοί αστυνομικοί προσπαθούν να αποτρέψουν επίδοξους πειρατές των λογοτεχνικών βιβλίων, όπως της “Τζέην Έυρ”, από το να απαγάγουν έναν εκ των πρωταγωνιστών και να αλλοιώσουν έτσι την υπόθεση. Αξιανάγνωστο βιβλίο που ίσως δεν έχει να δώσει κάτι βαθύτερο από ένα μεταμοντέρνο παιχνίδι με τον αναγνώστη.

Πατριάρχης Φώτιος

Σαγκρία με μήλο: εφημερίδες και ποίηση

Η αφανής θέση της ποίησης στα ένθετα των εφημερίδων

Ο Ν. Βαγενάς σε σχόλιό του (Το Βήμα, 21.1.2007) κατηγόρησε το ένθετο των Νέων «Βιβλιοδρόμιο» ότι απαξιώνει την ποίηση εξοβελίζοντάς την από τις μόνιμες στήλες του: “Δεν είναι τυχαίο ότι τα ένθετα αυτά παρουσιάζουν - σε ό,τι αφορά τη λογοτεχνία - σχεδόν αποκλειστικά βιβλία πεζού λόγου (κυρίως μυθιστορήματα), ότι καλλιεργούν περισσότερο τη βιβλιοπαρουσίαση παρά τη βιβλιοκριτική, και ότι από τις σελίδες τους έχουν σχεδόν αποκλειστεί τα ποιητικά βιβλία, που, ως γνωστόν, «δεν πουλάνε». Οι ελάχιστες αναφορές τους σε έργα ποιητικά είναι κυρίως θεωρήσεις φαντασμαγορικές (όπως αυτή του βιβλιοδρομικού αφιερώματος) μεγάλων έργων του παρελθόντος, που αισθάνεται κανείς ότι χρησιμοποιούνται ως κριτικά φύλλα συκής, για να κρατηθούν τα ποιητικά προσχήματα.”. Το «Βιβλιοδρόμιο» (υπεύθυνη ύλης: Μ. Χαρτουλάρη) απάντησε (Τα Νέα, 27.1.2007) κατηγορώντας τον για μιζέρια, αλλά πουθενά λόγος για την ταμπακέρα, για το γιατί δηλαδή όντως λείπει η ποίηση από την εφημερίδα. Στις 3.2.2007 ο Βαγενάς επανέρχεται με επιστολή στα Νέα και η απάντηση της Χαρτουλάρη στο ίδιο φύλλο έχει ως εξής: “Το «Βιβλιοδρόμιο» δεν […] είναι λογοτεχνικό περιοδικό (ούτε πλασάρεται ως τέτοιο) αλλά ένθετο για το βιβλίο. Και δεν επιζητεί να παρουσιάζει “σωστά” (ποιος θα κρίνει το σωστό) τη λογοτεχνική μας πραγματικότητα. Φιλοδοξεί να κεντρίζει το ενδιαφέρον όχι μόνον των μυημένων αλλά ενός ευρύτερου και ετερόκλητου κοινού στα βιβλία που συζητιούνται εντός και εκτός συνόρων, δικαίως ή αδίκως. Φιλοδοξεί να συλλαμβάνει τις ανησυχίες της εποχής μας όπως αυτές καταγράφονται σε μια αρκετά πλατιά γκάμα έργων. Και την προσέγγισή του δεν τη θέλει φιλολογική αλλά κοινωνικο-πολιτικο-ιστορικο-ανθρωπολογική. Κι αν προσπαθεί να γίνεται ελκυστικό δεν προδίδει ποτέ το περιεχόμενο των κειμένων που φιλοξενεί. Με αυτά τα δεδομένα γίνεται σαφές ότι δεν “απαξιώνει” την ποίηση, αλλά την εντάσσει στις προτεραιότητές του. Οι μείζονες ποιητές εξάλλου, τεθνεώτες και ζώντες, δεν έλειψαν ποτέ από τις σελίδες του, ούτε κι εκείνοι που συνδέονται με φαινόμενα ευρύτερου ενδιαφέροντος. Η συστηματική όμως παρουσίαση της σύγχρονης ποίησης (την οποία ούτε οι κριτικοί των εφημερίδων παρακολουθούν πιστά), όπως και κάποιων κατηγοριών επιστημονικών βιβλίων που απευθύνονται σε ειδικά κοινά, είναι αρμοδιότητα των ειδικών περιοδικών.”.
«Τα Νέα» θεωρούν την ποίηση ενδιαφέρον λίγων και την εναποθέτουν στα χέρια ειδικών περιοδικών, σαν τις συνταγές, το ψάρεμα και το κυνήγι…!!! Η ενοχή τους όμως αναγνωρίζεται έμμεσα –και προς τιμή τους- όταν 15 μέρες μετά (17 Φεβρουαρίου 2007) εισάγουν ειδική στήλη για την ποίηση με υπεύθυνο τον Χάρη Βλαβιανό, η οποία διατηρείται ως σήμερα αναδεικνύοντας σύγχρονες ποιητικές μορφές. Σήμερα ο Ευρ. Γαραντούδης βάζει τα χέρια του επί τον τύπον των ήλων και επισημαίνει: “Το γεγονός ότι στα ένθετα των εφημερίδων για το βιβλίο δεν υπάρχει, εδώ και καιρό, συστηματική κριτική αποτίμηση της σύγχρονης ποιητικής παραγωγής είναι αδιαμφισβήτητο. Στα ένθετα αυτά, βιβλιοκριτικά κείμενα για ποιητικά βιβλία δημοσιεύονται πλέον, σε αντίθεση με ό,τι συνέβαινε πριν από μερικές δεκαετίες, με δυσκολία και εξαιτίας κυρίως διαφόρων συγκυριών που αφορούν στον κρινόμενο ποιητή ή στον κρίνοντα κριτικό ή στη μεταξύ τους σχέση.”. Και συνεχίζει ως προς το ζήτημα που μας απασχολεί: “Πάντως, οι συχνές, ιδιωτικές ή δημόσιες, κατηγορίες ενός μέρους της λογοτεχνικής κοινότητας προς τους υπεύθυνους δημοσιογράφους των ένθετων για το βιβλίο ότι δεν δίνουν σημασία στην ποίηση δεν έχουν ιδιαίτερο νόημα, επειδή οι επιλογές των δημοσιογράφων ως επαγγελματιών ευθυγραμμίζονται με τις διαθέσεις του αναγνωστικού κοινού γύρω απ΄ ό,τι ασαφώς θεωρείται σήμερα λογοτεχνικό βιβλίο. Εν προκειμένω, η επιλογή να μην κρίνεται συστηματικά η ποίηση στα ένθετα των εφημερίδων, εντύπων μεγάλης κυκλοφορίας, οφείλεται στην πανθομολογούμενη υπερίσχυση, τις τρεις τελευταίες δεκαετίες, της πεζογραφίας στις προτιμήσεις του κοινού και στη συνακόλουθη στροφή της μεγάλης πλειονότητας όσων γράφουν (ή προσπαθούν να γράψουν) από την ποίηση στην πεζογραφία.”.
Το συμπέρασμα είναι εύγλωττο: τα βιβλία ποίησης δεν πουλιούνται και γι’ αυτό απαξιώνονται από τους κριτικούς, έστω κι αν η ποίηση αυτή καθεαυτή κινείται και επιζεί με άλλους τρόπους.

Πατριάρχης Φώτιος
8.9.2007

Διαβάσματα τ' Αυγούστου ΙΙΙ

Από την 1 Σεπτεμβρίου 2007 ξεκίνησα να παρουσιάζω την καλοκαιρινή σοδειά των διαβασμάτων μου: κάθε δύο μέρες θα αναρτάται και ένα βιβλίο που με συνόδευσε –ευχάριστα ή απογοητευτικά- στην αυγουστιάτικη ραστώνη.

Άλκη Ζέη, Ο ψεύτης παππούς

Το να διαβάζει ένας ενήλικος ένα έργο που απευθύνεται σε παιδιά είναι απόλαυση. Όταν μάλιστα το έργο αυτό αφορά και την ηλικία του είναι ψυχαγωγία. Η Ζέη τα καταφέρνει αρκετά καλά: ο παππούς είναι ο φορέας της ιστορίας και τη μεταφέρει στον εγγονό του σε ένα συνεχές πηγαινέλα μεταξύ παρελθόντος και παρόντος. Η γραφή άνετη και ρέουσα, ο λόγος αβίαστος, η αφήγηση πηδάει εδώ κι εκεί με τη χάρη του σύγχρονου παραμυθιού. Η πλοκή απαρτίζεται από πολλές μικροϊστορίες, τόσο γύρω από την πολυκύμαντη ζωή του παππού, όσο και από τα συμβάντα της Ελλάδας του σήμερα. Η οικονομία του έργου οδηγεί το ενδιαφέρον μέσα από την περιέργεια ποια ήταν η άφαντη για τον μικρό ήρωα-εγγονό γιαγιά σε ένα τέλος γεμάτο ανθρωπιά και συγκίνηση.

Ερώτημα-προβληματισμός: Συγγραφείς, όπως η Άλκη Ζέη, οι οποίοι τόσο ως άνθρωποι όσο και ως δημιουργοί κοσμούν την Ελλάδα, είναι δυνατόν να ιδωθούν με αυστηρό βλέμμα από τους κριτικούς, αν το έργο τους δεν πληροί όσα κανείς θα περίμενε;

Πατριάρχης Φώτιος

Διαβάσματα τ' Αυγούστου ΙΙ

Καλή αναγνωστική… χρονιά.

Οι διακοπές του Αυγούστου πολλαπλασιάζουν τα διαβάσματα, αλλά κυρίως προσφέρουν την αργή, ξέγνοιαστη και ανέμελη ανάγνωση. Χωρίς την πίεση του χρόνου, το βιβλίο είναι τρόπος αξιοποίησης των μακρών αναμονών (στην παραλία για μαύρισμα, το μεσημέρι που όλοι κοιμούνται κ.λπ.). Από την 1 Σεπτεμβρίου 2007 ξεκινώ λοιπόν να παρουσιάζω την καλοκαιρινή σοδειά: κάθε δύο μέρες θα αναρτάται και ένα βιβλίο που με συνόδευσε –ευχάριστα ή απογοητευτικά- στην αυγουστιάτικη ραστώνη.

Ανδρέας Μήτσου, Ο κύριος Επιτροπάκης

Γιατί θεωρείται κάτι ιδιαίτερο ο Ανδρέας Μήτσου; Ήδη από τα “Ανίσχυρα ψέμματα του Ορέστη Χαλκιόπουλου” δεν είδα τίποτα που να το θεωρήσω άξιο λόγου. Το ίδιο και εδώ: αρρωστημένη ψυχολογία και ατμόσφαιρα, αδύναμη πλοκή, αυτοστοχασμοί χωρίς νόημα… Ένας άτολμος άνθρωπος διεκδικεί με τον τρόπο του –που μάλιστα ξεπερνάει όσα θα περίμενε κανείς από αυτόν- την γκόμενά του, η οποία τα φτιάχνει με τον εκβιαστή τους. Εντέλει ένα αιματηρό τέλος και μια αμφίβολη διχοστασία για τι ακριβώς συνέβη δεν σώζει την εκτέλεση μιας τραβηγμένης ούτως ή άλλως ιδέας. Κι αν η ιδέα έχει μια κάποια πρωτοτυπία (ερωτικό τρίο χωρίς να υπολογίσουμε τον σύζυγο), ο δήθεν στοχαστικός τόνος αδρανοποιεί οτιδήποτε άλλο, καθώς δεν αναδεικνύει την ψυχολογία των ηρώων, αντίθετα τους βουλιάζει σε μια θολή ατμόσφαιρα νοητικών παλινδρομήσεων.

Πατριάρχης Φώτιος

Διαβάσματα τ' Αυγούστου Ι

Καλή αναγνωστική… χρονιά.

Οι διακοπές του Αυγούστου πολλαπλασιάζουν τα διαβάσματα, αλλά κυρίως προσφέρουν την αργή, ξέγνοιαστη και ανέμελη ανάγνωση. Χωρίς την πίεση του χρόνου, το βιβλίο είναι τρόπος αξιοποίησης των μακρών αναμονών (στην παραλία για μαύρισμα, το μεσημέρι που όλοι κοιμούνται κ.λπ.). Από την 1 Σεπτεμβρίου 2007 ξεκινώ λοιπόν να παρουσιάζω την καλοκαιρινή σοδειά: κάθε δύο μέρες θα αναρτάται και ένα βιβλίο που με συνόδευσε –ευχάριστα ή απογοητευτικά- στην αυγουστιάτικη ραστώνη.

Αμάντα Μιχαλοπούλου, Πριγκήπισσα Σαύρα

Τελικά άντεξα και το διάβασα όλο. Και λέω άντεξα, γιατί, αν και ήξερα πόσο καθηλωμένη είναι η συγγραφέας στα προσωπικά της βιώματα (και δη στα οικογενειακά), επιχείρησα να δω μήπως μπορεί να ξεφύγει. Εντέλει κάνει ακριβώς το ίδιο με αυτό που βλέπουμε στις επιφυλλίδες της: ο πυρήνας της είναι βιωματικός –κάτι που δεν θα πείραζε αν τον άφηνε γρήγορα πίσω της)∙ αντίθετα, μένει σ’ αυτόν σθεναρά, σαν να μην μπορεί να κόψει τον ομφάλιο λώρο και αναμασά συνεχώς θέματα της προσωπικής της μυθολογίας (όχι αναγκαστικά αυτοβιογραφικά) και της συγγραφικής της εμπειρίας. Στο “Γιάντες” αυτό απέδωσε, επειδή το συνδύασε με τη μόδα της γαστρονομικής λογοτεχνίας, αλλά κυρίως με τη συγκόλληση ετερόκλητων κειμένων στον βασικό κορμό της αφήγησης. Από εκεί και πέρα –βλέπε π.χ. και τον “Παλιόκαιρο”- η αφήγησή της ανακυκλώνεται χωρίς ο προβληματισμός της να δένει με την όποια υπόθεση. Τις προάλλες ο Β. Χατζηβασιλείου στη Βιβλιοθήκη της Ελευθεροτυπίας (10.8.2007) είχε ακριβώς την ίδια γνώμη.

Πατριάρχης Φώτιος

Ρακή: Νίκος Καζαντζάκης

2007 έτος Καζαντζάκη

Το 2007 έχει οριστεί ως έτος Καζαντζάκη για τα 50 χρόνια από τον θάνατό του. Ο πιο μεταφρασμένος και γνωστός στο εξωτερικό συγγραφέας μας επαναξιολογείται στην προσπάθεια των ειδικών να αντιληφθούν πού οφείλεται η απήχησή του αλλά και να ανασκευάσουν τους μύθους γύρω από το έργο του.
Τα μυθιστορήματά του από καθαρά αισθητικής-λογοτεχνικής άποψης είναι άτεχνα· αυτό ωστόσο δεν τα εμπόδισε να κατακτήσουν το αναγνωστικό κοινό, ειδικά στην εφηβική και νεανική ηλικία, οπότε ο λόγος του λειτουργεί επαναστατικά στην ψυχή των νέων. Πολλές ρήσεις του είναι ανατρεπτικές, ωθούν στην ανάταση και στην επανάσταση, πρώτα βέβαια στην εσωτερική και μετά στην εξωτερική. Τι ακριβώς προσελκύει το κοινό και διατηρεί το έργο του πολύ ψηλά στις προτιμήσεις του;
Ο Καζαντζάκης –υπάρχει μια άποψη γύρω από αυτό- αδιαφόρησε για τον μοντερνισμό που κατέκλυζε τη λογοτεχνία μας ήδη από τον μεσοπόλεμο. Κατά μία εκδοχή δεν τον ενδιέφερε ο μοντερνισμός –και γι’ αυτό δεν επιδίωξε καινοτομίες στα έργα του-, γιατί είχε ένα φιλοσοφικό πιστεύω που ήθελε να το περάσει μέσα από τα μυθιστορήματά του (εφόσον δεν το κατάφερε με την “Οδύσεια” και τα θεατρικά του έργα). Η λογοτεχνικότητα ήταν αδιάφορος στόχος γι’ αυτόν και προτίμησε να ρίξει το βάρος του στην αποτύπωση με παρένθετες ιστορίες, με λόγια-συνθήματα, με στοχαστικούς διαλόγους των φιλοσοφικών του απόψεων, όπως είχαν εκφραστεί λίγο πολύ με την “Ασκητική”. Η μυθιστορηματική πλοκή ήταν το πρόσχημα για να διοχετεύσει στο ευρύτερο κοινό τις ιδέες του, πράγμα που πέτυχε, αδιαφορώντας για τους νεωτερισμούς και τις ρηξικέλευθες αισθητικά τομές.
Θα ακολουθήσουν σ’ αυτό το ιστολόγιο αναφορές (και αναλύσεις) των βασικών έργων του Καζαντζάκη ως συμβολή στον εορτασμό της μνήμης του.

Πατριάρχης Φώτιος
28.8.2007
Υ.Γ. Ο Καζαντζάκης δεν αφορίστηκε από την Εκκλησία, όπως πιστεύεται.

Κονιάκ: Μνημείο αγνώστου …πυροπαθούς

ΠΑΡΝΗΘΑ, Καλαμάκι (Πρόπαν), Νεοχώρι, Λεφόκαστρο και την Αφησο Πηλίου, Μελιβοία Αγιάς, χερσόνησος της Σιθωνίας, «Πέντε βρύσες» Λαγκαδά Θεσσαλονίκης, Κακοδίκι Χανίων, Νέο Ροεινό και Αμαριανό Αργολίδας, Πόρος, Κιάτο, Χρυσοκελλαριά Κορώνης στη Μεσσηνία, Λυγουριό. Σάμη Κεφαλονιάς, Ελούντα, Ρίζες Ιεράπετρας, Άβδηρα Ξάνθης, Μάτι Ραφήνας, Καραούλι Ελευσίνας, Σέλινο Χανίων, Σκρα του Κιλκίς, Δορκάδα, Άσσηρος, Βελβεντός και Σέρβια Κοζάνης, Πρέσπες και Κρυσταλλοπηγή Φλωρίνης, Αμάραντος Κόνιτσας Ιωαννίνων, Ελαταριά Παραμυθιάς Θεσπρωτίας, Λακωνία στη θέση Σκουτάρι, Αρχαία Ολυμπία, Ξηρόκαμπος, Εσίμη Έβρου, Οθωνιές, Κορώνη και Ξυγκιά Ζακύνθου, Πελεκανάδα, Βλάση, Μηλιώτι, Μαργέλι και Βλαχόπουλο Μεσσηνίας, Γράμμος, Πισπιλούντα, Πείραμα, Ποταμιά και Κηπουργές Χίου, Σκάλα Κεφαλονιάς, Διακοφτό Αχαΐας, Λιχάδα Ευβοίας, Μεταμόρφωση Μολάων Λακωνίας, Πολίχνιτος Λέσβου, Καλάνδρα Χαλκιδικής, Δερβενοχώρια, Φτέρη Πιερίας, Κοτύλη του Δήμου Νεστορίου, Καρέ, Αμπελάκι και Ακούμια Ρεθύμνου, Κύθνος, Άνω Πλάτανος Ακράτας, Κέρκυρα, Ταΰγετος, Πάρνωνας, Αερόπολη, Λάκκοι Χανίων, Δημαδιό Άρτας, Δίκορφο, Κακόλακκο, και Βροντισμένη Ιωαννίνων, Ίσωμα Καρυών στη Μεγαλόπολη, Σαρακήνα και Ιτέα του Δήμου Βεντζίου Γρεβενών, Ζαχάρω Ηλείας, Καλύβια Αττικής, Χρυσοχώρι Αρκαδίας, Αλιβέρι και Στύρα Ευβοίας, Μελιγαλάς Μεσσηνίας…

Ένα ηλεκτρονικό μνημείο με τοπωνύμια όπου χάθηκαν δάση, χωριά, άνθρωποι… Ένα μνημείο σαν αυτό στην πλατεία Συντάγματος, για να θυμίζει τον ΠΟΛΕΜΟ του 2007 όπου η ίδια η Ελλάδα γονάτισε στις πρωτοφανείς επιθέσεις εμπρηστών και ανεύθυνων. Ένα μνημείο που να μην αφήσει κανέναν να κοιμηθεί ήσυχος αυτό το βράδυ αλλά και όλα τα υπόλοιπα, αν δεν αναδιοργανώσουμε την πυράμυνα της χώρας. Κι αν για τα χιόνια είμαστε δικαιολογημένα ισχνοί, στις πυρκαγιές δεν επιτρέπεται να μην έχουμε ως κράτος, νομαρχίες και δήμοι πλήρη κάλυψη σε μέσα και προσωπικό. Ένα μνημείο για να θυμίζει τους ανώνυμους πυροπαθείς που δεν θα συνέλθουν ποτέ…

Πατριάρχης Φώτιος
26.08.2007

Χυμός καρπούζι. Εντευκτήριο

Το περιοδικό Εντευκτήριο κλείνει 20 χρόνια

Ο Γ. Κορδομενίδης, απ’ όσο ξέρω, είναι η ψυχή, το μυαλό, τα χέρια, τα πόδια του θεσσαλονικιώτικου περιοδικού Εντευκτήριο. Το περιοδικό αυτό αφιερώνει σελίδες του σε πρωτότυπη δουλειά πεζογράφων και ποιητών αλλά και σε κριτικές για βιβλία της τρέχουσας παραγωγής. Κλείνω το ιστολόγιο για το καλοκαίρι με μια ανάρτηση που αφορά την προσπάθεια αυτή αντιγράφοντας από το μπλογκ του (entefktirio.blogspot.com) τα θέματα του τελευταίου τεύχους:

Ποίηση και πεζογραφία: Στο τεύχος δημοσιεύονται νέα διηγήματα του Θανάση Βαλτινού, του Στρατή Χαβιαρά, του Βασίλη Αμανατίδη, του Γκερτ Χάιντενραϊχ (μετάφραση: Νόρα Πυλόρωφ-Προκοπίου), της Στέλλας Βογιατζόγλου. Ποιήματα της Μαρίας Καραγιάννη, του Βασίλη Καραβίτη, της Μαρίας Κουγιουμτζή, του Μαρίνο Πιατσόλλα (μετ.: Κρεσέντσιο Σαντζίλιο), του Μάικλ Μαρτς (μετ.: Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ). Ακόμη, μελέτημα της Ευτυχίας-Αλεξάνδρας Λουκίδου για την ποίηση του Γιάννη Καρατζόγλου. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το άρθρο του Δημήτρη Α. Φατούρου “Δοκίμιο διαπιστώσεων. Σημειώσεις για την κατασκευή των αντικειμένων”
Αφιέρωμα: 14 νέες φωνές: Για δεύτερη συνεχή χρονιά, με το σκεπτικό ότι οι νέοι συγγραφείς αποτελούν, δυνάμει, το καινούριο αίμα, την ομάδα κρούσης της λογοτεχνικής καινοτομίας, το «Εντευκτήριο» παρουσιάζει στο καλοκαιρινό του τεύχος κείμενα νέων ποιητών και πεζογράφων από διάφορες πόλεις της Ελλάδας ή και του εξωτερικού, οι περισσότεροι από τους οποίους δημοσιεύουν για πρώτη φορά. Οι «νέες φωνές» που ξεχώρισε το «Εντευκτήριο» και παρουσιάζει σ’ αυτό το τεύχος του είναι: Ιωάννα Αγιοστρατίτη, Ιάκωβος Ανυφαντάκης, Αλέξανδρος Βαναργιώτης, Άννα Βουγιουκλίδου, Ειρήνη Γκόλτσιου, Δημήτρης Γρηγορίου, Νίκος Ερηνάκης, Νίκος Ζαλαώρας, Χρήστος Μιχαήλ, Φωτεινή Νικολαΐδου, Ευτυχία Παναγιώτου, Πάνος Σαρίφης, Νίκος Τζερμιαδιανός, Χάρης Χρήστου. Οι 4 δημοσιεύουν ποίηση και οι 10 πεζογραφία. Ενδιαφέρουσα είναι και η γεωγραφική κατανομή των «νέων φωνών»: 10 ζουν στην Αττική, 1 στην Κατερίνη, 1 στη Βοιωτία, 1 στην Καστοριά, 1 στο Παρίσι).

Βιβλιοκρισίες και παρουσιάσεις: Πλούσια είναι και στο τεύχος αυτό η ενότητα με τις βιβλιοκρισίες και τις παρουσιάσεις.

Γράφουν οι:

Βαγγέλης Χατζηβασιλείου: Γιώργου Kοζία, “Kόσμος χωρίς ταξιδιώτες”

Mισέλ Φάις: Θεόδωρου Mπασιάκου, “Mαύρα μάτια”,

Kατερίνας Hλιοπούλου: “O κύριος Tαυ”

Τιτίκα Δημητρούλια: Γιάννη Kοντού, “Δευτερόλεπτα του φόβου”, Σάββα Mιχαήλ, “Homo Poëticus”

Μαρία Στασινοπούλου: Kοσμά Xαρπαντίδη, “Tα δώρα του πανικού”

Δημήτρης Kόκορης: Xάρη Bλαβιανού, “Ποιον αφορά η ποίηση;” Xρίστου Λάσκαρη, “Ποιήματα”· Παναγιώτη Xατζημωϋσιάδη, “Kαλά μόνο να βρεις”

Λίνα Πανταλέων: Aχιλλέα Kυριακίδη, “Mικρή περιοχή”

Bαγγέλης Tασιόπουλος: Kώστα Pιζάκη, “O κυρίως ναός”

Γεώργιος N. Περαντωνάκης: Eλευθερίας Δημητρομανωλάκη, “H ηγεμονία της ευτυχίας”
Βάνα Χαραλαμπίδου: Mουρατχάν Mουνγκάν, “Oι τρεις καθρέφτες στα σαράντα δωμάτια”

Φίλιππος Φιλίππου: Mαρκ Nτουγκέν, “H κατάρα του Έντγκαρ”

Pένα Σακελλαρίδου: Γιώργου Πίττα, “Σημάδια του Aιγαίου”

Εύχομαι σε όλους καλό καλοκαίρι,
ευχάριστες και νοωφελείς αναγνώσεις
και καλή επιστροφή με γεμάτες τις μπαταρίες.
Πατριάρχης Φώτιος
20.07.2007

Παραδοσιακός ελληνικός στη χόβολη: Κακούρη

Αθηνά Κακούρη, “Κυνηγός φαντασμάτων”

Ξεκινάς να διαβάζεις το βιβλίο και ανακαλύπτεις έναν παλιομοδίτικο τρόπο γραφής, στατικό κατά βάθος και παρωχημένο. Όλο το κλίμα του μυθιστορήματος αποπνέει ατμόσφαιρα ξεπερασμένη, σκηνικά και τρόπους δράσης που συναντούσαμε στη λογοτεχνία πριν πολλές δεκαετίες.
Κι όντως κάποια στιγμή ανακαλύπτεις ότι ήταν πρωτογραμμένο το 1974 και επανεκδίδεται τώρα. Αυτή η πληροφορία αποκαθιστά την τάξη.
Ο “Κυνηγός φαντασμάτων” είναι ένα κλασικό αστυνομικό μυθιστόρημα με μυστήριο, που δημιουργείται από την εμφάνιση φαντασμάτων σε ένα σπίτι στην Κέρκυρα, και στη διάρκεια της εξέλιξης και με φόνο, που στρέφει την προσοχή στην ανακάλυψη του δράστη. Οι υπόνοιες δεν βαραίνουν ένα πρόσωπο, ούτε μεταφέρονται από το ένα στο άλλο, αλλά περισσότερο ο αναγνώστης βλέπει φιγούρες που θα μπορούσαν να έχουν σκοτώσει αλλά και όχι. Ο αφηγητής βρίσκεται στην ίδια άγνοια που κατέχει τους πάντες, ενώ ο αστυνόμος Γεράκης εμφανίζεται αργά και παραμένει στο περιθώριο, χωρίς να κινεί τα νήματα. Φυσικά, στο τέλος το μυστήριο αποκαλύπτεται, χωρίς να αφηγηθεί τη λύση του ο ίδιος ο αστυνόμος, και ο φονιάς συλλαμβάνεται.
Κλασικό αποβαίνει το όλο σκηνικό και στην εξάρτησή του από παρόμοια περιβάλλοντα που συναντάμε στην Αγκάθα Κρίστι και στον Άρθρουρ Κόναν Ντόυλ: παλιά πυργόσπιτα, φαντάσματα και σοφίτες, ασπίδες και παλιά βάζα, Άγγλοι επισκέπτες και ντόπιοι πλούσιοι… Το ελληνικό μυθιστόρημα της εποχής, μεταξύ Γιάννη Μαρή και της σημερινής μορφής του, μιμείται τον αγγλοσαξονικό πρόγονό του αναζητώντας τα πατήματά του. Η Κακούρη καταφέρνει να πλέξει μια αληθοφανή ιστορία, χωρίς κενά και απίστευτα επεισόδια, και στο τέλος τα πάντα εξηγούνται με απλές λογικές σκέψεις.

Πατριάρχης Φώτιος
15.7.2007

Καφές στιγμής: Κοσμάς Χαρπαντίδης

Κ. Χαρπαντίδης, “Τα δώρα του πανικού”

Θα μπορούσε να είναι ένα δεύτερο “Διπλό βιβλίο” αλά Δημήτρη Χατζή. Ο Βορειοελλαδίτης συγγραφέας συνθέτει ένα τρίπτυχο μεταξύ του αφηγητή, που είναι δημοσιογράφος-συγγραφέας και επιχειρεί να καταπιαστεί με το ανέκδοτο μυθιστόρημα του Πάνου Ιωσηφίδη, ώστε να ξεκολλήσει από την πνευματική στασιμότητα και ευτοκία. Την έκδοση του έργου εντέλει αναλαμβάνει ένας άλλος “πνευματικός άνθρωπος” της περιοχής, ενώ ο πρωταγωνιστής μας χωρίς το χειρόγραφο εξιχνιάζει την υπόθεση που τροφοδότησε το κείμενο, την ίδια τη δολοφονία του Ομήρου Παναγιωτίδη.
Κι ενώ ο Χαρπαντίδης κρατάει τα αρνητικά του Χατζή, όπως είναι η ασύνδετη συμπαράθεση αφήγησης και ντοκουμέντων ή πολλών επεισοδίων μεταξύ τους, δεν αναβαθμίζει το είδος αυτής της εγκιβωτισμένης αφήγησης με νέους τρόπους και κυρίως με νέα δυναμική. Το κείμενο είναι εν γένει βαρετό, χωρίς να ανανεώνεται το όποιο ενδιαφέρον του αναγνώστη. Τα χειρόγραφα εντέλει καίονται (συνηθισμένος τρόπος συγκάλυψης) και η ατμόσφαιρα σήψης και παρακμής συνεχίζεται στη ζωή του αφηγητή.
Το μόνο θετικό που μπορώ να κρατήσω κλείνοντας το βιβλίο είναι αυτή η ατμόσφαιρα επαρχιακής μιζέριας και πνευματικής στασιμότητας που επικρατεί στη ζωή της Κομίχλιας. Το πλαστό όνομα της πόλης θυμίζει «ομίχλη», όχι τόσο στον καιρό όσο στην αποτελμάτωση της πολιτιστικής ζωής της πόλης, η οποία συναιρείται στο πρόσωπο λίγων “διανοούμενων” –ο Θεός να τους κάνει- που δεν μπορούν να ξεφύγουν από τον βάλτο των προσωπικών του κοινοτοπιών και ατομικών ανασφαλειών και αγκυλώσεων. Ο συγγραφέας δίνει στο σύνολο αυτό το κλίμα καθίζησης και πνευματικής αποτυχίας, διαψεύσεων και προσωπικών αδυναμιών, κλίμα που εκτρέφει αρτηριοσκληρωτικούς μεσήλικες και μύχια πάθη που δεν βρίσκουν περιθώριο να ξεσπάσουν.

Πατριάρχης Φώτιος
10.7.2007

Χυμός μήλο και αχλάδι: συγγραφείς = πνευματικοί άνθρωποι;

Είναι οι συγγραφείς πνευματικοί άνθρωποι;

Βλέπεις έναν συγγραφέα σε τηλεοπτικό πάνελ να συζητάει λ.χ. για τα δάση. Διαβάζεις τη μόνιμη στήλη ενός λογοτέχνη σε εφημερίδα να σχολιάζει την επικαιρότητα. Παίρνουν συνεντεύξεις από πεζογράφους και ποιητές και τους ρωτάνε για τις διεθνείς εξελίξεις. Ο προβληματισμός είναι εύλογος: είναι οι συγγραφείς πνευματικοί άνθρωποι; Ή τελικά είναι κι αυτοί μαϊντανοί που εκτίθενται για να διαμορφώσουν το image τους;
Α΄ άποψη: ο συγγραφέας είναι σκεπτόμενος άνθρωπος που συλλαμβάνει την πραγματικότητα και ήδη –μέσω των βιβλίων του- δουλεύει πάνω σ’ αυτήν, για να ευαισθητοποιήσει πολλές φορές και τον αναγνώστη για όσα συμβαίνουν γύρω του. Τα λογοτεχνικά έργα είναι πεδία καταγραφής και σχολιασμού των τάσεων της εποχής, από τον ρατσισμό ως το life style και από την παγκοσμιοποίηση ως τους άστεγους στην Κουμουνδούρου. Επομένως, και ο συγγραφέας είναι εν δυνάμει διανοούμενος που μπορεί να εκφέρει λόγο και να καταθέσει απόψεις, εξίσου ή και πολύ περισσότερο ίσως από έναν σκηνοθέτη, έναν ποδοσφαιριστή ή έναν τραγουδιστή.
Β΄ άποψη: η συγγραφή ακόμα κι ενός καλού βιβλίου μπορεί να προϋποθέτει φαντασία και γλωσσική ευχέρεια και τίποτα παραπάνω. Πολλοί αξιόλογοι συγγραφείς ήταν τεχνίτες του λόγου αλλά ανύπαρκτα άτομα ή και άνθρωποι με επιζήμιες ιδέες για την κοινωνία. Ο λογοτέχνης σε ένα πάνελ δεν έχει στην ουσία κανέναν ουσιαστικό ρόλο παρά να συμπληρώσει με το όνομά του τη διαφήμιση της εκπομπής και προσωπικά να προβάλλει τον εαυτό του και όχι τις απόψεις του. Με άλλα λόγια δεν είναι ειδικός -δεν είναι ειδικός όπως και πολλοί άλλοι τους οποίους υφιστάμεθα να αερολογούν- και συνεπώς γίνεται άλλος ένας μαϊντανός που διασύρεται –και διασύρει μαζί του και την έννοια “λογοτεχνία” εξισώνοντάς την με τη δημοσιογραφική τακτική “όλα τα σφάζω, όλα τα μαχαιρώνω”.
Ομολογώ ότι θα ήθελα να ακούγονται απόψεις γύρω από τα κοινά από σκεπτόμενους ανθρώπους, αλλά δεν εμπιστεύομαι τους συγγραφείς έξω από τα βιβλία τους. Θα έβλεπα με ενδιαφέρον έναν λογοτέχνη να προβάλλει τη θέση του σε μια συζήτηση, αλλά το πιθανότερο είναι να απογοητευτώ από την κενότητά του, όπως και όλων όσοι εκτίθενται στα κανάλια. Δεν υποβιβάζω τη σύγχρονη νόηση, αλλά η μόδα της εικόνας θέλει συγγραφείς μόνο ως ονόματα-κράχτες και όχι ως σκεπτόμενες φωνές.

Πατριάρχης Φώτιος
5.7.2007

Καφές καφές: Μαρκ Χάντον

Μαρκ Χάντον, “Ποιος σκότωσε το σκύλο τα μεσάνυχτα”

Αυτό το ιστολόγιο με έφερε σε επαφή με προτάσεις βιβλίων τις οποίες οφείλω σε συν-αναγνώστες και σχολιαστές του μπλογκ μου, πράγμα για το οποίο πραγματικά τούς ευχαριστώ. Πιο συγκεκριμένα θα ευχαριστήσω τη Λεία Βιτάλη και την Pellegrina, οι οποίες σύστησαν με καλά λόγια το βιβλίο του Χάντον κι εγώ –ακολουθώντας τις- το διάβασα και το χάρηκα αφάνταστα.
Αφηγείται ένας δεκαπεντάχρονος αυτιστικός νέος, με αποτέλεσμα η σύνολη αφήγηση να διαφέρει πολύ από τη συνηθισμένη με την απλότητα, την ευθύτητα και την ειλικρίνεια με την οποία βλέπει τον κόσμο. Είναι φοβερός στα μαθηματικά, είναι πάντα ειλικρινής, δεν του αρέσει να τον αγγίζουν, του αρέσουν το κόκκινο χρώμα αλλά καθόλου το κίτρινο και το καφέ (εξ ου και ο τίτλος του ποστ). Μέσα από μικρά κεφάλαια βλέπει τον κόσμο διαφορετικά, εντελώς αυθεντικά πέρα από τις συμβατικότητες των άλλων, “φυσιολογικών” βλεμμάτων. Η πραγματικότητα ξαναγράφεται με άλλη ματιά.
Το βιβλίο είναι εν μέρει μαθηματικό, αφού αναλύεται ο μαθηματικός τρόπος σκέψης του αφηγητή-ήρωα, και εν μέρει αστυνομικό, αφού ο νεαρός μας πρωταγωνιστής έχει βαλθεί να ανακαλύψει ποιος σκότωσε τον σκύλο της γειτόνισσάς του. Φυσικά, πρόκειται για μια παρωδία αστυνομικού, με ντετέκτιβ ένα ιδιαίτερο παιδί, με θύμα έναν σκύλο και με μια έρευνα που δεν μπορεί να ανακαλύψει την αλήθεια… Τελικά, όμως την ανακαλύπτει. Σ’ αυτή κρύβονται οι παράξενες σχέσεις των γονιών του, οι σχέσεις τους με τους γείτονες, ο αλλόκοτος κόσμος που μας περιβάλλει ιδωμένος από την αλλόκοτη οπτική του γωνία.
Η προσπάθειά του να πετύχει τον στόχο του τον κάνει πιο δυνατό να ξεπεράσει τον εαυτό του, αφού καταφέρνει να φύγει από το σπίτι του και να φτάσει –σε αναζήτηση της μητέρας του- ως το Λονδίνο. Η δύναμη της θέλησής του είναι τόσο μεγάλη που παρασύρει τον αναγνώστη σε μια πείσμονα προσπάθεια να ξεπεράσει “τους Λαιστρυγόνες και τους Κύκλωπες” που κουβαλάει μέσα του.
Το βιβλίο φωτίζει τους παράξενους διαδρόμους της σκέψης και της θέλησης.

Καλό μήνα
Πατριάρχης Φώτιος
1.7.2007

1 έτος = 100 καταχωρίσεις

Αδιάφορα βιβλία

Τούτο το ιστολόγιο κλείνει αισίως ένα έτος και 100 με την παρούσα καταχωρίσεις. Δεν θα κάνω απολογισμό τι κέρδισα ή τι προσέφερα. Θα αφιερώσω επετειακά αυτό το ποστ σε όσα βιβλία της χρονιάς που πέρασε δεν βρήκα τίποτα άξιο λόγου, ούτε κρύα ούτε ζεστά, είτε τα ξέθαψα μόνος μου κι απέτυχα είτε τα διαφήμισαν σαν κάτι μεγάλο και δεν βρήκα τον λόγο για κάτι τέτοιο. Αυτά τα χλιαρά βιβλία είναι χειρότερα από τα κακά· στα κακά νευριάζεις, διαφωνείς, έχεις λόγους να κάτσεις και να τα αξιολογήσεις έστω και αρνητικά, να στύψεις τη φαιά ουσία σου για να δείξεις, πρώτιστα στον εαυτό σου, γιατί δεν σου άρεσαν. Τα παρακάτω όμως βιβλία δεν μου έκαναν το παραμικρό κλικ και παρακαλώ όποιον έχει αντίθετη γνώμη να με βοηθήσει να κατανοήσω τι δεν κατάλαβα:
- Ασημένια Σαράφη, “Φεγγαράδα στο δέρμα”: διηγήματα εκ των οποίων, πέρα από το πρώτο που κάτι πήγε να πει, τα υπόλοιπα ήταν στεγνά και άχρωμα.
- Κλαίρη Μιτσοτάκη, “Σωρείτες”: ;;;;;;;;;;;;
- Βασίλης Λαδάς, “Η ασώματη κεφαλή”: μυθιστόρημα που ρέει σε ένα αργό μοτίβο για έναν νέο που δούλευε στο τσίρκο κάνοντας την ασώματη κεφαλή λίγο μετά τον πόλεμο στην Πάτρα. Το διάβασα περιμένοντας αυτό που δεν ήρθε.
- Βασίλης Αλεξάκης, “Τα κορίτσια του Σίτυ Μπουμ-Μπουμ”: πρωτοεκδόθηκε στη Γαλλία το 1975 και επανεκδίδεται φέτος στα ελληνικά. Ο Αλεξάκης έχει καταξιωθεί στη συνείδησή μου με σπουδαία βιβλία, όπως “Οι ξένες λέξεις” και κυρίως “Η μητρική γλώσσα”. Αυτό το βιβλίο είναι μια παρωδία που ατύχησε, καθώς όλα όσα περιέχει φαίνονται πρόχειρα σαν ένα παιχνίδι χωρίς σκοπό.
- Δημήτρης Γκιώνης, “Χωρίς προστάτη”: μια εγχείριση προστάτη φέρνει στο νοσοκομείο μια πληθώρα συγγενείς και φίλους, οι οποίοι αφηγούνται ιστορίες με φιλοσοφικό και στοχαστικό χαρακτήρα. Ένα κείμενο ασύνδετο, χωρίς υπόθεση, αφορμή για σκέψεις πολύ όμως επιφανειακές και χωρίς υπόβαθρο σε μια στερεή πλοκή.
- Rhys Hughes, “Νέα παγκόσμια ιστορία της ατιμίας”: ιστορίες κατά τα πρότυπα του Μπόρχες ανδρών που έκαναν φοβερά και τρομερά πράγματα σε απίθανες περιοχές της υφηλίου και σε περιόδους της ιστορίας αρκετά αμφιλεγόμενες. Προς τι η μίμηση και η εξιστόρηση;
- Ντάνιελ Κέλμαν, “Η μέτρηση του κόσμου”: μπεστ σέλλερ στη Γερμανία και σε άλλες χώρες όπου μεταφράστηκε. Οι παράλληλες ιστορίες δύο έξοχων επιστημόνων, του Φον Χούμπολτ και του Γκάους που στα τέλη του 18ου αιώνα “μετράνε” τον κόσμο. Πέρα από την περιπέτεια και την απορρέουσα περιέργεια πού είναι η λογοτεχνικότητα; Ο Κούρτοβικ στην παρουσίαση του βιβλίου δεν μου έδωσε την απάντηση που έψαχνα.
Επομένως, θα διαφωνήσω με τον Reader που παλαιότερα παρακινούσε να αγοράσουμε όσα βιβλία μπορούμε από το παζάρι του βιβλίου, μόνο και μόνο για να τα σώσουμε. Το βιβλίο δεν είναι αυταξία, παρά μόνο αν υπηρετεί την αισθητική ή την όποια άλλου είδους ανύψωση του ανθρώπου.

Πατριάρχης Φώτιος
28.6.2007