Τι είναι απόλαυση στη
λογοτεχνία; Πάντα αναζητούσα κείμενα που συνδυάζουν το “τερπνόν μετά του
ωφελίμου” σε κυριολεκτική βάση. Ανάμεσα στα εύκολα μπεστ-σέλερ και τα στρυφνά
ελιτίστικα κείμενα, μπορεί ένας μεγάλος συγγραφέας να εναρμονίσει βαθύ
προβληματισμό, (πιθανή) καινοτομία στη μορφή και προσιτή γραφή; Ο Μουρακάμι
μπήκε ολόκορμος στη λίστα με αυτούς που μπορούν.
Στιγμιαίος καφές με sake:
村上 春樹
ノルウェイの森
1987
Haruki Murakami
“Norwegian Wood”
tran. J. Rubin
2000
Χαρούκι
Μουρακάμι
“Νορβηγικό
δάσος”
μετ.
Α. Μαντόγλου
εκδόσεις
Ψυχογιός
2012
(υπήρχε
και η προηγούμενη έκδοση: μετ. Μ. Αγγελίδου, εκδόσεις Ωκεανίδα, 2007).
Μετά από καιρό, επιτέλους ένα βιβλίο
να βουλιάξεις μέσα-του και να μην βγαίνεις. Ο τρόπος που γράφει ο ιάπωνας
συγγραφέας, αυτό το μαγικό χαλί που απλώνει κάτω από τα πόδια-μας, αυτό το
βελούδινο άγγιγμα που βοηθάει το πέλμα να περπατήσει προσελκύει τον αναγνώστη
σε μια σταθερή πορεία στις ζωές των χαρακτήρων. Ο Μουρακάμι επιβεβαιώνει τη φήμη-του και καταφέρνει να απλώσει
μπροστά στα μάτια-μας το σαγηνευτικό σεντόνι της αφήγησης. Μπήκα πολύ
ποιητικά στο κείμενό-μου, γιατί θέλω να μείνω όσο πιο πολύ γίνεται, όχι σε μια
ανάλογη ατμόσφαιρα (το μυθιστόρημα δεν διακρίνεται από μελό ποιητικότητα) αλλά
σε ένα κλίμα που κάνει την ανάγνωση μια απολαυστική εμπειρία.
Ο Τόρου Βατανάμπε είναι φοιτητής, ένας φυσιολογικός
φοιτητής, λίγο απόκοσμος, λίγο ευαίσθητος, λίγο παράξενος, πολύ ειλικρινής και
ντόμπρος, εν μέρει σαρκικός, εν μέρει πνευματικός, αρκετά ηθικός. Μένει στην
εστία, όπου ακολουθεί μια τυπική καθημερινότητα. Ωστόσο γύρω από αυτόν
κινούνται άτομα με ιδιαιτερότητες που σε συνδυασμό μαζί-του λειτουργούν
παράδοξα και συχνά άκρως αντισυμβατικά. Ο φίλος-του Κιζούκι αυτοκτόνησε και το
κορίτσι του τελευταίου (και φίλη του Τόρου), η Ναόκο, περνά ψυχολογικές
διαταραχές και κλείνεται σε ένα σανατόριο στο βουνό, όπου όλα χαρακτηρίζονται
από μια ήρεμη αλλά δημιουργική μακαριότητα. Εκεί ο Τόρου, σε επίσκεψή-του,
γνωρίζει τη μεγαλύτερη σε ηλικία μουσικό Ρέικο και οι τρεις-τους αλληλεπιδρούν
σε μια προσπάθεια αυτοβελτίωσης όλων. Πίσω στο Τόκιο ο Τόρου κάνει παρέα με
έναν ευφυή, κυνικό γυναικά, τον Ναγκασάβα, και την κοπέλα-του τη Χατσούμι, ενώ
γνωρίζει μια ιδιαίτερη συμφοιτήτριά-του, τη Μιντόρι, η οποία διακρίνεται για
την ακόρεστη σεξουαλικότητά-της και την αχόρταγη τάση για ζωή.
Η υπόθεση απλώνεται σταδιακά και από
σκηνή σε σκηνή, από διάλογο σε διάλογο, γνωρίζουμε καλύτερα τα πρόσωπα και
ακολουθούμε τον ιστό που επεκτείνεται προς διάφορες κατευθύνσεις δημιουργώντας
ένα ευρύ σκηνικό. Η καθημερινότητα παρουσιάζεται απολαυστικά ρεαλιστικά, χωρίς
να κουράζει αλλά με τρόπο που να δημιουργεί πολλαπλά ερείσματα για την
κατανόηση του συνολικού πλάνου της ζωής του Τόρου. Ο πρωταγωνιστής είναι πολύ διαφανής, πολύ διαυγής, καθώς όλα όσα κάνει
έχουν την καθαρότητα του γυαλιού, χωρίς αυτό να σημαίνει αλάνθαστη συμπεριφορά
ή ηθική τελειότητα. Είναι ένας απλός νέος που δεν παρεκκλίνει από την
υποσυνείδητη αθωότητά-του μέσα στην οποία χωράνε και μικρά ανθρώπινα λάθη.
Μίλησα και πριν για τη βελούδινη
γραφή, με δόσεις ποιητικότητας κι αυτό που λένε στον κινηματογράφο «φωτογραφία»: φροντισμένα τοπία, ειδικά οι
σκηνές στο βουνό, αλλά και προσεκτικά, ρεαλιστικά αποδοσμένα τα μέρη και οι
διαδρομές στην πόλη. Όλα είναι τοποθετημένα στην απόλυτη φυσικότητά-τους κι
ο αναγνώστης τα εκλαμβάνει ως κομμάτια μιας καθαρόαιμης αφήγησης που δεν κάνει
τρικ, έστω και αν οι καμπές που συμβαίνουν σταδιακά, απόλυτα φυσιολογικές και
προετοιμασμένες κι αυτές, δεν αφήνουν το μυαλό να βαρεθεί.
Ο
ιάπωνας μυθιστοριογράφος έχει επιλέξει συνειδητά να αφαιρέσει από το
κείμενό-του στοιχεία της ιαπωνικής κουλτούρας, αφήνοντας όσα είναι κοινά σε όλο
τον πολιτισμένο κόσμο. Έτσι, το έργο-του θα μπορούσε να εξελίσσεται
οπουδήποτε. Με αυτόν τον τρόπο, καθαιρούνται τα τείχη της ηθογραφίας ή του
γραφικού παραδοσιακού και το μυθιστόρημα γίνεται άπατρι αλλά μαζί και διεθνές.
Από την άλλη, οι δόσεις σεξουαλικότητας με τις οποίες βρίθει το έργο, χωρίς να
φτάνουν στο πορνό, το φλερτάρουν αναδεικνύοντας τη σαρκικότητα ως διαχρονικό
στοιχείο του ανθρώπου αλλά και ως σύγχρονο σύμπτωμα μιας ελεύθερης (ασύδοτης;)
κοινωνίας.
|
Θα επιχειρήσω να δώσω τη δική-μου ερμηνεία στο όλο εγχείρημα,
προτού διαβάσω απόψεις Ελλήνων και ξένων που έχω συγκεντρώσει. Κι αυτό το
έκανα, γιατί τόσο πολύ βυθίστηκα μέσα στη μαγεία του μυθιστορήματος, που είπα
«αυτό είναι λογοτεχνία, γνήσια, καθαρή, παγκόσμια…». Έτσι, ακόμα κι όταν
έκλεινα το βιβλίο, η σκέψη των σελίδων-του στριφογύριζε στον νου-μου.
Θεωρώ ότι το “Νορβηγικό δάσος” (από
τραγούδι των Beatles) αφορά την ενηλικίωση και τον έρωτα, ως
στοιχεία αλληλένδετα, από τα οποία το δεύτερο επηρεάζει με πλείστους τρόπους
τη ζωή και το θάνατο των ανθρώπων. Ο Τόρου είναι ο απλός μέσος άνθρωπος,
όχι κάτι ακραίο, όχι κάτι ιδιαίτερο, εκτός βέβαια από τις ιδιαιτερότητες που
έχουμε όλοι-μας και μας κάνουν ξεχωριστούς. Συναντά ανθρώπους γύρω-του, καθώς
βγαίνει από την εφηβεία, φίλους που αυτοκτονούν στη δίνη των
συναισθηματικών-τους μεταπτώσεων, κι άλλους που κυνικά χρησιμοποιούν το σώμα
ως πηγή φευγαλέων ηδονών.
Σ’ αυτό το πλαίσιο, οι δύο κοπέλες
συμβολίζουν δύο κόσμους σεξουαλικότητας, τον κόσμο της αθωότητας και τον
κόσμο της ηδονής. Από τη μία η Ναόκο, που λειτουργεί με τη συστολή της
νιότης, αγαπά χωρίς να ζητά, δίνεται χωρίς να προκαλεί, κάνει έρωτα όπως θα
έκανε μια συζήτηση και βέβαια μόνο με ανθρώπους με τους οποίους συνδέεται
στενά, ούτε καν με το πρώτο-της αγόρι. Η απώλειά-του την κλονίζει και ο
ψυχισμός-της διασαλεύεται, ακριβώς επειδή διασαλεύτηκαν τα θεμέλια των
σχέσεών-της με τους άλλους. Από την άλλη, η Μιντόρι είναι πιο δραστήρια,
σκόπιμα προκλητική, ηδονοθήρας, δίνεται βουλιμικά, επιζητεί την ανδρική
επιβεβαίωση, ορμά και κυνηγά σαν θηρευτής, είναι αθυρόστομη, εκφράζει τις
φαντασιώσεις-της και επινοεί καινούργιες. Η σεξουαλικότητα είναι μια διαφυγή,
την οποία χρησιμοποιεί για να εξισορροπήσει την πεζότητα της ζωής αλλά και
βασικό ένστικτο που την κάνει διεκδικητική και αδηφάγα. 
Ανάμεσα σ’ αυτούς τους δύο πόλους
κινείται ο άνθρωπος. Έχει ένα ένστικτο φιλήδονο, σαρκικό, ενστικτώδες,
αλλά και μια ψυχή αθώα που θα ήθελε τα πράγματα να είναι πιο απλά και πιο
φυσικά. Ο πρώτος γίνεται κατά καιρούς πηγή ελευθερίας αλλά και ανισορροπίας,
ενώ ο δεύτερος εγκλωβίζεται μερικές φορές στα «πρέπει» και πλακώνεται από το
βάρος-τους.
|
Το έργο έχει πλείστους χειμάρρους
και λιμνούλες, για να εξαγάγουμε μια κεντρική ερμηνεία, θα πρέπει να φέρουμε τα
πολλά ρυάκια-του σε ένα κεντρικό ποτάμι. Αυτό δεν είναι εύκολο, αλλά είναι ίσως
και η πηγή του προβληματισμού, η βάση της προσπάθειας να εκτιμήσουμε τα μέρη
μέσα στο σύνολο και να δούμε τις καθημερινές σχέσεις μέσα σε ένα συνολικό
φωτογραφικό άλμπουμ με κοινό άξονα.
Πολλοί
έλληνες μπλόγκερς (βιβλίο και βιβλίο,
πανδοχείο,
ανάγνωση,
librofilo,
annabooklover,
ναυτίλος
κ.ο.κ.) μίλησαν και παλιότερα για το βιβλίο και είδαν πόσο δυτικός είναι ο
Μουρακάμι, πόσο λίγο Ιάπωνας, πράγμα που δεν είναι καλό ή κακό από μόνο-του,
αλλά είναι δείγμα μιας παγκοσμιοποίησης που βρίσκει κοινά μονοπάτια να περάσει.
Ολόκληρη
η ταινία (χωρίς όμως αγγλικούς υπότιτλους) εδώ:
[Δημοσιεύτηκε στο In2life την 1η Αυγούστου 2012
]
Πατριάρχης Φώτιος
Haruki Murakami
"The Norwegian Wood"
What
is pleasure in literature? I am always looking for texts that combine
"business with pleasure" in a literal basis. Among the easy best-sellers
and the cantankerous elite texts, can a great writer harmonize deep reflection,
(potential) innovation in form and accessible writing? Murakami has joined the
list of those who can.
It
has been a long time but I have finally found a book to get lost in. The way
the Japanese author writes, it is like this magic carpet spreads under our feet,
this velvet touch that helps the foot to walk, attracts the reader on a steady
course in the lives of the characters. Murakami confirms his reputation and
manages to stretch out in front of us a seductive narrative sheet. My text
starts poetically, because I want to stay as long as possible, not in a similar
atmosphere (the novel is not distinguished by a part of poetry) but in a
climate that makes reading an enjoyable experience.
Toru Watanabe
is a student, a normal student, and a little eerie, a little sensitive, a
little weird, very frank and outspoken, partly sensual, partly spiritual, and
moral. He lives in the university’s accommodation and follows a standard daily
routine. But the people that move around him have some peculiarities in
combination with him function paradoxical and often highly unconventional. His
friend Kizuki committed suicide and his girlfriend (who is also a friend of Toru),
Naoko, faces psychological disorders so she goes to stay in a sanatorium in the
mountains, where everything is characterized by a quiet but creative bliss.
There Toru, in a visit, meets Reiko who is an older musician and the three
interact in an attempt for self-improvement. Back in Tokyo, Toru makes friends
with a smart, cynical womaniser, Nagasawa, and his girlfriend Hatsumi, he also
meets Midori an intriguing fellow student, who is known for her insatiable
sexuality, and her insatiable trend for life.
The
case unfolds gradually from scene to scene, from dialogue to dialogue; we start
to get to know better the people and follow the marrow that extends in various
directions, creating a wide setting. Everyday life is presented delightfully
realistic, without tiring, but in a way that creates multiple foundations for
understanding overall Toru’s life plan. The protagonist is very transparent,
very clear, and everything he does has the clarity of glass without that
meaning that his behaviour is flawless or that he is perfectly moral. He is a
simple young man who does not derogate from his subconscious innocence in which
small human errors fit.
I have
talked before about the velvet poetic writing and what they call in the film
industry "photography": well tended landscapes, especially mountain
scenes, but carefully, realistically given locations and city routes. All are
located in the absolute naturalness, and the reader perceives them as pieces of
a pure storytelling that does play tricks, even if the bends that occur
gradually, and prepared perfectly normal, they do not let your mind get bored.
The
Japanese novelist has consciously chosen to remove from the text elements of
Japanese culture, leaving what is common to the entire civilized world. Thus,
the project could be developed anywhere. This way, by throwing down the walls
of localization or the graphic traditions, the novel becomes stateless but at
the same time international. On the other hand, the dose to which sexuality is
in the novel, without making it into porn, highlights the timeless human
element of sexual lust, but also as a contemporary symptom of a free
(unrestrained?) society.
I will
try to give my own interpretation to the whole project before you get the
chance to read Greek and foreign views that I have collected about it. And what
I did, because I was so immersed in the magic of the novel, that I said
"this is literature, pure, perfect and for the whole world to
see...". So even when I had finished the book, my thoughts kept going back
to it.
I think
the "Norwegian Wood" (from a Beatles Song) talks about adulthood and
love, as interrelated elements, of which the latter mostly affects ways of life
and death of people. Toru is the simple average person, not something extreme,
not anything special, except that the peculiarities, which we all have that
makes us special. He meets the people, as goes through puberty, friends who
commit suicide in the midst of their emotional transitions, and others who
cynically use the body as a source of fleeting pleasures.
In this
context, the two girls symbolize sexuality two worlds, the world of innocence
and the world of pleasure. On the one hand, Naoko, who works with the
contraction of youth, loves without asking, is given without cause, makes love
like she would a conversation, and of course only with people whom she feels
close to, not even her first boyfriend. The loss of her boyfriend shakes her
mental balance, because the foundations she had in her relations with others
have been destroyed. On the other hand, Midori is more active, deliberately
provocative, lust seeking, bulimic, seeks confirmation from men, and rushes
like a predator hunting, in Rabelaisian prose, expresses her fantasies and
invents new ones. Sexuality is an escape, which she uses to balance the prosaic
of life and the basic instinct that makes her assertive and voracious.
Between
these two poles man operates. He has an instinct sensual, carnal, visceral, and
an innocent soul who would like things to be simpler and more natural. The
first is at times a source of freedom and imbalance, while the second is
sometimes trapped in a "must" and oppressed by the weight of them.
The novel
is mostly streams and ponds to extract a central interpretation; it should
bring the streams in a central river. This is not easy, but it is probably the
source of the problem, the basis of trying to appreciate the parts into the
whole and see the everyday relations in a comprehensive photo album with a
common axis.
Many
Greek bloggers have talked previously about the book and saw how Western
Murakami is, how little Japanese, which is neither good nor bad, but it is a
sign of globalisation finding common paths to cross.
Bookmark
