“Πλωτά νησιά” του Δημήτρη Μίγγα

Η ζωή ως ταξίδι, ως πορεία από το παρελθόν στο παρόν και στο μέλλον, ως πλους κατά τον οποίο τα προηγούμενα λιμάνια είναι ευχάριστες ή δυσάρεστες αναμνήσεις, γεμάτες με μπαχαρικά και ηδονικά καλέσματα, που ο Καβάφης τα έκανε αυτοσκοπό, πιο σημαντικό από την Ιθάκη και τον προορισμό. 

Espresso con panna:

Δημήτρης Μίγγας

“Πλωτά νησιά”

εκδόσεις Μεταίχμιο

2012 

            Το 2005 ο Μίγγας έγραψε ένα μυθιστόρημα που, πέρα από τη μορφική καινοτομία να κινεί την αφήγηση προς τα πίσω, αναφερόταν σε μια παρέα ανδρών και η πορεία της ζωής-τους, όπως εξελίχθηκε στον χρόνο. Μέσα στο 2011 ο Ισίδωρος Ζουργός γράφει για μια παρέα ανδρών που αποπλέουν με μία θαλαμηγό για να διατρέξουν το Αιγαίο στα χνάρια των Αχαιών της Οδύσσειας κι έτσι δίνεται η ευκαιρία να φανεί το παρελθόν και τα κοινά βιώματά-τους σε συνεχή και επιτυχή διακειμενικότητα με τα ομηρικά έπη. Σε ανάρτησή-μου στις 7/11/2011 είχα εντοπίσει τον κοινό τόπο της ανδροπαρέας ανάμεσα στους δυο συγγραφείς (“Στα ψέμματα παίζαμε!” του 2005 και “Ανεμώλια” του 2011), αλλά πού να φανταστώ ότι ο Μίγγας θα επανέλθει με μια ανδροπαρέα και άθελά-του, απ’ ό,τι δηλώνει, θα ακολουθήσει τα ίχνη του Ζουργού, αφού οι τρεις χαρακτήρες-του θα σαλπάρουν από την Πύλο διασχίζοντας αυτή τη φορά το Ιόνιο. Μια ιδιότυπη σκυταλοδρομία συνδέει, όπως φαίνεται, τους δύο συγγραφείς, καθώς εφάπτεται ο ένας του άλλου πάνω στην ανδρική συντροφιά η οποία ξανακοιτάζει τη ζωή-της και τα λάθη-της.

            Ένα από τα βασικά χρονικά αλλά και ιστορικά πλαίσια του παρελθόντος των τριών φίλων στα “Πλωτά νησιά” είναι η περίοδος, κάπου μέσα στη δικτατορία, οι αρχές της οποίας είχαν μια αυξημένη εποπτεία. Κι εκεί κάπου εξαφανίζεται ο τέταρτος της παρέας, ο Στρατής Θαλασσινός (σεφερικός απόηχος), με αποτέλεσμα η αφήγηση να αποκτά σ’ ένα μικρό βαθμό ενδιαφέρον, γιατί κατά τ’ άλλα όλα κινούνται σε ένα ναρκωμένο ρυθμό. Εντωμεταξύ, επειδή ο ένας από τους ήρωες είναι συγγραφέας (κάτι σαν το alter ego του Μίγγα), παρεισφρέουν αναμνήσεις και ιδέες που έγιναν ή θα μπορούσαν να γίνουν λογοτεχνική ύλη κι έτσι συνεχίζεται αυτό το πινγκ-πονγκ ανάμεσα στο παρόν (πάνω στο σκάφος) και στο παρελθόν (στα πρόσωπα και στις καταστάσεις που έζησαν οι τρεις συνομιλητές).  

www.gpappas.gr

            Η ανδροπαρέα λειτουργεί στο πλαίσιο αυτού που οι Αγγλοσάξονες ονομάζουν oμοκοινωνικότητα” (homosociality). Οι σχέσεις που αναπτύσσονται, η κοινή ζωή μέσα στο ιστιοφόρο, οι κοινές αναμνήσεις, ο ανδρικός τρόπος σκέψης οικοδομούν ένα κοινό πεδίο στοχασμού, ένας κοινός παρονομαστής που φέρνει κοντά –καμιά φορά ανταγωνιστικά, καμιά φορά αλληλέγγυα- τις οπτικές γωνίες των προσώπων.

            Αφηγηματικά μέχρι τη μέση δεν κατάλαβα καθόλου τι ήθελε να πετύχει ο Μίγγας. Είδα ένα συνονθύλευμα sic αυτοβιογραφικών αναμνήσεων πασπαλισμένων με σκέψεις που αλωνίζουν το παρελθόν και το σχολιάζουν, μικρές σκηνές από το ταξίδι που τίθενται μόνο και μόνο ως φόντο των θραυσμάτων από τα βιώματα των ηρώων. Κι έχω ξαναγράψει ότι όσο οι συγγραφείς δεν μπορούν να μεταπλάσουν την αυτοβιογραφική ύλη σε κάτι ευρύτερο, σε κάτι γενικότερο, σε κάτι δι-ανθρώπινο, τόσο τα κείμενά-τους θα είναι περιορισμένης εμβέλειας και αντοχής. Ο αναγνώστης δεν μπορεί να συγκινηθεί με κάτι που ενδοκειμενικά δεν τον συναρπάζει και δεν μπορεί να χαρεί (διανοητικά ή συναισθηματικά) ένα έργο που θα έπρεπε στην αναγκαία αυτοτέλειά-του να δημιουργεί έναν ολοκληρωμένο κόσμο αλλά δεν το κατορθώνει. Με άλλα λόγια, όσο το κείμενο παίρνει αίμα από τη ζωή του συγγραφέα και εξαρτάται από αυτήν σε ομφάλια σύνδεση, τόσο το ίδιο δεν έχει ζωή και δεν μπορεί να τη μεταγγίσει επαρκώς στον αναγνώστη.

           

Κι τότε ο Μίγγας αποκλίνει από το βιωματικό πλαίσιο και βάζει στο μυθιστόρημα το παιχνίδι του εγκιβωτισμού, αφού ο Τάσος, ο συγγραφέας της παρέας, έχει γράψει ένα λογοτέχνημα, στο οποίο προσπάθησε να εξηγήσει τι έγινε εκείνη τη νύχτα, κατά την οποία εξαφανίστηκε ο Στρατής. Κι εκεί που το διαβάζουνε πάνω στο σκάφος, ξεχνιούνται, ξεπερνάνε τα ναυτικά τους όρια, βρίσκονται πίσω από τα Στροφάδια και μετά από ώρες αμηχανίας ξαναβρίσκουν το στίγμα-τους και προσαράζουν κοντά στο μοναστήρι του νησιού, όπου φιλοξενούνται από τον μοναχό. Η απομάκρυνση από την πραγματικότητα είναι το κατώφλι που μεταφέρνει την αφήγηση από το σταθερό παρελθόν σε ένα μυθοπλαστικό πεδίο, όπου οι εξηγήσεις περνάνε, ακούγονται, θυμώνουν τους ακροατές, ακούγονται υποθετικές ερμηνείες κ.ο.κ. Ο Μίγγας επιχειρεί να περάσει τον κάβο της ρεαλιστικότητας ανάγοντας τα γεγονότα σε λογοτεχνικά δεδομένα άλλου επιπέδου.

            Τελικά, η γραφή ανασταίνει τους νεκρούς; Μάλλον, στέλνει τους ζωντανούς να τους βρουν. Το ζήτημα είναι αν ο αναγνώστης μπορεί να παρακολουθήσει αυτή την πορεία και να συμ-πάσχει με τους ήρωες που αναζητούν τον χαμένο-τους φίλο.

 

Η εικόνα κορυφής (Bavaria Cruiser 55 - 4 cab :: Gold Digger) λήφθηκε από το www.dalmatiacharter.com

[Πρωτοδημοσιεύτηκε στο In2life στις 6/12/2012]

Πατριάρχης Φώτιος

ΣΚΥΤΑΛΟΔΡΟΜΙΑ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ: τελικό βιβλιοδιάγραμμα

Στο μακρινό εργαστήρι του Άη-Βασίλη στην Καισαρεία δεν φτιάχνουν παιχνίδια. Αντίθετα με τη δυτική εικόνα του Santa Claus που έχει τόσο κοσμικό χρώμα, έχει τόσο αλλοιώσει την παράδοση και  μαζί με την αλήθεια έχει θάψει και τη γνήσια όψη των Χριστουγέννων, ο πραγματικός Άη-Βασίλης είναι πιο φιλάνθρωπος.

Η αλήθεια λοιπόν για την καταγωγή και τα δώρα-του είναι πως στο τεράστιο σπίτι-του φτιάχνονται βιβλία. Είναι ένα παραδοσιακό αντιγραφείο, με παράδοση από τα χρόνια του Βυζαντίου, όταν δεκάδες μοναχοί διέσωζαν αρχαία έργα και παλιούς κώδικες αντιγράφοντας από γενιά σε γενιά. Σ’ αυτό το εργαστήριο, που πλέον έχει εξελιχθεί, με υπολογιστές και εκτυπωτές, με συστήματα off print και μεγάλες εκτυπωτικές μηχανές, σ’ αυτό το υπερ-σύγχρονο τυπογραφείο, φτιάχνονται δωροβιβλία. Από την άλλη, οι καλικάντζαροι, που έχουν αντικατασταθεί στις χολιγουντιανές ταινίες με ξωτικά και τελώνια, βγαίνουν το δωδεκαήμερο των γιορτών με μοναδικό σκοπό να σκίσουν ή να κάψουν τις σελίδες των βιβλίων, για να επικρατήσει η τηλεοπτική λογική, η καταναλωτική μανία και η life style πλευρά των ημερών.

Όλοι εμείς όμως, τόσες μέρες τώρα, φροντίσαμε να εξοπλίσουμε τον Άη-Βασίλη με βιβλία και να βρούμε τι δώρο θα κάνει και σε ποιον (Δείτε τις προτάσεις των φίλων: ΕΔΩ). Το ντόμινο που φτιάχτηκε δείχνει σειριακές ακολουθίες και αναγνωστικούς συνειρμούς που θα βοηθήσουν τον μεγάλο Δωροδότη να προσφέρει το κατάλληλο έργο στον κατάλληλο άνθρωπο.

Λ.χ. αν κάποιος αγάπησε “Το 10” του Μ. Καραγάτση, επειδή βρήκε μέσα-του μια πανσπερμία ζωών στοιβαγμένων σε μια άναρχη πολυκατοικία, μπορεί εξίσου να διαβάσει τη “Ζωή: οδηγίες χρήσεως” του Ζ. Περέκ, ή “ Το μέγαρο Γιακουμπιάν” του Α. Αλ – Ασουάνι, τον “Ήχο του ακάλυπτου” της Κ. Παπαδάκη και το “Ρετόρνο 201” του Γκ. Αριάγα. Στην ίδια ακολουθία μπαίνει και η αυλή (που ήταν το αντίστοιχο πεδίο συμβίωσης με την τωρινή πολυκατοικία) με την “Αυλή-μας” της Μ. Ιορδανίδου και την “Αυλή των θαυμάτων” του Ι. Καμπανέλλη. Ο μικρόκοσμος «πολυκατοικία», «γειτονιά» ή «αυλή» έχει τροφοδοτήσει πολλά μυθιστορήματα ή θεατρικά έργα, καθώς το σκηνικό γίνεται ταυτόχρονα και σύμβολο της ετερότητας, της αλληλεγγύης ή του ανταγωνισμού, της συμβίωσης ή της έχθρας, όπως σε όλη την κοινωνία. Στο κλειστό σύστημα, ο εκάστοτε συγγραφέας μπόρεσε να σκιαγραφήσει τον τρόπο με τον οποίο ωσμώνονται ο ατομισμός με τη συλλογικότητα.

1. σειρά πολυκατοικία: 

← “Η αυλή των θαυμάτων” Ι. Καμπανέλλη

← “Η αυλή-μας” Μ. Ιορδανίδου

“Το 10” Μ. Καραγάτση

→ “Ζωή: οδηγίες χρήσεως” Ζ. Περέκ

→ “ Το μέγαρο Γιακουμπιάν” Α. Αλ - Ασουάνι

→ “Ο ήχος του ακάλυπτου” Κ. Παπαδάκη

→ “Ρετόρνο 201” Γκ. Αριάγα

 

            Μια άλλη αλυσίδα αφορά έργα που έχουν αποσπασματικό χαρακτήρα, που δεν ακολουθούν συμβατικές αφηγηματικές πορείες, αλλά σχηματίζουν ένα ετερόκλιτο σύνολο εικόνων, κειμένων, σκηνών, προσώπων. Έτσι όποιος είχε λατρέψει το χάος των σκηνών στο “Πλήθος” του Α. Φραγκιά, μπορεί να βρει εξίσου θελκτικό το βαλκανικό αμάλγαμα του Δ. Κούρτοβικ στο “Τι ζητούν οι βάρβαροι”. Από εκεί ιστορία και αφήγηση-ποτ πουρί οδηγούν στο “Λεξικό των Χαζάρων” του Μ. Πάβιτς, στα “Στοιχεία για τη δεκαετία του ’60” του Θ. Βαλτινού και στο “Κουτσό” του Χ. Κορτάσαρ.

            2. σειρά ιστορία-πανσπερμία: 

“Το πλήθος” Α. Φραγκιά

→ “Τι ζητούν οι βάρβαροι” Δ. Κούρτοβικ

→ “Το λεξικό των Χαζάρων” Μ. Πάβιτς

→ “Στοιχεία για τη δεκαετία του ’60” Θ. Βαλτινού

→ “Το κουτσό” Χ. Κορτάσαρ

 

“Το λεξικό των Χαζάρων” του Μ. Πάβιτς, τώρα, έδωσε μια καλή πάσα για βιβλία που διαδραματίζονται στο Βυζάντιο και στη μεταβυζαντινή εποχή. Ο εξωτισμός της περιόδου μπορεί να αρέσει και έτσι ο Άη-Βασίλης μπορεί να βάλει στο τσουβάλι-του τη “Μαρία των Μογγόλων” της Μ. Κορομηλά ή τον “Χάλκινο οφθαλμό” του Π. Αγαπητού για το Βυζάντιο, την “Πριγκιπέσσα Ιζαμπώ” του A.Τερζάκη και τον “Αυθέντη του Μορέως” του Α.Ρ. Ραγκαβή για την ενετοκρατούμενη Πελοπόννησο και τέλος το "Κιραζέ" της τουρκάλας Σ. Κιαμουράν. Η ιστορία έχει άρωμα Βαλκάνια, σύζευξη Ανατολής και Δύσης, μεταβατικότητα και εξωτισμό, οι Ενετοί συναντάνε τους Οθωμανούς σε μια βυζαντινή βάση που συνεχώς αλλάζει και εξελίσσεται αφομοιώνοντας νέα στοιχεία και αφομοιούμενη στα νέα στοιχεία.

            3. σειρά Βυζάντιο και εξής: 

← “Ο αυθέντης του Μορέως” Α.Ρ. Ραγκαβή

← “Πριγκιπέσσα Ιζαμπώ” A.Τερζάκη

“Η Μαρία των Μογγόλων” Μ. Κορομηλά

→ “Ο χάλκινος οφθαλμός” Π. Αγαπητού

→ "Κιραζέ" Σ. Κιαμουράν

Δείτε ενδεικτικά τις παραπάνω βιβλιοσειρές αλλά μπορείτε εξίσου να χαζέψετε ολόκληρο το ψηφιδωτό που σχηματίσατε:

	“Το Σαββατοκύριακο” Μπ. Σλινκ ↑		“Το άλικο γράμμα”  Ν. Χώθορν ↑
“Η αυλή των θαυμάτων” Ι. Καμπανέλλη ↑	“Η μνήμη της Πολαρόιντ” Μ. Πολιτοπούλου ↑		“Η μητέρα του σκύλου” Π. Μάτεσι ↑
“Η αυλή-μας” Μ. Ιορδανίδου   ↑	“Το μοιραίο δείπνο” Ι. Κανταρέ ↑		“Η αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα”  Ά. Ζέη ↑
“Το 10” Μ. Καραγάτση	→ “Oι  προσκεκλημένοι” Π. Ασσουλίν		“Η πρώτη εμφάνιση” Π. Τατσόπουλου ↑
↓ “Ζωή: οδηγίες χρήσεως” Ζ. Περέκ	→ “Ιδιωτική πινακοθήκη” Ζ. Περέκ	→ “Μεταξύ συρμού και αποβάθρας”  Έ. Μαρούτσου	→ “Το πλήθος” Α. Φραγκιά	“Ο αυθέντης του Μορέως” Α.Ρ. Ραγκαβή ↑
↓ “ Το μέγαρο Γιακουμπιάν” Α. Αλ - Ασουάνι	→ “Αντεργκράουντ ή Ένας ήρωας του καιρού-μας” Βλ. Μακάνιν		↓ “Τι ζητούν οι βάρβαροι” Δ. Κούρτοβικ	→ “Πριγκιπέσσα Ιζαμπώ” A.Τερζάκη ↑
↓ “Ο ήχος του ακάλυπτου” Κ. Παπαδάκη	↓ “Η κομψότητα του σκαντζόχοιρου” M. Barbery	← “Μικρό ειρωνικό λεξικό” Ν. Δήμου	↓ “Το λεξικό των Χαζάρων” Μ. Πάβιτς	→ “Η Μαρία των Μογγόλων” Μ. Κορομηλά
↓ “Ρετόρνο 201” Γκ. Αριάγα		“Το              ← εργοστάσιο των μολυβιών” Σ. Τριανταφύλλου	↓ “Στοιχεία για τη δεκαετία του ’60” Θ. Βαλτινού	↓ “Ο χάλκινος οφθαλμός” Π. Αγαπητού
			↓ “Το κουτσό” Χ. Κορτάσαρ	↓ "Κιραζέ" Σ. Κιαμουράν

Η φωτογραφία της κορυφής είναι από το www.recordsetter.com

Καλές αναγνώσεις σε όλο το 2013 

Πατριάρχης Φώτιος

2013: έτος Καβάφη

Καλή χρονιά, καλύτερη από το 2012, η είσοδός-της πιο αισιόδοξη, η ζωή-μας πιο σταθερή, ο άνεμος των επιδιώξεών-μας πιο ούριος… Πέρα από υγεία και συνεχή διερεύνηση & βελτίωση του εαυτού-μας, εύχομαι καλές αναγνώσεις. Στους συγγραφείς δημιουργική πνοή και επίμονη δουλειά, στους αναγνώστες να πιάνουν πάντα βιβλία που προκαλούν συγκίνηση και προβληματισμό.

            Έτος Καβάφη φέτος! Κι αυτό θέλω να σταθεί η αφορμή να γεμίσει τούτο εδώ το στέκι με περισσότερη ποίηση. Αισθάνομαι υπόλογος απέναντι στον εαυτό-μου αλλά και απέναντι στην υψηλή ποιητική-μας παράδοση που αφήνω την ποίηση στα αζήτητα. Σκέφτομαι πώς μπορώ να την εντάξω στις συζητήσεις-μας (κάθε πρόταση είναι ευπρόσδεκτη) και πώς θα κάνω το 2013 πιο ευαίσθητο και ποιητικά γόνιμο. Ξεκινώ με ένα ποίημα του Αλεξανδρινού, ειλημμένο από τον επίσημο ιστότοπο του ποιητή (www.kavafis.gr): 

Το πρώτο σκαλί

Εις τον Θεόκριτο παραπονιούνταν
μια μέρα ο νέος ποιητής Ευμένης·
«Τώρα δυο χρόνια πέρασαν που γράφω
κ’ ένα ειδύλλιο έκαμα μονάχα.
Το μόνον άρτιόν μου έργον είναι.
Aλλοίμονον, είν’ υψηλή το βλέπω,
πολύ υψηλή της Ποιήσεως η σκάλα·
κι απ’ το σκαλί το πρώτο εδώ που είμαι
ποτέ δεν θ’ ανεβώ ο δυστυχισμένος.»
Είπ’ ο Θεόκριτος· «Aυτά τα λόγια
ανάρμοστα και βλασφημίες είναι.
Κι αν είσαι στο σκαλί το πρώτο, πρέπει
νάσαι υπερήφανος κ’ ευτυχισμένος.
Εδώ που έφθασες, λίγο δεν είναι·
τόσο που έκαμες, μεγάλη δόξα.
Κι αυτό ακόμη το σκαλί το πρώτο
πολύ από τον κοινό τον κόσμο απέχει.
Εις το σκαλί για να πατήσεις τούτο
πρέπει με το δικαίωμά σου νάσαι
πολίτης εις των ιδεών την πόλι.
Και δύσκολο στην πόλι εκείνην είναι
και σπάνιο να σε πολιτογραφήσουν.
Στην αγορά της βρίσκεις Νομοθέτας
που δεν γελά κανένας τυχοδιώκτης.
Εδώ που έφθασες, λίγο δεν είναι·
τόσο που έκαμες, μεγάλη δόξα.»

Είναι αφιερωμένο σε όλους του δημιουργούς και κυρίως σε όσους γράφουν και σβήνουν, προσπαθώντας να μπουν δειλά δειλά στων «ιδεών την πόλιν». 

Μην ξεχνάμε βέβαια και τη Σκυταλοδρομία Ανάγνωσης που τρέχει μέχρι την Κυριακή 6/1/2013. Έχουμε γεμίσει την αντίστοιχη ανάρτηση με βιβλιοπροτάσεις, που δένουν μεταξύ-τους σε διάφορες αλυσίδες οι οποίες παίρνουν ποικίλες διευθύνσεις. Με κάθε νέα ευχή αφήστε και ένα βιβλίο, ώστε να ολοκληρωθεί με ανισόπεδους κόμβους το ντόμινό-μας.

[Η φωτογραφία κορυφής είναι από τον ιστότοπο coffee-art.com ]

Καλή χρονιά

Πατριάρχης Φώτιος