Friday, May 01, 2015

ΝΟΜΠΕΛ Λογοτεχνίας 1961: Ίβο Άντριτς

“Το χρονικό του Τράβνικ”

Η καθημερινότητα στη Βοσνία του 19ου αιώνα συνάπτεται με τις διπλωματικές και πολιτικές εξελίξεις της Ευρώπης του Ναπολέοντα. Κι ο Ίβο Άντριτς φτιάχνει μια τοιχογραφία με πολλές περιγραφές και μικροϊστορίες, με σκηνικά και επεισόδια, με χρώματα και λήψεις.
 

Μπισκότο με παγωτό κρέμα:
Ivan (Ivo) Andrić
1945 (εκδόθηκε το 1962)
Ίβο Άντριτς
“Το χρονικό του Τράβνικ”
μετ. Χ. Γκούβης
εκδόσεις Καστανιώτη
2013 (επανέκδοση)
 

          Ο Ίβο Άντριτς σημάδεψε τη λογοτεχνική ιστορία του 20ού αιώνα με το εμβληματικό μυθιστόρημα “Το γεφύρι του Δρίνου”. Σ’ αυτό βλέπει τη σπειροειδή πορεία της ιστορίας, η οποία επαναλαμβάνεται γύρω από σταθερά σημεία, καθώς αλλάζουν πρόσωπα, θεσμοί και εξωτερικά χαρακτηριστικά, αλλά η βασική νοοτροπία και κουλτούρα παραμένουν πάντα οι ίδιες. Κέντρο του έργου είναι η πόλη Βίσιενγκραντ της Βοσνίας, όπου βρίσκεται το γεφύρι του Δρίνου και στην οποία κατοικούν Μουσουλμάνοι, Χριστιανοί και Εβραίοι με το ίδιο modus vivendi, όπως αυτό παρουσιάζεται σε όλη την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Καθώς ο χρόνος κυλάει, κοντά τέσσερις αιώνες, και επέρχονται αλλαγές στα Βαλκάνια, εμείς βλέπουμε μόνο τα αποτελέσματά-τους σαν κυματισμοί να διαπερνούν την αργή ζωή των κατοίκων της περιοχής. Και το γεφύρι, συνεκτικός δεσμός των αισθημάτων-τους, παραμένει σημείο αναφοράς για κάθε αλλαγή στο τοπίο. Αυτή η ιστορική σάγκα μοιάζει λίγο με τον δικό-μας Πετσάλη, μαγεύει με τη ζωγραφική-του, θέτει το γεφύρι του Δρίνου στο κέντρο της ιστορίας των πολυεθνικών Βαλκανίων.
          Το κοινό σημείο με “Το χρονικό του Τράβνικ”, που γράφτηκε την ίδια περίοδο, είναι αυτή η πολύχρωμη παλέτα με την οποία σκιαγραφεί μια εποχή. Το 550σέλιδο βιβλίο, τυπωμένο μάλιστα με μικρή γραμματοσειρά, σου φαίνεται ογκώδες και βαρύ, αν τρέχεις για να δεις το παρακάτω, αλλά, αν μάθεις να βλέπεις τις αποχρώσεις και τις σκιές στον καμβά, αν δηλαδή μάθεις να βλέπεις πινελιά πινελιά τα χρώματα στην απεικόνιση, αποζημιώνεσαι με μια πλούσια σε εμπειρίες ανάγνωση.
          Έτος 1807. Περιοχή Τράβνικ Βοσνίας. Ο πρόξενος της Γαλλίας Νταβίλ γίνεται δεκτός από τον βεζίρη Μεχμέτ, αλλά όλα σ’ αυτήν την επαρχία της αυτοκρατορίας του φαίνονται μίζερα και βαριά. Μόνη-του δύναμη η δόξα του Ναπολέοντα, μόνη-του παρηγοριά η προσηνής μορφή του φιλοδυτικού Βεζίρη. Κι εκεί αρχίζουν να φαίνονται οι ραδιουργίες των Οθωμανών, οι κληρονομημένοι βυζαντινισμοί, τα παρασκήνια και ο έμμεσος τρόπος διπλωματίας, που δεν μπορεί να τα συλλάβει …Γάλλου νους. Μια πρώτη λοιπόν επισήμανση αφορά στο χάσμα που υπάρχει μεταξύ Ανατολής και Δύσης, μεταξύ της πολιτισμένης Ευρώπης και της ανατολίτισσας Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Κι αυτό το πολιτισμικό σοκ το υφίσταται ο πρόξενος, βλέποντας άλλη νοοτροπία τόσο στον λαό όσο και στις αρχές.   
          Τα ντράβαλα εντείνονται, όταν φτάνει στην πόλη ο εκπρόσωπος του μισητού αντίπαλου δέους, ο πρόξενος της Αυστρίας. Οι ντόπιοι ουδέποτε είδαν με καλό μάτι τέτοιες κινήσεις από τις ξένες δυνάμεις αλλά κι οι πρόξενοι μεταξύ-τους δεν έδειχναν παρά αμοιβαία καχυποψία και εθνικιστική επιφυλακτικότητα.  
          Ο Άντριτς βρίσκει έτσι ευκαιρία να οργανώσει τον τοίχο με τις προσωπογραφίες-του. Μέσα στο συνονθύλευμα ανώτερων και κατώτερων αξιωματούχων, βεζίρηδων και στρατιωτικών, μεθυσμένων και βλοσυρών, λογιστών και γιατρών, αρπάζει το νήμα και πλάθει για τον καθένα απ’ αυτούς την προσωπική-του ιστορία. Με αυτόν τον τρόπο, παρελαύνουν μέσα στο πολυδαίδαλο μυθιστόρημα πολλές μορφές, οι οποίες όχι μόνο περιγράφονται με αγιογραφική ευλάβεια αλλά και εξιστορείται το παρελθόν-τους, αναλύονται οι φήμες που κυκλοφορούν γι’ αυτές και σκιαγραφούνται οι αντιδράσεις-τους σε οξυμένες καταστάσεις. Ο συγγραφέας προσεγγίζει τότε τις πολυσέλιδες συνθέσεις του 19ου αιώνα, όταν η αφήγηση και η περιγραφή απλώνονται σαν αυτοσκοπός, όταν πορτρέτα ανθρώπων και πίνακες σκηνικών διακλαδίζονται σε όλο το έργο.

[Οι φωτογραφίες/εικόνες αντλήθηκαν από: www.devimtours.com (2 πρώτες), en.wikipedia.org και www.visitmycountry.net]
Καλή Πρωτομαγιά
Πατριάρχης Φώτιος

10 comments:

Ρόζα said...

Άσε τα βιβλία και πάμε παραλία,
επιτέλους, γλυκέ μου!

Πατριάρχης Φώτιος said...

Ρόζα,
μόλις γύρισα από την "παραλία" του Τράβνικ,
στις όχθες του ποταμού Lašva.
Ωραία ήταν.
Γαλήνια νερά, λουλούδια, κόσμος, πρωτομαγιάτικα συνθήματα
και προπαντός η οθωμανική ατμόσφαιρα που συναντά τη βαλκανική αρχιτεκτονική,
τους χριστιανικούς ναούς και την αυστριακή ηχώ.
Ο Άντριτς είχε δίκιο...
Πατριάρχης Φώτιος

Ρόζα said...

Περαστικά...

Κατερίνα Τοράκη said...

Το "Γεφύρι του Δρίνου" είναι όντως εμβληματικό για την ιστορία της περιοχής, αλλά και εικόνα της πολυπολιτισμικότητας αυτής της Ευρώπης.

Πατριάρχης Φώτιος said...

"Το γεφύρι του Δρίνου" είναι αναμφισβήτητα ένα κλασικό έργο,
που επισκιάζει τα υπόλοιπα του Άντριτς.
Παντού όμως αυτή η επιμονή-του
με το οθωμανικό παρελθόν της Βοσνίας,
κι ακόμα περισσότερο
με το πολυεθνικό, πολυπολιτισμικό στρώμα
που αποτέλεσε και αποτελεί τη χώρα.
Π.Φ.

vivliokokkygia said...

Μάλλον με πείσατε να το διαβάσω, αλλά στην παραλία!
Φαίνεται αν μη τι άλλο χορταστικό. Σκέπτομαι επιπλέον ότι η πολυπολιτισμικότητα που θέτει ως υπόστρωμα, αφορά οπωσδήποτε και στην εποχή μας. Με αυτό τον τρόπο φαίνεται να έχει αρκετά να πει ακόμα και σήμερα.

Πατριάρχης Φώτιος said...

Φυσικά,
βιβλιοκωκκυγία,
θα πρότεινα να διαβάσεις πρώτα "Το γεφύρι του Δρίνου":
είναι το ίδιο πολυπολιτισμικό, πιο ενδιαφέρον
και μοιάζει όντως η ατμόσφαιρά-του με την εποχή-μας.
Π.Φ.

Ρόζα said...

Βιβλιοκοκκυγία, Φώτιε, με όμικρον.
Νεφελοκοκκυγία-Αριστοφάνης-Όρνιθες
<3

Πατριάρχης Φώτιος said...

Ρόζα, έχεις απόλυτο δίκιο.
Έμαθα μάλιστα από πού προέρχεται η λέξη:

κόκκυξ = κούκος.

Σ' ευχαριστώ για την υπόδειξη
Καλή εβδομάδα
Πατριάρχης Φώτιος

Anonymous said...

Ένα από τα καλύτερα μυθιστορήματα που έχω διαβάσει. Το συνιστώ ανεπιφύλακτα. Και ασφαλώς δεν είναι μυθιστόρημα παραλίας.