Saturday, October 19, 2019

Πέλα Σουλτάτου, “Ανάποδες στροφές”


Μια νουβέλα που γράφεται με οργή, με χειμαρρώδη λόγο, με ποικίλες οπτικές γωνίες και με τις σχέσεις μάνας και γιου στην κόψη του ξυραφιού. Η οικογένεια με όλα τα προβλήματά της δείχνει ότι πυορροεί και πάσχει.



Πέλα Σουλτάτου
“Ανάποδες στροφές”  
εκδόσεις Καστανιώτης
2019


“Παραμονή Πρωτοχρονιάς. Ο Μανόλης έχει ξεμείνει με πέντε ευρώ στην τσέπη, ενώ η παρέα του ετοιμάζεται για το σκυλάδικο. Προφασίζεται το άσθμα του και επιστρέφει στο πατρικό με σκοπό να βρει το κομπόδεμα της μάνας του. Σε λίγες μέρες παρουσιάζεται φαντάρος, όλο και κάτι θα του ’χει βάλει στην άκρη. Το σπίτι άδειο και σκοτεινό. Η Μαρία κάπου θα ξεφαντώνει. Ο Σήφης, ο πατέρας του, έτσι κι αλλιώς, απών. Ξεψαχνίζοντας το σπίτι στη Νέα Ελαία, καταλήγει στο πατάρι όπου ανακαλύπτει καταχωνιασμένο το αμαρτολόγιό της. Το άλλο πρόσωπο της μητέρας φανερώνεται. Το μυαλό του κρασάρει. Ο χρόνος σκαλώνει. Η έλευση του νέου έτους αναβάλλεται. Αλλά ποιου έτους;” (από το οπισθόφυλλο)

> Η Πέλα Σουλτάτου γεννήθηκε στο Ηράκλειο Κρήτης και ζει στην Αθήνα. Έχει κάνει σπουδές στην Κοινωνιολογία και τη Δημόσια Υγεία και απέκτησε τον διδακτορικό της τίτλο στις Επιστήμες της Αγωγής από το Πανεπιστήμιο του Λονδίνου. Διδάσκει στην ανώτατη εκπαίδευση και εργάζεται στη Δημόσια Διοίκηση. Έχει εκδώσει τα βιβλία "Τα φώτα στο βάθος" και "Ανκόρ". Έχει συμμετάσχει στους συλλογικούς τόμους Ανθολόγιον-Ιστολόγιον και Θεατρικό αναλόγιο από κοινού. Το πρώτο της βιβλίο δραματοποιήθηκε στο "Από Μηχανής Θέατρο". Με το έργο "Άλογα" διακρίθηκε στο 1ο Φεστιβάλ Θεατρικού Αναλογίου στο "Από Κοινού Θέατρο". Το μονόπρακτο "Μέρες της αγίας Βαλπουργίας" επιλέχτηκε από το Δημοτικό Θέατρο Πειραιά για το Φεστιβάλ "Η δυναμική του ελληνικού λόγου στο θέατρο". Διατηρεί το μπλογκ "Του κανενός το ρόδο". Έχει δημοσιεύσει πεζά και άρθρα σε εφημερίδες, περιοδικά, ιστοσελίδες και μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Ο 18άχρονος Μανόλης Σωτηράκης ετοιμάζεται να φύγει φαντάρος, ενώ δεν μπορεί να ακολουθήσει τους φίλους του στο club παραμονή πρωτοχρονιάς λόγω αφραγκίας. Οικτίρει την τύχη του, σκέφτεται το παρόν και το μέλλον, εκφράζει την οργή των νέων για την οικονομική κρίση αλλά και τη θέση τους μέσα στην κοινωνία. Απ’ την άλλη, η μάνα του Μαρία Χαιρετάκη παράτησε τις σπουδές γιατί έμεινε έγκυος κι έπειτα χώρισε γιατί ο άντρας της αποδείχτηκε σκάρτος.

Τους χωρίζει το χάσμα γενεών. Τους συνδέει ανορθόδοξα ένα ημερολόγιο της μάνας, όπου καταγράφει τις σεξουαλικές της περιπέτειες με άνδρες της γειτονιάς, ακόμα και μ’ έναν φίλο του γιου της. Η αποκάλυψή του από τον Μανόλη τον κάνει πυρ και μανία και μάλιστα στα νεύρα του για την “πουτάνα μάνα” του την τραυματίζει κι αυτή καταλήγει στο νοσοκομείο.

Η υπόθεση αναδεικνύει τις ρήξεις και τις ρωγμές του γιου με τη μάνα. Αναδεικνύει δηλαδή τον κλονισμό σε ποικίλες μορφές της “αγίας ελληνικής οικογένειας” με τη νυμφομανή μάνα, τον αλήτη γιο και τον απόντα πατέρα, όλα αυτά εντός ή εκτός εισαγωγικών. Συνηθισμένο θέμα. Θυμάμαι το “Σναφ” της Γιαννακάκη, μυθιστόρημα που κι αυτό διαδραματίζεται στην Κρήτη. Η Σουλτάτου δεν προσφέρει κάτι καινούργιο. Ή μήπως όχι;... Πιθανόν τη σεξομανία της μάνας αλλά και την υποκρισία του γιου, που βλέπει με σεξουαλικό τρόπο …τα γκομενάκια αλλά αρνείται μια τέτοια ντροπή για τη μάνα του. 

Το πιο σημαντικό είναι ο τρόπος γραφής. Αφενός η πηγαία προφορικότητα, η αληθοφανής χυδαιολογία, ο παρορμητικός λόγος γεμάτος κρητικές λέξεις και αγοραίες εκφράσεις. Βέβαια, θα ήθελα να υπάρχει μεγαλύτερη διαφοροποίηση ανάμεσα στον λόγο του γιου και σ’ αυτόν της μάνας (άλλη γενιά και γραπτός λόγος εναντίον προφορικού), αλλά κι έτσι το μήνυμα δηλώνεται. Αφετέρου, η εναλλαγή στην οπτική γωνία, μια του γιου και μια της μάνας, που σιγά σιγά συγκλίνουν προς το τέλος.
Πάπισσα Ιωάννα

Wednesday, October 16, 2019

Jane Harper, “Η ξηρασία”


Χορταστικό ανάγνωσμα, καθηλωτικό στην κυριολεξία, χωρίς να λείπουν οι αργές πεδιάδες που φωτίζουν την ατμόσφαιρα και τους χαρακτήρες, χωρίς να λείπουν οι κοινωνικές αιχμές.


Jane Harper
“The Dry”
2016

“Η ξηρασία”
μετ. Χ. Παπαδημητρίου
εκδόσεις Μεταίχμιο
2019


Δεν είναι άστοχη η παρατήρηση ότι όταν έχεις μια γρήγορη στους ρυθμούς της μέρα, όταν το μυαλό δεν μπορεί να συγκεντρωθεί, επειδή σκέφτεται πολλά, ένα αστυνομικό είναι η καλύτερη λύση.


> Γεννημένη στο Μάντσεστερ, η Jane Harper μετακόμισε με την οικογένειά της στην Αυστραλία όταν ήταν οκτώ χρόνων και έζησε έξι χρόνια στη Βικτόρια, παίρνοντας και την αυστραλιανή υπηκοότητα. Επέστρεψε στη Μ. Βρετανία στην εφηβεία της, όπου σπούδασε Αγγλική Φιλολογία και Ιστορία στο Πανεπιστήμιο του Κεντ, και στη συνέχεια δούλεψε ως δημοσιογράφος για αρκετά χρόνια. Το 2008 ξαναγύρισε στην Αυστραλία, όπου και πάλι εργάστηκε στα μίντια. Άρχισε να ασχολείται σοβαρά με τη συγγραφή όταν ένα διήγημά της επελέγη για το ετήσιο Fiction Edition του περιοδικού Big Issue το 2014, οπότε και έκανε αίτηση για να συμμετάσχει στο online πρόγραμμα δημιουργικής γραφής μυθιστορήματος του λογοτεχνικού πρακτορείου Curtis Brown. Έγινε δεκτή με το προσχέδιο του μυθιστορήματος που θα γινόταν η "Ξηρασία". Μετά το εξαιρετικά επιτυχημένο της ντεμπούτο, έγραψε το μυθιστόρημα "Άγρια φύση", στο οποίο επίσης πρωταγωνιστεί ο αστυνομικός Άρον Φαλκ,. Το βιβλίο "Η ξηρασία" έλαβε πλήθος διακρίσεων και μεταφέρεται ήδη στη μεγάλη οθόνη με παραγωγό τη Ρις Γουίδερσπουν και τον Έρικ Μπάνα στον πρωταγωνιστικό ρόλο.

Ο Luce σκοτώνει τη γυναίκα του Karen και τον γιο του Billy, αλλά όχι την κόρη του Charlotte, που βρίσκεται σε βρεφική ηλικία, κι έπειτα αυτοκτονεί. Αυτό είναι το διαπιστωμένο σενάριο, αλλά κάποιοι λίγοι στη χτυπημένη από την ξηρασία μικρή πόλη της Αυστραλίας Kiewarra δεν είναι πεπεισμένοι. Ανάμεσα σ’ αυτούς ο παλιός φίλος του Luke και νυν αστυνόμος, ειδικευμένος σε οικονομικά εγκλήματα, που ζει πλέον στη Melbourne, ο Aaron Falk. Παρόλο που δεν είναι πρόθυμος να μείνει μετά την κηδεία και να ψάξει περαιτέρω, πείθεται από τους γονείς του φίλου του και κυρίως από την επαγγελματική συνείδηση του ντόπιου αστυνόμου Gregg Racko.

Η ιστορία είναι εξ αρχής καλοδεμένη και η αφήγηση πατά γερά στην άσφαλτο της κλασικής αστυνομικής λογοτεχνίας. Το έγκλημα εμφανίζεται στην αρχή του βιβλίου, ο αστυνόμος Falk έστω και άτυπα αναλαμβάνει να το διερευνήσει, ο μικρός κύκλος της μικρής πόλης δημιουργεί ένα είδος ψυχολογικής πίεσης… Κι αυτό οφείλεται στην ιστορία που μαθαίνουμε παράλληλα, μια ιστορία που συνέβη είκοσι χρόνια πριν, όταν οι ήρωές μας ήταν 16 ετών: τότε ο Luke, ο Aaron, Gretchen και η Eli ήταν μια κολλητή τετράδα, που τα είχαν ανά δύο, αλλά άξαφνα η Eli αυτοκτόνησε αφήνοντας ένα σημείωμα με το όνομα του Falk. Το παρελθόν στοιχειώνει το παρόν, αφού ο Aaron θεωρείται υπεύθυνος για την αυτοκτονία…

Το μυθιστόρημα ακολουθεί περίτεχνα όλες τις ατραπούς του είδους. Ενδείξεις, ανακρίσεις, έρευνα, ύποπτοι, συλλογή στοιχείων, ανατροπή στα περί της ενοχής, νέες έρευνες, έκλαμψη, συλλογισμοί και συνδέσεις, αποκάλυψη του ενόχου, που είναι φυσικά ένας “πέραν πάσης υποψίας”. Όλα αυτά κάνουν το έργο άκρως ενδιαφέρον και την ανάγνωση καθηλωτική. Κι από την άλλη, δεν είναι ένα από τα εύκολα που όλα τρέχουν, το αίμα ρέει άφθονο, η δράση είναι καταιγιστική αλλά η λογοτεχνικότητα πάσχει ακριβώς γι’ αυτό. Εδώ ο ρυθμός ελέγχεται με κατηφόρες όπου η ανάγνωση επιταχύνει και πεδιάδες όπου κόβει η ταχύτητα προς όφελος της ατμόσφαιρας και των χαρακτήρων.

Κι αυτή ακριβώς η λογοτεχνικότητα ενισχύεται κι από τα στοιχεία κοινωνικού προβληματισμού: η μικρή πόλη και ο ιδιότυπος ρατσισμός της, ή μάλλον η εύκολη στοχοποίηση και η επίρριψη ευθυνών, χωρίς έλεγχο, η οικογενειακή βία, η ομοφυλοφιλία και η έλλειψη ανοχής, και τέλος η εξάρτηση από τον τζόγο που προκαλεί προσωπικές και κοινωνικές παρενέργειες. Σ’ αυτό το πλαίσιο ο τίτλος «Ξηρασία» εκφράζει τα δεινά μιας μικρής κοινωνίας, όπου η ξηρασία ρημάζει τα οικονομικά της και μαζί τη ζωή των κατοίκων, που ζουν επαρχιώτικα, χωρίς χαρές, χωρίς διαφυγή, χωρίς να μπορούν να ξαλαφρώσουν από τα ψυχικά βάρη που τους καταπλακώνουν.
Πάπισσα Ιωάννα

Sunday, October 13, 2019

Rachel Cusk, “Μετάβαση”


Μετά το “Περίγραμμα” η συγγραφέας συνεχίζει την ίδια τεχνική, την κεντρική ηρωίδα Fay η οποία, στη μετάβασή της στο Λονδίνο, συναντά ένα σωρό πρόσωπα, που έχουν μια ιστορία να αφηγηθούν.


Rachel Cusk
“Transit”
2016

“Μετάβαση”
μετ. Α. Δημητριάδου
εκδόσεις Gutenberg
2019


Μετά το “Περίγραμμα” της προηγούμενης ανάρτησης, μπήκα στο τριπάκι να δω αν η πρώτη εντύπωση που μου άφησε η Cusk ήταν η σωστή ή την αδίκησα ή την υπερτίμησα. Ήθελα να δω αν ο τρόπος γραφής της είχε μια σταθερή τροχιά ή εναλλασσόταν.

> Η Ρέιτσελ Κασκ γεννήθηκε το 1967. Έχει γράψει έξι μυθιστορήματα: Το "Saving Agnes", το οποίο κέρδισε το βραβείο Whitbread πρωτοεμφανιζόμενου μυθιστορήματος, το "The Temporary", το "The Country Life", που κέρδισε το βραβείο "Somerset Maugham", το "The Lucky Ones", (υποψήφιο για το βραβείο μυθιστορήματος Whitbread), το "In the Fold" και το "Arlington Park" (υποψήφιο για το βραβείο μυθιστορήματος Orange). Το δοκιμιακό της βιβλίο, "A Life's Work" (2001), γνώρισε μεγάλη επιτυχία. Το 2003 το περιοδικό Granta την περιέλαβε στη λίστα με τους καλύτερους νέους Βρετανούς συγγραφείς.

“Μετά το χωρισμό, η Φαίη, η συγγραφέας που γνωρίσαμε στο "Περίγραμμα", αντιμετωπίζει την απώλεια και αποφασίζει ν’ αλλάξει την πραγματικότητά της. Μετακομίζει στο Λονδίνο με τους έφηβους γιους της και τολμά να έρθει πρόσωπο με πρόσωπο με ό,τι μέχρι τότε απέφευγε. Ανακαινίζει το σπίτι της, συγκρούεται με τον ένα της γιο, επανασυνδέεται με παλιούς φίλους, γνωρίζει καινούργια άτομα, συναντάει άλλους συγγραφείς και ερωτεύεται ξανά. Στη Μετάβαση βλέπουμε τον αγώνα μιας γυναίκας ν’ αγαπήσει τον εαυτό της και να πιστέψει στη ζωή”.

Στην ουσία η Αγγλίδα συγγραφέας συνεχίζει να πλαγιοκοπεί τη Fay στη μετακόμισή της στο Λονδίνο μέσω των συζητήσεων με ποικίλους ανθρώπους. Με τον παλιό της φίλο Gerard, με τον εργολάβο που αναλαμβάνει να ευπρεπίσει το σπίτι, με τον κομμωτή της τον Dale, με συγγραφείς σε ένα πάνελ... Κάθε ιστορία είναι μια μικρή σκιαγράφηση μιας άλλης ζωής, η οποία με τον ένα ή τον άλλο τρόπο φωτίζει την ίδια την πρωταγωνίστρια και την προσπάθειά της να ξαναβρεί το στίγμα της. Συνεχίζουμε να διαβάζουμε τη Fay μέσω των σχημάτων της ζωής των άλλων, να σχηματίζουμε το περίγραμμά της, όπως και στο πρώτο βιβλίο της τριλογίας, με την ίδια τεχνική.

Αν αυτή η αλυσιδωτή αφήγηση, όπου κάθε νέα συνάντηση είναι και μια νέα ιστορία, κάπου σπάσει, αυτό φαίνεται ανώδυνο για το όλο κτίσμα. Κι αν αυτό γινόταν σε ένα έργο, όπως ήταν το “Περίγραμμα”, τότε θα συνηγορούσα στο ότι πρόκειται για μια στοχευμένη τεχνική που εξυπηρετεί το συγκεκριμένο βιβλίο. Τώρα όμως που τη συναντώ σε δύο συνεχόμενα έργα, με τη Fay και όλους αυτούς που συντυχαίνει, βρίσκω το επαναλαμβανόμενο μοτίβο άστοχο, καθώς αθροίζει ιστορίες χωρίς αυτές να συγκλίνουν ουσιαστικά.
Πάπισσα Ιωάννα

Thursday, October 10, 2019

Rachel Cusk, “Περίγραμμα”


Μπορεί μια σειρά από αφηγήσεις να απεικονίζει έμμεσα την προσωπικότητα της πρωταγωνίστριας χωρίς αυτή να εκμυστηρεύεται πολλά για τον εαυτό της; Το περίγραμμα του ανθρώπου μέσα από τα σχήματα της ζωής των άλλων;


Rachel Cusk
“Outline”
2014

“Περίγραμμα”
μετ. Α. Δημητριάδου
εκδόσεις Gutenberg
2019


Γιατί τόσος ντόρος για τη Rachel Cusk; Τη συναντώ στις εφημερίδες που αναφέρονται στα βιβλία της, αλλά πέφτω πάνω της και σε ένα αγγλόφωνο άρθρο (Ελλάδα και κόσμος) κι αναρωτιέμαι αν πράγματι έχει κάτι καινούργιο να μας πει.

> Η Ρέιτσελ Κασκ γεννήθηκε το 1967. Έχει γράψει έξι μυθιστορήματα: Το "Saving Agnes", το οποίο κέρδισε το βραβείο Whitbread πρωτοεμφανιζόμενου μυθιστορήματος, το "The Temporary", το "The Country Life", που κέρδισε το βραβείο "Somerset Maugham", το "The Lucky Ones", (υποψήφιο για το βραβείο μυθιστορήματος Whitbread), το "In the Fold" και το "Arlington Park" (υποψήφιο για το βραβείο μυθιστορήματος Orange). Το δοκιμιακό της βιβλίο, "A Life's Work" (2001), γνώρισε μεγάλη επιτυχία. Το 2003 το περιοδικό Granta την περιέλαβε στη λίστα με τους καλύτερους νέους Βρετανούς συγγραφείς.


Η πρωταγωνίστρια του “Περιγράμματος” είναι η Φαίη, συγγραφέας, χωρισμένη με δύο παιδιά, που πηγαίνει αεροπορικώς στην Αθήνα να κάνει μερικά μαθήματα σε ένα θερινό σχολείο. Η Αθήνα και ευρύτερα η Ελλάδα παρουσιάζεται κυρίως με θετικά (Ακρόπολη, συναρπαστικό μέρος, ωραίοι Έλληνες, καλή διατροφή) αλλά και με αρνητικά χρώματα (αφόρητη ζέστη). Ωστόσο, η εξωστρέφεια του τόπου είναι ίσως ιδανική για τους στόχους της συγγραφέως.

Το σχέδιο της Αγγλίδας λογοτέχνιδας είναι να παρουσιάσει την ηρωίδα της όχι μέσω των δικών της σκέψεων και αναφορών στη ζωή της, αλλά μέσω των συνομιλητών της, τους οποίους συναντά στο ταξίδι της. Αυτοί οι άγνωστοί της καταρχάς άνθρωποι μιλάνε για τη δική τους ζωή, η οποία, απ’ ό,τι φαίνεται στις προθέσεις της Cusk, αντανακλά τμήματα, μικρά ή μεγάλα, της ζωής της Φαίης. Ο συνεπιβάτης της στο αεροπλάνο αναλύει τα προβλήματα με τις οικογένειές του, καθώς είχε παντρευτεί δύο (ή μάλλον τρεις) φορές, ο Ryan, συνάδελφος που διδάσκει στο σεμινάριο, εξηγεί πώς η διδασκαλία είναι πιο σημαντική γι’ αυτόν από τη συγγραφή, επειδή αποφέρει οικονομικά οφέλη, το σπίτι όπου μένει δείχνει πολλά για την ιδιοκτήτρια την Κλέλια, η παρατήρηση μιας οικογένειας στο διπλανό yacht σχολιάζει τη δική της ζωή, οι αφηγήσεις των ενήλικων μαθητών στη δημιουργική γραφή, μια επηρμένη συγγραφέας και μια άλλη λεσβία…

Τι έχουμε λοιπόν σ’ αυτό το πολυπρισματικό μυθιστόρημα; Έχουμε πολυάριθμους καθρέφτες που φαινομενικά είναι τζάμια, τα οποία δείχνουν τη ζωή όσων περιστοιχίζουν την πρωταγωνίστρια σ’ αυτό το ταξίδι της στην Ελλάδα; Ουσιαστικά όμως είναι αντικατοπτρισμοί της δικής της ζωής, από την οικογένεια έως τη συγγραφή, όπως αυτή συναντάται σε άλλους ανθρώπους με πολλές αναλογίες με τη δική της πορεία. Ωραία σκέψη: κάθε άνθρωπος είναι μεν μοναδικός, αλλά είναι μοναδικός ως συνισταμένη στοιχείων που βρίσκονται και σε άλλα άτομα, σ’ αυτόν βέβαια συγκερασμένα στην αναλογία που η φύση και η κοινωνία μεθόδευσε. Και ανάλογα με το τι παρατηρεί σ’ αυτούς και τι έμμεσα σχολιάζει στη ζωή τους φαίνεται και τι είναι ο ίδιος.


Το βιβλίο αρθρώνεται αποσπασματικό, σαν αλυσίδα φωνών πάνω σε δύο ευήκοα ώτα. Το ένα επεισόδιο μετά το άλλο. Μια σκυταλοδρομία αφηγήσεων, που μοιάζουν άσχετες, όσο κι αν η φαεινή ιδέα της Cusk θέλει να τις προσανατολίσει προς τη Φαίη. Ποικίλες όψεις της ζωής της ιδωμένες στα πρόσωπα άλλων. Ξαναλέω, φοβερή ιδέα, αλλά στην πράξη μοιάζει αρκετά αφαιρετική. Η αφήγηση και οι αφηγήσεις τρέχουν με ενδιαφέρον, τα πρόσωπα με τα οποία συναντάται η πρωταγωνίστρια έχουν τις δικές τους οικογενειακές και συγγραφικές ανησυχίες, που εύκολα τις εξομολογούνται, η Αθήνα περνάει ως μια σύγχρονη πρωτεύουσα, ιδανική για διακοπές…
Πάπισσα Ιωάννα

Monday, October 07, 2019

Αλεχάντρο Παλόμας, “Ένας γιος”


Η ματιά ενός μικρού είναι χαραμάδα για μεγάλες ιστορίες, βαθιά τραύματα, συγκλονιστικές αποκαλύψεις, αν έχει ο συγγραφέας οξεία πένα. Όπως ο Palomas!


Alejandro Palomas
“Un Hijo”
2016

Αλεχάντρο Παλόμας
“Ένας γιος”
μετ. Α. Γκολφινοπούλου
εκδόσεις Opera -2018


Ισπανόφωνη λογοτεχνία, μια αγάπη, ένα πάθος που συνεχώς γεννά καινούργιους έρωτες. Έτσι κι εδώ ξεκίνησα από το πουθενά κι έφτασα ανεβαίνοντας στο πάντα.

> Ο Αλεχάντρο Παλόμας (Alejandro Palomas) γεννήθηκε το 1967 στη Βαρκελώνη. Σπούδασε Αγγλική Φιλολογία και ολοκλήρωσε τις σπουδές του με ένα Master in Poetics στο New College του Σαν Φρανσίσκο. Εργάστηκε ως δημοσιογράφος και μετέφρασε έργα σημαντικών συγγραφέων όπως η Κάθριν Μάνσφιλντ, ο Όσκαρ Ουάιλντ, η Γερτρούδη Στάιν, ο Τζακ Λόντον κ.ά. Το 2018 έλαβε το βραβείο Nadal για το βιβλίο του Un amor. Το μυθιστόρημα "Ένας γιος" έχει τιμηθεί με πολλά βραβεία μεταξύ των οποίων και το Εθνικό Βραβείο Νεανικής Λογοτεχνίας της Ισπανίας (2016). Βιβλία του έχουν μεταφραστεί σε δεκαπέντε γλώσσες.

Το βιβλίο με κέρδισε από την πρώτη στιγμή και σταδιακά με κατέκτησε πλήρως σε βαθμό να μη θέλω να το αφήσω από τα χέρια μου. Δύο βασικοί παράγοντες έπαιξαν βασικό ρόλο σ’ αυτό, αφενός η σκυταλοδρομία αφηγήσεων κι αφετέρου το μυστήριο που κρύβει ένα οικογενειακό δράμα.

Ο μικρός, οκτάχρονος, Gille(rmo) είναι πάντα χαρούμενος και χαμογελαστός, θέλει να γίνει Mary Poppins, όταν θα μεγαλώσει, και κάνει παρέα με την πακιστανικής καταγωγής Nazia. Τη δική του αφήγηση, γεμάτη με τον φυσικό λόγο ενός παιδιού, με τις αφελείς αλλά και τις αστείες-σοβαρές πλευρές της, τη διαδέχεται η αφήγηση της δασκάλας του, που εντοπίζει μια προβληματικότητα κάτω από την επιφάνεια, και απευθύνεται στην ψυχολόγο Maria, η οποία παίρνει τον λόγο, για να εξιστορήσει τις συνεδρίες της με τον μικρό και τα συμπεράσματα που εξάγει από αυτές. Αν εξαιρέσουμε τη μία φορά όπου αφηγήτρια ήταν η δασκάλα και μία φορά ο πατέρας (ο οποίος δεν φαίνεται και πολύ θετικός σε όλα αυτά), στα υπόλοιπα κεφάλαια εναλλάσσονται ο Gille και η Maria: ο μικρός μιλά με ασάφεις αλλά και με ζωγραφιές κι η ψυχολόγος προσπαθεί να διαλύσει τα σύννεφα να διακρίνει το τραύμα πίσω από την παιδική μακαριότητα.

Τα δεδομένα, όπως τουλάχιστον προκύπτουν από την παιδική συνείδηση, είναι ότι η μαμά είναι αεροσυνοδός και έχει φύγει για καιρό στο Dubai, ο μικρός θέλει να γίνει Mary Poppins, αλλά ο μπαμπάς δεν καλοβλέπει αυτήν την τάση και φοβάται για τον σεξουαλικό προσανατολισμό του παιδιού, η Nazia έχει αρραβωνιαστεί με έναν 32χρονο συντοπίτη της κι όλοι εύχονται να γίνει ένα θαύμα και να αλλάξουν τα πράγματα (η μαγική λέξη της κινηματογραφικής ηρωίδας “Σούπερλαλιφρατζιλιστικεξπιαλιντόσιους” αναμένεται από τον Gille να κάνει τα μαγικά της και να όλα να φτιάξουν).

Το κέντρο του μυθιστορήματος, που είναι το ανεξιχνίαστο μυστικό πίσω από την οικογενειακή διαταραχή, κινητοποιεί όλη την ιστορία. Αυτό όμως για να γίνει λογοτεχνικά γόνιμο, ενισχύεται από την αφηγηματική ευελιξία: η μία αφήγηση σταματά εκεί που αρχίζει η άλλη, και ακόμα περισσότερο οι αφηγήσεις του Gille αποκωδικοποιούνται βήμα βήμα από τη Maria, σε ένα ευφυές παιχνίδι λόγου και πρόσληψής του.


Η παιδική οπτική γωνία και η προσπάθεια των άλλων να την αποκωδικοποιήσουν, τα μικρά και μεγάλα μυστικά, η προσπάθεια του πατέρα που εν μέρει γυρίζει boomerang, το σχολείο και ο δραστικός του ρόλος κάνουν το βιβλίο εξαιρετικό. Γνώρισα τον Palomas κι …έπαθα!

In2life, 2/10/2019 
Πάπισσα Ιωάννα

Thursday, October 03, 2019

Wallace Stegner, “Το τραγούδι της σάλπιγγας” – Γιάννης Παλαβός, “Το παιδί”


Η διαλεκτική φύσης και ανθρώπου, το κυκλικό παιχνίδι ζωής και θανάτου, η ανάγκη για μια πατρίδα στα αταβιστικά θεμέλια του οικοσυστήματος, το τοπίο κι η ατμόσφαιρα…


Wallace Stegner
“Το τραγούδι της σάλπιγγας”
ανθολ - μετ. Γ. Παλαβός
εκδόσεις Gutenberg
2019
Γιάννης Παλαβός
“Το παιδί”
εκδόσεις Νεφέλη
2019



Ένα ερώτημα που μπήκε στον νου μου είναι αν ο μεταφραστής συγγραφέας δένεται, επηρεάζεται και εντέλει υιοθετεί, ακούσια ή εκούσια, στοιχεία από τον μεταφραζόμενο συγγραφέα. Ο Μιχάλης Μακρόπουλος είχε απαντήσει παλιότερα, εδώ στο Βιβλιοκαφέ, ότι δεν επιλέγει ο ίδιος το βιβλίο κι επομένως, δική μου σκέψη, δεν βλέπει αναγκαστικά τον συγγραφέα ως συγγενή πένα. Σκέφτηκα εδώ όμως ότι τον Stegner δεν τον μετάφρασε απλώς ο Παλαβός, αλλά ο Έλληνας διηγηματογράφος είναι και ο ανθολόγος του, δείγμα μάλλον μιας πιο στενής σχέσης. Για να δούμε…

> O Αμερικανός συγγραφέας Ουάλας Στέγκνερ (1909-1993) είναι γέννημα θρέμμα των δυτικών πολιτειών, αφού γεννήθηκε στην Αϊόβα και μεγάλωσε στη Μοντάνα και τη Γιούτα, στο έργο του πρωταγωνιστούν οι περιοχές αυτές και γι’ αυτό, άλλωστε, ονομάζεται «ο πρύτανης των συγγραφέων της Δύσης». Ασχολήθηκε με το διήγημα, το μυθιστόρημα, την ιστορία και θέματα περιβαλλοντικά, ενώ τιμήθηκε με το βραβείο Πούλιτζερ, το 1972, για το έργο του «Γωνία ανάπαυσης» και το Εθνικό Βραβείο Βιβλίου, το 1977, για το μυθιστόρημά του «Το πουλί θεατής». Η αγάπη του για τη φύση και το περιβάλλον είναι εμφανής σε ολόκληρο το έργο του, όπως και στα δέκα διηγήματα της ανθολογίας με τον τίτλο «Το τραγούδι της σάλπιγγας», η οποία περιλαμβάνει την εισαγωγή του μεταφραστή, καθώς, μεταξύ άλλων, και την ομιλία του Ουάλας Στέγκνερ στην Αθήνα, στη Στέγη Καλών Τεχνών και Γραμμάτων της Εθνικής Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών.


> Ο Γιάννης Παλαβός γεννήθηκε το 1980 στο Βελβεντό Κοζάνης. Σπούδασε Δημοσιογραφία στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και Πολιτιστική Διαχείριση στο Πάντειο. Έγραψε τις συλλογές διηγημάτων "Αληθινή αγάπη και άλλες ιστορίες" (IntroBooks, 2007) και "Αστείο" (Νεφέλη, 2012), που τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Διηγήματος και το Βραβείο Διηγήματος του ηλεκτρονικού περιοδικού "Ο Αναγνώστης". Επίσης, σε συνεργασία με τον Τάσο Ζαφειριάδη, έγραψε το σενάριο των κόμικς "Το πτώμα" (Jemma Press, 2011) και "Γρα-Γρου" (Ίκαρος, 2017), τα οποία εικονογράφησε ο Θανάσης Πέτρου. Το "Γρα-Γρου" τιμήθηκε με τα βραβεία Καλύτερου Κόμικς και Σεναρίου στα Ελληνικά Βραβεία Κόμικς. Επιμελήθηκε την επανέκδοση της συλλογής αφηγημάτων του Αθανάσιου Θ. Γκράβαλη με τίτλο "Σπασμένες κολώνες" (Μυτιλήνη, 1930 - επανέκδοση: Νεφέλη, 2019) και μετέφρασε Τομπάιας Γουλφ, Φλάνερι Ο' Κόνορ, Μπρις Ντ' Τζ. Πάνκεϊκ, Ουάλλας Στέγκνερ και Ουίλλιαμ Φώκνερ.


Ο Αμερικάνος συγγραφέας καταρχάς αναφέρεται στην αμερικάνικη επαρχία. Η γραφή του ρεαλιστική, σκληρή στις περιγραφές, αλλά και γεμάτη προσωποποιήσεις που ζωντανεύουν τη φύση σαν ένα περιβάλλον πνεύμα. Απ’ την πρώτη στιγμή σε χτυπά μια τέτοια αίσθηση: “Ο νυχτερινός άνεμος σάρωσε τις νοτιοδυτικές επαρχίες και σήκωσε όλη τη μοναξιά τους στον ουρανό”. Η γραφή αυτή δείχνει ότι πιστεύει στον εαυτό της, πιστεύει ότι μπορεί να αποδώσει την πραγματικότητα με πληρότητα και ακρίβεια, χωρίς να γίνει εξεζητημένη.

Ο κόσμος του Stegner, εκεί στη δεκαετία του ’40 στην Αμερική, είναι συμφιλιωμένος με τη φύση, είναι γενναιόδωρος, γεμάτος απλή καλοσύνη και πίστη στην αξία του ανθρώπου, διέπεται από συμπάθεια αλλά και ανέφελη φυσικότητα, χωρίς συγκρούσεις και εντάσεις. Το παιδί που σκοτώνει τυφλοπόντικες για να ταΐσει της νυφίτσες του, η γιαγιά που έχει άνοια και ζητά αγάπη, ώστε να μην κλειστεί σε ίδρυμα, η νύφη της που προσπαθεί με κάθε τρόπο να την κρατήσει στο σπίτι δείχνοντας αγάπη και υπομονή, το παιδί που δεν θέλει να σκοτώσουν το ανάπηρο αλογάκι, οι ξυλοκόποι και το δάσος…

Η συμπεριφορά απέναντι στα ζώα δεν είναι τόσο φιλοζωική (με τα σημερινά δεδομένα), αλλά πιο πολύ ως μέρος μιας φυσικής αναγκαιότητας, που διακρίνει τους ανθρώπους της υπαίθρου. Άλλοτε τα αγαπάνε σαν μέλη της οικογένειάς τους κι άλλοτε τα εξοντώνουν όπως γίνεται στην τροφική αλυσίδα.



Αυτό που κρατάμε οπωσδήποτε από τη συλλογή διηγημάτων του Παλαβού είναι η ατμόσφαιρα, που μας συνοδεύει τόσο όσο είμαστε μέσα στα κείμενα όσο και μετά την ανάγνωση. Η ατμόσφαιρα είναι μια δυσπερίγραπτη έννοια, καθώς περιλαμβάνει το σκηνικό, την αύρα των χαρακτήρων, την καθημερινότητά τους… Το σκηνικό είναι η μακεδονική ύπαιθρος, η φύση, τα βουνά και τα δάση, τα ποτάμια, ολομέτωπα δοσμένα, ειδικά για τον άνθρωπο της πόλης που τα βλέπει σαν ένα ιδιαίτερο τοπίο. Οι χαρακτήρες διαλέγονται μ’ αυτό το τοπίο και συχνά αντικατοπτρίζουν (και αντικατοπτρίζονται) στα ζώα που τους κυκλώνουν. Είναι άνθρωποι της επαρχίας, όχι όμως με μια μίζερη παλαιοηθογραφική αντίληψη, αλλά εκσυγχρονισμένοι, χωρίς να παύουν να αποτελούν απότοκους της μακεδονικής γης.

Ο ρυθμός της αφήγησης παρακολουθεί στενότερα ή ευρύτερα τον ρυθμό της φύσης και των εποχών. Κι εκεί μέσα, έχουν παρατηρήσει οι κριτικοί, η φύση ακολουθεί τους δικούς της νόμους, συχνά άγριους και απ-άνθρωπους, αλλά πάντα σταθερούς, όπου η βία, η φθορά, ο θάνατος, η γέννηση κ.ο.κ. είναι απλώς τακτικές στάσεις σε έναν αέναο κύκλο. Έτσι, η ανθρώπινη σκληρότητα, είτε από παιδί είτε από ενήλικες, είναι κομμάτι αυτής της φυσικότητας.

Τα μικρά κείμενα δεν εκρήγνυνται μπροστά μας. Είναι οργανωμένα με τρόπο που να καθυστερούν τη δράση, χωρίς να παρακωλύουν την ανάγνωση, να ανοίγουν δρόμους, χωρίς να δείχνουν μηνύματα και να χειραγωγούν το νόημα. Κρατάνε τη μαγεία της φύσης και εγκολπώνονται τον αναγνώστη με αγάπη, αλλά δεν του μεταδίδουν το μήνυμά τους με τελεσίδικους τρόπους. Όλα είναι φυσικά και γι’ αυτό αποδεκτά.


Ήδη από το πρώτο διήγημα του Stegner παρατηρούμε πολλές αναλογίες μεταξύ του Αμερικάνου συγγραφέα και του Έλληνα ομοτέχνου του. Καταρχάς, το παιδί ως έννοια και ως χαρακτήρας (σε πολλά διηγήματα), ως ματιά που είναι αθώα και μαζί θρασεία. Κι οι δύο βάζουν τα παιδιά να αλωνίζουν στη φύση, να βλέπουν τους κύκλους της αλλά και την αγριότητά της, να συμμετέχουν σ’ αυτήν σαν μέρη μιας τροφικής αλληλουχίας. Να σκοτώνουν τα ίδια άγρια ζώα αλλά και να λυπούνται που αναγκάζεται ο πατέρας να σκοτώσει το σακάτικο πουλάρι. Κι οι δυο διηγηματογράφοι παρουσιάζουν την ύπαιθρο, άλλου τύπου η αμερικάνικη γη κι άλλου η βορειοελλαδική, αλλά κι οι δυο δεμένες με την πανίδα και τη χλωρίδα μέσα στην ατελείωτη κυκλικότητα της ζωής.

Μα πριν απ’ όλα αυτά, κι οι δυο σκιαγραφούν το τοπίο, τους ανθρώπους μέσα σ’ αυτό και τη διαλεκτική τους σχέση με μια γραφή που είναι ζωγραφική και ζεστή, απλή στις γραμμές της αλλά συνάμα τόσο ακριβής. Έτσι, δεν ξέρω αν διάβασα τον Stegner με τα γυαλιά του Παλαβού ή τον αντίθετο.
Πάπισσα Ιωάννα

Monday, September 30, 2019

Federico Axat, “Αμνησία”


Μυστήριο, λίγο μεταφυσική, αστυνομική περιπέτεια, θρίλερ, ψυχολογικό μυθιστόρημα: η κυλιόμενη σκάλα του Αργεντίνου συγγραφέα τραβά τον αναγνώστη απ’ τη μύτη.


Axat, Federico
“Amnesia”
2018

"Αμνησία"
μετ. Α. Βασιλάκου
εκδόσεις Μεταίχμιο 
2019


Ισπανόφωνη λογοτεχνία: συνήθως την χτυπάω αλύπητα, όπου τη βρω. Συχνά με λάθη στις επιλογές, συχνά με αποκαλύψεις που με αφήνουν άναυδο. Γνωστά ονόματα, κλασικές πένες αλλά και άγνωστοι σε μένα συγγραφείς συστήνουν ένα τέραστιο ισπανικό χαλί.

> Ο Federico Axat είναι γεννημένος το 1975 στο Μπουένος Άιρες της Αργεντινής. Είναι πολιτικός μηχανικός και έχει κάνει σπουδαία καριέρα στον κλάδο των τηλεπικοινωνιών, δουλεύοντας πολλά χρόνια σε χώρες της Κεντρικής Αμερικής. Φανατικός αναγνώστης του Στίβεν Κινγκ και θαυμαστής της Χάισμιθ, ξεκίνησε να γράφει από πλήξη. Το "Τελευταία έξοδος" είναι το τρίτο του μυθιστόρημα, αλλά το πρώτο που έγινε τόσο μεγάλη διεθνής επιτυχία. Μεταφράζεται σε περισσότερες από 35 γλώσσες, ενώ η κινηµατογραφική µεταφορά του ήδη ετοιµάζεται - την παραγωγή έχει αναλάβει ο βραβευµένος µε Όσκαρ Michael Sugar, ενώ συζητιέται έντονα το όνοµα του Λεονάρντο ντι Κάπριο για τον πρωταγωνιστικό ρόλο.

“Ο ήρωας του βιβλίου, ο Τζον, προσπαθεί να απεξαρτηθεί από το αλκοόλ. Ωστόσο, χάνει ξαφνικά τον έλεγχο και βρίσκεται να ξυπνά στο σαλόνι του, με μια νεκρή κοπέλα. Πριν προλάβει να καταλάβει τι συνέβη, χτυπά το κινητό του: Είναι ο μεγάλος του αδελφός, ο Μαρκ, ο άνθρωπος στον οποίο καταφεύγει πάντα. Ο Μαρκ τον πείθει να θάψουν την κοπέλα στο δάσος του Κάρνιβαλ Φολς· όμως ο Τζον, που τον βασανίζουν οι τύψεις, αποφασίζει να ξεθάψει την κοπέλα και να ανακαλύψει τι συνέβη.
Όταν όμως το επιχειρεί, όλα καταρρέουν: πτώμα δεν βρίσκεται, και η τέλεια ζωή του αδελφού του αποκαλύπτεται ότι ίσως να μην είναι τόσο τέλεια. Ο Τζον κατατρύχεται από ερωτηματικά, ενοχές, αναμνήσεις- όλοι φαίνεται να ξέρουν για αυτή την υπόθεση, εκτός από τον ίδιο - και τον αναγνώστη”

Σε κάποιες λεπτομέρειές του το οπισθόφυλλο δεν φαίνεται ακριβές. Αλλά αυτό δεν μας εμποδίζει να καταλάβουμε το αφηγηματικό και αστυνομικό παιχνίδι που στήνει ο Αργεντίνος συγγραφέας. Τα ερωτήματα συνεχώς αυξάνονται και οι ανατροπές διαμορφώνουν έναν διάδρομο δράσης και έρευνας, που παρασύρει τον αναγνώστη στην περιπέτεια. Άλλοτε γρήγορα κι άλλοτε αργότερα, το βιβλίο μπορεί να μην πετυχαίνει τον τέλειο ρυθμό, αλλά δεν παύει να είναι γραμμένο στις προδιαγραφές του μυστηρίου.

Αυτό που ίσως θεώρησα ιδιαίτερο όταν το διάβαζα είναι η μετάβαση από το ένα είδος στο άλλο, με αποτέλεσμα και η ανάγνωση να πηδά απ’ το ένα σκαλί στο άλλο. Το κείμενο ξεκινά ως μυθιστόρημα μυστηρίου, με την έννοια ότι το πτώμα της κοπέλας στοιχειώνει τον John, ο οποίος δεν ξέρει –και μαζί μ’ αυτόν κι εμείς- αν ήταν πραγματικό ή οφείλεται σε παραίσθηση. Συνεχίζει με δόσεις μεταφυσικής, υποβολιμαίας, καθώς και άλλοι έχουν δει το ίδιο “όνειρο”, γεγονός που υποβάλλει σκέψεις για μια αλλότρια εμπειρία. Γρήγορα όμως ξεκαθαρίζει ότι δεν είναι κάτι τέτοιο, αλλά η παραίσθηση, μισή αληθινή και μισή πλαστή, οφείλεται στα πειράματα του κάνει η εταιρεία του αδελφού του Johnny, του Mark, κι όταν αυτός αυτοκτονεί, έχουμε την ανάμιξη και του FBI, έχουμε πλέον ένα καθαρόαιμο αστυνομικό. Αλλά… η αυτοκτονία του δεν οφείλεται πιθανόν στην κοπέλα, στην εταιρία, στα φάρμακα κλπ, αλλά στο οικογενειακό δράμα που κουβαλούσε, ερήμην και του αδελφού του. Το αστυνομικό γίνεται ψυχολογικό.

Παρά την απόλαυση μιας γρήγορης και μεστής σε επεισόδια ανάγνωσης, νομίζω ότι τελικά ο συγγραφέας το παράκανε. Οι συνεχείς ανατροπές, τα νέα δεδομένα, οι διαρκείς αποκαλύψεις, που υστερούν σε απόλυτη συνοχή, καθώς μερικά σημεία φαίνονται αναληθοφανή, ματαιώνουν τα αποτέλεσμα. Γρήγορο ανάγνωσμα, ραγδαίο, μερικές φορές προβληματισμένο, αλλά ταυτόχρονα γραμμένο σαν best seller, που παρασέρνει αλλά δεν διεισδύει στο βάθος του φλοιού του εγκεφάλου.
Πάπισσα Ιωάννα