Sunday, January 19, 2020

Μισέλ Ουελμπέκ, “Σεροτονίνη”

Ποιο είναι το νόημα της ζωής για έναν Δυτικό, εύπορο, που του αρέσουν οι γυναίκες, αλλά κάποια στιγμή χάνει το νόημα, καταθλίβεται και μαραζώνει. Τελικά, η σεροτονίνη μπορεί να δώσει μια νέα ώθηση;


Michel Houellebecq
Sérotonine
2019
Μισέλ Ουελμπέκ
“Σεροτονίνη”
μετ. Γ. Καράμπελας
εκδόσεις Εστία
2019


Μεγάλη σύγχρονη πέννα ο Houellebecq. Είτε τον αποδέχεσαι είτε όχι, είναι μια ερεθιστική προσωπικότητα, της οποίας τα γραπτά προβληματίζουν και ξεσηκώνουν. Επομένως, μετά το “Η δυνατότητα ενός νησιού”, είχα αποφασίσει να ξαναδιαβάσω τον Γάλλο συγγραφέα κι είχα ήδη από το καλοκαίρι πάρει το βιβλίο για τις διακοπές και δεν το μετάνιωσα.

> Ο Μισέλ Ουελμπέκ, ο πλέον εμβληματικός συγγραφέας του σύγχρονου δυτικού κόσμου, γεννήθηκε το 1958 στο νησί Ρεϋνιόν, άλλοτε γαλλική αποικία στον Ινδικό Ωκεανό. Μεγάλωσε στη Γαλλία, όπου ξεκινά σπουδές αγρονόμου-μηχανικού και αρχίζει να γράφει το 1978. Ποιητής και δοκιμιογράφος καταρχάς, ο Ουελμπέκ πρωτοδημοσιεύει ποιήματά του το 1985. Εμφανίζεται στο χώρο του μυθιστορήματος το 1994. Έκτοτε γίνεται παγκοσμίως γνωστός, τα βιβλία του τυπώνονται σε υψηλότατα τιράζ ανά τον κόσμο και αποσπά σημαντικά γαλλικά και διεθνή βραβεία.


Και πρώτα απ’ όλα ο τίτλος που αναφέρεται σε μια ευφορική ορμόνη ανοίγει τον χορό της ανάγνωσης. Κι αμέσως μετά η γνωστή προκλητική, καταιγιστική, politically un-correct ιδεολογία του Γάλλου συγγραφέα που φτύνει κατάμουτρα ό,τι η δυτική κοινωνία έχει κατοχυρώσει: την αποφυγή καπνίσματος στα δημόσια κτήρια, τον σεβασμό προς το άλλο φύλο, τον σεβασμό στους άλλους πολιτισμούς και πολλά δεδομένα του δυτικού πολιτισμού.


Ο αφηγητής είναι μεγαλοστέλεχος του Υπουργείου Γεωργίας, αλλά απαυδεί από τη ζωή του, με τη σχέση του με μια Γιαπωνέζα με την οποία δεν τον συνδέει τίποτα παρά μόνο το σεξ, κι αποφασίζει να εξαφανιστεί, να παραιτηθεί και να ζήσει πάλι στο Παρίσι, αλλά απομονωμένος από όλους τους γνωστούς. Ο ίδιος δείχνει μια ατομικιστική συμπεριφορά, αλλά με τα αποταμιευμένα χρήματα που έχει και τη νοοτροπία του ευ ζην σπάει τους δεσμούς με το παρελθόν και αλλάζει ρότα… Η ανασκόπηση με διαδοχικές αναδρομές στις γκόμενες της ζωής τους, τη γνωριμία μαζί τους, το παρελθόν της ζωής τους αλλά και το σεξ με το οποίο λειτουργούσε η κοινή πορεία τους σκιαγραφεί όλο τον βίο τους.

Αυτά όλα οδηγούν σε μια σκέψη: ο Houellebecq θέλει να δείξει πως ο ανερμάτιστος βίος οδηγεί στα αντικαταθλιπτικά και στην απώλεια κάθε ζωτικής δύναμης, καθώς ο Florent-Claude, ο ήρωάς του, κάθε άλλο παρά ήρωας είναι. Πρόκειται για έναν ατομικιστή που υφίσταται τα αποτελέσματα του πλάνητα βίου του. Γρήγορα όμως αυτή η σκέψη ατονεί: αφενός γιατί ο φίλος του Αιμερίκ παθαίνει τα ίδια, παρόλο που ζει μια συμβατική ζωή με τη γυναίκα του, κι αφετέρου επειδή ο ίδιος ο συγγραφέας δεν φημίζεται για τις κομφορμιστικές αντιλήψεις του που θα ήθελαν να τιμωρεί το αντισυμβατικό πρωταγωνιστή του.

Κι έπειτα μεγάλο μέρος αφιερώνεται στα οικογενειακά προβλήματα του Αιμερίκ, κυρίως όμως στον αγώνα του μαζί με τους άλλους αγρότες να διασφαλίσουν τα δικαιώματά τους και μια αξιοπρεπή ζωή μπροστά στην αναλγησία της ΕΕ και το δικό τους βούλιαγμα. Ο Γάλλος συγγραφέας εγκολπώνεται πάλι την επικαιρότητα και εισάγει στο έργο του τις κινητοποιήσεις των “Κίτρινων γιλέκων”, που με μυθιστορηματικό τρόπο οδηγούνται σε μια αιματηρή κορύφωση…

Όλα αυτά οδηγούν σταδιακά σ’ αυτό που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε μάχη των ορμονών. Η σεροτονίνη συγκρούεται με την κορτιζόλη, συνεπικρουμένη με το φάρμακο Captorix, ενώ στη συμμαχία συμμετέχουν και η ντοπαμίνη με τις ενδομορφίνες. Για να το μεταφράσω, η σεξουαλικότητα, που κατά τον Houellebecq είναι στη βάση όλης της ζωής, διασταυρώνεται με το άγχος, την κατάθλιψη, το πάχος, την ενέργεια για ζωή, που, επειδή λείπει, εντέλει οδηγεί σε αποφάσεις θανάτου.

Πάπισσα Ιωάννα 

Tuesday, January 14, 2020

Θανάσης Διαμαντόπουλος, “Ο δικαστής”


Η ελληνική Ιστορία μέσω δικαστικών περιπτώσεων, αλλά και μέσω της ματιάς ενός αυστηρού και ανυπότακτου δικαστή. Η οπτική του βάζει τα πράγματα σε μια σειρά, αλλά ταυτόχρονα προβάλλει μια αναθεωρητική ματιά σε πολλά γεγονότα της μεταπολεμικής Ελλάδας.

  

Θανάσης Διαμαντόπουλος
“Ο δικαστής”
εκδόσεις Μεταίχμιο
2019



Κατήγοροι αλλά και κατηγορούμενοι οι δικαστές στη συνείδηση του λαού, δεν κρίνουν με το κοινό περί δικαίου αίσθημα, αλλά με βάση την αυστηρή τεχνοκρατική τήρηση του νόμου.

> Ο Θανάσης Διαμαντόπουλος σπούδασε αρχικά νομικά και πολιτικές επιστήμες στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και αργότερα φιλοσοφία, ψυχολογία και παιδαγωγικά στη Φιλοσοφική Σχολή του ίδιου πανεπιστημίου. Με διαδοχικές υποτροφίες της γαλλικής κυβέρνησης και του Ιδρύματος Στασινόπουλου πραγματοποίησε μεταπτυχιακές σπουδές στη Σορβόννη, με τον καθηγητή Maurice Duverger και είναι διδάκτορας πολιτικής επιστήμης του 1ου Πανεπιστημίου του Παρισιού. Πραγματοποίησε μεταδιδακτορικές έρευνες και στην Οξφόρδη. Καθηγητής στο Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Παντείου Πανεπιστημίου, έχει επίσης διδάξει ως επισκέπτης καθηγητής στο Ινστιτούτο Πολιτικών Επιστημών της Λίλλης. Διετέλεσε πρόεδρος του Εθνικού Κέντρου Δημόσιας Διοίκησης. Είναι συγγραφέας πολλών επιστημονικών και δύο λογοτεχνικών βιβλίων, ενώ από τις Εκδόσεις "Πατάκη" κυκλοφορεί και το έργο του "Εκλογικά συστήματα: Θεωρία και πρακτικές εφαρμογές", "Ανάδειξη κοινοβουλίων και προέδρων δημοκρατίας", το οποίο έχει εκδοθεί σε μετάφραση και από τις Πανεπιστημιακές εκδόσεις Βρυξελλών. Έχει συνεργασθεί επί χρόνια, ως πολιτικός σχολιαστής-αναλυτής, με την "Καθημερινή", τον "Οικονομικό Ταχυδρόμο", τον "Τύπο της Κυριακής" και το ραδιοσταθμό "Αθήνα-9.84".

Το βιβλίο του πολιτικού επιστήμονα Διαμαντόπουλου δεν είναι δικαστικό μυθιστόρημα. Δεν αναφέρεται δηλαδή, με δόσεις μυστηρίου και ίντριγκας, σε μια δίκη, στο προσκήνιο και στο παρασκήνιό της. Είναι η “βιογραφία” ενός δικαστή, που γεννημένος το 1924 έζησε όλα τα ιστορικά, πολιτικά και κοινωνικά γεγονότα της μεταπολεμικής Ελλάδας και τα αφηγείται σε μια διδακτορική φοιτήτρια. Η αρχική επίφαση αληθοφάνειας δίνει τη θέση της σε έναν μονόλογο, όσο κι αν οι παρεμβάσεις της ακροάτριας φοιτήτριας διασπούν τη ροή.

Η Κατοχή, οι δωσίλογοι, ο Εμφύλιος, ο διχασμός, οι εκτελέσεις των κομουνιστών, οι δικές τους ευθύνες, η έννοια του δικαίου, οι προσωποπαγείς σχέσεις και η αξιοκρατία, ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης, η δίκη Μαξ Μέρτεν, η δίκη Αντρέα Παπανδρέου, η εκτέλεση της θανατικής ποινής για τον Παγκρατίδη, η δίκη Δεσποτόπουλου, η δικαιοσύνη και ο πιέσεις, ο πολιτικός παράγοντας,

Από τη μία, ένιωθα ότι η λογοτεχνική αξία του βιβλίου αποδυναμώνεται ανάγοντας την ανάγνωση σε μια ιστορική αναδίφηση. Η ισχνή δικαιολόγηση της αφήγησης και ο εκτενής μονόλογος του δικαστή στην ουσία έχουν ως κέντρο τα γεγονότα του δημόσιου βίου, υπό την οπτική γωνία ενός ανθρώπου που τα έζησε από θέση κλειδί. Από την άλλη, το ύφος παίζει λίγο με τα πινέλα του, το σχόλιο αλατίζει την ιστορία και την Ιστορία, η αιρετική ματιά σε ορισμένα από αυτά κάνουν πιο ενδιαφέρουσα την ανάγνωση. Η ιστορική περιέργεια ενώνεται με μια ρέουσα αφήγηση, τα ουδέτερα, αν υπάρχει αυτό, γεγονότα διανθίζονται από τη ματιά του δικαστή, που δεν θέλει ωραιοποιήσεις ούτε politically correct απόψεις. 
Πάπισσα Ιωάννα

Friday, January 10, 2020

Αντώνης Γκόλτσος, “Οδηγός φόνων”


Μια συμπλοκή αστυνομικού μυθιστορήματος και αυτοαναφορικότητας οδηγεί όχι μόνο στο αναμενόμενο τέλος (ανακάλυψη του δράστη) αλλά και στην πραγμάτευση του πώς σκέφτεται ένας συγγραφέας για να φτάσει στη διαλεύκανση (εικασίες και αιτιώδεις συσχετισμοί).


Αντώνης Γκόλτσος
“Οδηγός φόνων”
εκδόσεις Μεταίχμιο
2019


Απ’ τη μία, περιμένει κανείς να βρει σε ένα αστυνομικό suspense. Να βρει δράση, έρευνα, υπόπτους, ποικίλες προοπτικές, ενδείξεις προς διερεύνηση. Απ’ την άλλη, όλα σχεδόν έχουν ειπωθεί.

> Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1945. Απόφοιτος της Νομικής Αθηνών. Μεταπτυχιακές σπουδές στη Διοίκηση Επιχειρήσεων, Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου. Εργάστηκε στον τραπεζικό τομέα, στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Από τον Απρίλιο του 2007, συντονίζει τη Λέσχη Αστυνομικής Λογοτεχνίας των εκδόσεων "Μεταίχμιο". Επιμελήθηκε τον τόμο διηγημάτων "Το τελευταίο ταξίδι - Έντεκα νουάρ ιστορίες" (εκδ. Μεταίχμιο, 2009), όπου με το προλογικό κείμενο και το διήγημα "Δεν είναι έτσι, αν έτσι νομίζετε" δημοσίευσε πρώτη φορά. Επιμελήθηκε επίσης τη συλλογή διηγημάτων "Είσοδος κινδύνου" (πρώτη εκδοτική προσπάθεια της ΕΛΣΑΛ), όπου συμπεριλαμβάνεται και το διήγημά του "Το σκοτάδι μόλις πριν από τους λόφους".
Το διήγημά του "Καφενείον "Των φιλάθλων"" δημοσιεύτηκε στη συλλογή διηγημάτων "Η επιστροφή του Αστυνόμου Μπέκα" (Καστανιώτης, 2012 / Επιμέλεια Αθηνάς Κακούρη και Κώστα Καλφόπουλου). Με επιμελητή τον Γιάννη Γαλανόπουλο εκδόθηκε το πρώτο του μυθιστόρημα, "Η αφιέρωση" (Μεταίχμιο, 2016).

Ο Γκόλτσος ανήκει σ’ αυτή την ομάδα συγγραφέων που αντιλαμβάνεται ότι η αστυνομική λογοτεχνία έχει φτάσει σε ποικίλα αδιέξοδα. Επομένως, πρέπει να ανανεωθεί, να αλλάξει το επίπεδο της πίστας και να ξαναδεί τον εαυτό της. Στην εποχή του μετασχολιασμού, λοιπόν, γι’ αυτούς τους συγγραφείς το αστυνομικό μυθιστόρημα παίρνει τη μορφή αυτοαναφορικής αφήγησης, που αφενός αφηγείται την έρευνα, αφετέρου αφηγείται το πώς γράφεται. Γι’ αυτό τον στοιχίζω στην ίδια κατηγορία με τον Νεοκλή Γαλανόπουλο, καθώς κι οι δυο διερευνούν μέσα στα αστυνομικά τους τη θεωρία και την πρακτική της αστυνομικής λογοτεχνίας.

Στο παρόν μυθιστόρημα ένας άγνωστος “ενθουσιώδης αναγνώστης” παραγγέλνει από τον πρωταγωνιστή Αλκιβιάδη Πικρό ένα μυθιστόρημα σε συνέχειες. Για καθεμιά από τις τέσσερις συνέχειες θα λαμβάνει μέσω του εκδότη του Απόστολου 8000 ευρώ. Η συμφωνία κλείνει για μια συνέχεια κάθε τρεις μήνες και η υπόθεση του έργου θα αφορμάται από τη δολοφονία ενός ζευγαριού σε παραλία στον Σχοινιά. Ο Πικρός αποφασίζει τελικά να θεωρήσει το έγκλημα με αναισθητικό και σακούλα ως το πρώτο ενός serial killer και γράφει τη συνέχειά του σε μια παραλία στο Πόρτο Γερμενό…

            …ώσπου ένα ανάλογο έγκλημα συμβαίνει. Ο “ενθουσιώδης αναγνώστης” δηλαδή ακολουθεί το σενάριο που του δίνεται και εφαρμόζει όσα γράφονται από τον συγγραφέα.

Το παιχνίδι μεταξύ της γραφής που έπεται της πράξης και της γραφής που προηγείται της πράξης είναι ένα έξυπνο τέχνασμα που ξαναθέτει με αστυνομικό τρόπο το θέμα της σχέσης της τέχνης και της πραγματικότητας. Είναι ο συγγραφέας ηθικός αυτουργός στα εγκλήματα που γίνονται; Ή ο δολοφόνος παίζει με την ευφυΐα των εμπλεκομένων; Μπορεί ο συγγραφέας να κατευθύνει τον δολοφόνο έτσι ώστε να κάνει το μοιραίο λάθος; Ή ο αναγνώστης είναι πιο μπροστά από τον λογοτέχνη;

Τελικά, το μυθιστόρημα από τη μέση και μετά ισορροπεί την αυτοαναφορική του λειτουργία με την αστυνομική, με τη δεύτερη να δίνει ώθηση στη δράση, στην ένταση και την περιέργεια του αναγνώστη. Ο δράστης του πρώτου εγκλήματος δεν αποκαλύπτεται, αλλά φανερώνεται ποιος οργάνωσε τα υπόλοιπα. Ο συγγραφέας-αφηγητής αποδεικνύεται πιο λαγωνικό από τους αστυνόμους, καθώς οργανώνει με λογικές σκέψεις, όπως στα αστυνομικά έργα, τις υποθέσεις και τις εκτιμήσεις του. Οι οποίες αποδεικνύονται αποτελεσματικές, καθώς οδηγούν στον ένοχο.

Ένα αστυνομικό-γρίφος, που αναλύει εξ αρχής, πώς σκέφτεται ο συγγραφέας ενός τέτοιου είδους και οδηγεί σε ένα προσχεδιασμένο τέλος.
Πάπισσα Ιωάννα


Monday, January 06, 2020

Tara Westover, “Μορφωμένη”

Τελικά η μόρφωση θέλει επιμονή και πείσμα. Όχι για τους εφησυχασμένους, που τη θεωρούν αυτονόητη, αλλά για όσους τη στερήθηκαν –σε μια Αμερική, που έχει και τις σκοτεινές επαρχίες της- και πασχίζουν να την κατακτήσουν.


Tara Westover
Educated
2018
“Μορφωμένη”
μετ. Μ. Φακίνου
εκδόσεις Ίκαρος
2019

Είναι φοβερό να προκύπτει από το πουθενά μια τόσο ωραία ιστορία, ωραία ως λογοτεχνική αφήγηση, που δεν την περιμένω.

> Η Τάρα Γουέστοβερ γεννήθηκε στο Αϊντάχο το 1986. Αποφοίτησε από το Πανεπιστήμιο Μπράιαμ Γιανγκ το 2008 και στη συνέχεια της δόθηκε η υποτροφία Gates του Πανεπιστημίου του Κέμπριτζ. Το 2009 ολοκλήρωσε το μεταπτυχιακό της στο Τρίνιτι Κόλετζ του Κέμπριτζ και το 2010 ήταν επισκέπτρια υπότροφος στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ. Επέστρεψε στο Κέμπριτζ όπου πήρε διδακτορικό στην Iστορία το 2014. Ζει στο Λονδίνο.
Η "Μορφωμένη" είναι το πρώτο της βιβλίο, το οποίο ξεχώρισε από αναγνώστες και κριτικούς και μεταφράστηκε σε 22 χώρες. Ψηφίστηκε ως
Best Memoir στα βραβεία του Goodreads 2018 και βρέθηκε στη λίστα με τα 10 καλύτερα βιβλία του 2018 των New York Times. Θεωρείται ένα από τα πιο σημαντικά βιβλία της χρονιάς σύμφωνα με το BBC, την Daily Express, τη Library Journal και το Entertainment Weekly.

Πόσες διαφορετικές απόψεις και ιδεολογίες υπάρχουν στον κόσμο; Πόσες θρησκείες και πόσες αιρέσεις; Πόσες αντιλήψεις περί του ζην; Κι όχι μόνο σε θεωρητικό επίπεδο, που πολλά διαβάζουμε και ακούμε, αλλά ως στάσεις ζωής που καθορίζουν τη διάπλαση του ανθρώπου.

Ο πατέρας της αφηγήτριας, σ’ αυτό το αυτοβιογραφικό κείμενο, ανήκει στην κοινωνία των Μορμόνων και πιστεύει ότι το κράτος μέσω των θεσμών του, κυρίως του σχολείου και της γραφειοκρατίας, θέλει να ελέγξει τη ζωή των πολιτών. Επειδή λοιπόν ο ίδιος πιστεύει στην άμεση έλευση της Δευτέρας Παρουσίας, απομακρύνει την οικογένειά του από το κράτος, δεν αφήνει τα παιδιά να πάνε σχολείο κι ετοιμάζεται να έχει αυτονομία, τόσο σε υλικά αγαθά όσο και στην εξαφάνισή τους από τα επίσημα έγγραφα του κράτους.

Αυτή η απίστευτη όσο κι αληθινή ιστορία αποκτά ενδιαφέρον, γιατί ως αναγνώστες βλέπουμε μια πραγματική στάση ζωής, τόσο μακρινή από τη δική μας, που μας σοκάρει. Κι από αυτήν περιμένουμε να δούμε πώς η αφηγήτρια κόρη του, όπως και μερικά άλλα παιδιά, θα αποστασιοποιηθούν απ’ αυτό το μοντέλο ζωής και θα επιχειρήσουν την αυτονόμησή τους μέσω της παιδείας.

Το πρώτο μέρος που αναφέρεται στη ζωή της οικογένειας ενέχει δύο είδη κινδύνων που απειλούσαν τα μέλη της και συχνά γίνονται πράξεις αυτές οι απειλές. Απ’ τη μια, τα ατυχήματα και οι αρρώστιες, που δεν επιτρεπόταν από τον “Θεό” να γιατρευτούν με τα φάρμακα των ανθρώπων, αλλά μόνο με τα βότανα της φύσης, έθεταν σε κίνδυνο τη ζωή και την ακεραιότητα, ειδικά εφόσον τα αγόρια της οικογένειας πάθαιναν ποικίλα ατυχήματα στη σκληρή δουλειά. Απ’ την άλλη, η έλλειψη σχολικής εκπαίδευσης άφηνε τα παιδιά αποκομμένα από την εξέλιξη της κοινωνίας και ανενημέρωτα για πολύ σοβαρά θέματα της εγκλύκλιας αλλά και της ειδικής παιδείας. Λ.χ. η Tara ανακαλύπτει με ντροπή, όταν πηγαίνει τελικά στο πανεπιστήμιο, ότι δεν ξέρει για το Ολοκαύτωμα!

Το δεύτερο μέρος είναι η πλήρης αντίθεση, είναι η ζωή της αφηγήτριας ως φοιτήτριας, φάση που αποκαλύπτει τα κενά του πρώτου μέρους και το σκοτάδι που με πολύ κόπο διαλύει η ηρωίδα (όντως!) όσο περισσότερο σπουδάζει. Νέοι ορίζοντες, αντικείμενα, απόψεις και συμπεριφορές, πολλές απ’ τις οποίες φαίνονται στη δεκαεξάχρονη Tara άσεμνες, νέα άτομα με τη δική τους νοοτροπία, νέα επιστημονικά επιτεύγματα που έχουν ξεκολλήσει την ανθρωπότητα από το ζωικό στάδιο. Προφανώς μέσα από τις αυτοβιογραφικές αναμνήσεις της η Westover θέλει να δείξει την αξία της μόρφωσης όχι ως αυτονόητο αγαθό που το σνομπάρουμε, αλλά ως στέρηση που ανακαλύπτουμε, όταν μορφωθούμε, πόσο φωτεινή είναι μετά η ζωή. Μια διελκυστίνδα ανάμεσα στις αντιλήψεις που έχουν εμφυτευτεί μέσα της και στο νέο περιβάλλον που ανοίγεται μπροστά της δείχνει ότι η μόρφωση είναι κατάκτηση και η αποφασιστικότητα δεν είναι ένα άτρωτο κάστρο αλλά μια συνεχής προσπάθεια.

Παρόλο που κυλάει αργά, είναι μια αφήγηση συνταρακτική, μια αληθινή ιστορία που αποκαλύπτει πόσο διαφορετικοί κόσμοι υπάρχουν στην κυριολεξία. Ένα μυθιστόρημα μαθητείας χτίζεται όχι με λόγια αλλά με πράξεις και η εκπαίδευση έρχεται ως κυνήγι και ως πάλη με τον παλιό εαυτό μας.

In2life, 12/11/2019 
Ευτυχισμένο το νέο έτος.
Γεμάτο βιβλία, αναγνώσεις και νοητικές διαδρομές.

Πάπισσα Ιωάννα 

Monday, December 23, 2019

ΚΑΛΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ


Το νηπιαγωγείο έκλεισε με μια μεγαλειώδη γιορτή, τα μικρά διαολάκια ντύθηκαν αγγελάκια κι οι μεγάλοι φόρεσαν στολές Αγιοβασίλη, το γέλιο και το τραγούδι σκόρπισαν τα σύννεφα και το κρύο.

Με μια τσάντα βιβλία, με μια όρεξη για ύπνο και όνειρα, 
με μια οικογένεια να περιμένει γλυκά και αγκαλιές, βυθιζόμαστε στις γιορτές που έρχονται,
κλείνουμε το Βιβλιοκαφέ για μερικές μέρες, ευχόμαστε 
Χρόνια πολλά και Εις το Επανιδείν.


Πάπισσα Ιωάννα

Thursday, December 19, 2019

Trevanian, “Σιμπούμι”


Όχι δεν είναι ένα άλλο αστυνομικό, όχι δεν είναι ένα άλλο κατασκοπικό. Είναι μια ανατομία του πνεύματος του πολεμιστή, που διακρίνεται από υψηλές αξίες, ακόμα κι όταν σκοτώνει, από το πνεύμα της Ανατολής που δεν φθείρεται από την όποια δύναμη έχει.


Trevanian
Shibumi
1979
“Σιμπούμι”
μετ. Α. Πρίτσας
εκδόσεις Πόλις
2019


Είχα διαβάσει τη “Λεωφόρο” κι είχα εκπλαγεί γιατί επρόκειτο για αστυνομικό, με τη δέουσα ένταση και σασπένς, αλλά και κοινωνιολογικό μυθιστόρημα, καθώς αναπλάθει ολοζώντανα τη Λεωφόρο και το κλίμα της, τους κατοίκους και την ανάδυση της εγκληματικότητας. Είχα προηγουμένως διαβάσει το “Shibumi” στα αγγλικά κι είχα μια αμυδρή εικόνα, επομένως τώρα που εκδόθηκε στα ελληνικά το χτύπησα…

> "Τρεβάνιαν" είναι ένα από τα πολλά φιλολογικά ψευδώνυμα του Rodney William Whitaker. Γεννήθηκε στη Νέα Υόρκη το 1931 και πέθανε στην Αγγλία το 2005. Διδάκτωρ των ΜΜΕ, διετέλεσε για πολλά χρόνια καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Ώστιν στο Τέξας. Τα βιβλία του έχουν μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες και έχουν πουλήσει πολλά εκατομμύρια αντίτυπα. Θεωρείται "καλτ" συγγραφέας. Αποσυρμένος από τα φώτα της δημοσιότητας, έχοντας δώσει μόνο μία συνέντευξη στη ζωή του, ο ίδιος ο Τρεβάνιαν προσπάθησε να καλλιεργήσει και να συντηρήσει τον μύθο του. Παίζοντας με διάφορα είδη μυθιστορήματος (θρίλερ, γουέστερν), εκσυγχρονίζοντας τις περιπέτειες των Σαμουράι με το "Shibumi", παραμένει πιστός στο νουάρ, τις πλούσιες δυνατότητες του οποίου προσπαθεί να εξαντλήσει, πειραματιζόμενος με τις διάφορες μορφές του.

Έχω τη γνώμη ότι τα κατασκοπικά μυθιστορήματα δυσκολεύονται να συνδυάσουν το κατασκοπικό πανόραμα με τη μυθιστορηματική εξατομίκευση. Με άλλα λόγια, η ανάγκη τέτοιων πολιτικών και διεθνιστικών έργων να αποδώσουν τη συνολική εικόνα, που δεν την έχει υπόψη ο αναγνώστης, οδηγεί σε αντιμυθιστορηματικές κατόψεις, με πολλά πρόσωπα και με εξηγήσεις που καλύπτουν ευρύτερες σφαίρες, έξω από τους πρωταγωνιστές. Τέτοια αίσθηση αποκόμισα από την “Aurora” του Vincent Peillon ή τους “Μυημένους” του Thomas Bronnec, όπως και από ορισμένα σημεία στην αρχή του “Shibumi

Όμως γρήγορα παραμέρισα τις αντιρρήσεις μου, όταν το ίδιο το βιβλίο κρατά όσο χρειάζεται το κατασκοπικό του υπόβαθρο και παράλληλα χτίζει μια άλλη, πιο εσωτερική θα έλεγα, προοπτική. Αλλά ας ξεκαθαρίσω πρώτα το story, για να μιλήσουμε μετά για το βάθος.

Η μία γραμμή αφορά στην “Μητρική εταιρεία”, έναν υπεροργανισμό επιχειρήσεων, που ελέγχει ακόμα και τον OPAC αλλά και τη CIA, επικεφαλής του οποίου είναι ο ικανότατος Diamond, που ανακαλύπτει το λάθος που έκανε η CIA, καθώς σκότωσε δύο αλλά ξέφυγε η τρίτη Ισραηλινή, που είχαν βάλει στο μάτι. Αυτή η Hannah Stern καταφεύγει στα Πυρηναία για να βρει τον Nickolai Hel, από τον οποίο θα ζητήσει βοήθεια. Παράλληλα, με την αφήγηση για όλα αυτά διαβάζουμε με αναδρομές την ιστορία του απάτριδος αλλά πολυεθνικού μικρού Nickolai που μεγάλωσε τον πόλεμο στην Ιαπωνία όπου έμαθε να παίζει Go (ένα είδος σκακιού), πάμπολλες ξένες γλώσσες, να συγκεντρώνεται, να απομακρύνεται μυστικιστικά και να σκέφτεται αφαιρετικά. 

Οι δυο γραμμές συγκλίνουν όταν η Hannah Stern συναντά επιτέλους τον Nickolai Hel. Πριν από τη συνάντηση όμως ο Trevanian κάνει μια μεγάλη παρένθεση, για να δείξει τη σπηλαιολογική περιπέτεια του ήρωά του σε ένα νεοανακαλυφθέν σπήλαιο των Πυρηναίων, μαζί με τον τρελό χαβαλέ τύπο, ποιητή και γυναικά, Le Kango. Προς τι αυτή η γοητευτική στην αφήγησή της παρένθεση; Άσχετη, επίδειξη αφηγηματικής δεινότητας, ένδειξη των πολλαπλών ικανοτήτων του Hel ή κάτι άλλο που θα χρειαστεί αργότερα; Τουλάχιστον εκεί είδαμε μια σπαρταριστή μυθιστορηματική περσόνα, τον Le Kango, που με τα φοβερά αστεία του προσδίδει γέλιο σε μια περιπετειώδη ιστορία. 

Τελικά, υπό το τραπεζομάντιλο του αστυνομικού-κατασκοπικού μυθιστορήματος, έχουμε ένα θρίλερ, ή μάλλον μια δυαδική σύγκρουση του Σαμουράι με τον Καουμπόι, του Ανατολικού πνεύματος με το Δυτικό-Αμερικανικό, του πνεύματος Shibumi που αφορά στην αξιοπρέπεια, την τιμή, τη διακριτικότητα, ακόμα κι όταν σκοτώνει, και του κερδοσκοπικού πνεύματος της φαντασμαγορίας, του χρήματος και της εξουσίας. Εξαιρετικό βιβλίο, έξω και πέρα από τη βία, την οποία πραγματεύεται.

In2life, 25/9/2019
Πάπισσα Ιωάννα

Monday, December 16, 2019

Ηλίας Μαγκλίνης, “Είμαι όσα έχω ξεχάσει”


Παρόν και παρελθόν, προσωπική και εθνική ιστορία, οικογενειακά τραύματα και πολιτικές πληγές, μνήμη και λήθη, αναπάντητα γιατί και απαντητέα ποιος, εγγονός και παππούς… όλα αυτά στο blender μιας πραγματικής ιστορίας από την εμφυλιακή Ελλάδα.


Ηλίας Μαγκλίνης
“Είμαι όσα έχω ξεχάσει”  
εκδόσεις Πατάκη
2019

Δεν έχω ξαναδιαβάσει Μαγκλίνη. Είναι ένα όνομα που πετά από δω κι από κει, αλλά δεν ξέρω πόσο ποιοτικός είναι. Νομίζω ότι κερδίζει σε φήμη. Νομίζω ότι αξίζει μια ευκαιρία, ειδικά με όσα διαβάσω για το τελευταίο του βιβλίο.

> Ο Ηλίας Μαγκλίνης γεννήθηκε το 1970 στην Κινσάσα του Κονγκό. Σπούδασε αγγλική φιλολογία και πολιτικές επιστήμες στην Αγγλία και τη Σκοτία. Από το 1994 έως το 2003 εργάστηκε ως συντάκτης στο περιοδικό "Διαβάζω". Σήμερα εργάζεται στην εφημερίδα "Καθημερινή". Ασχολείται συστηματικά με τη μετάφραση. Έχει εκδώσει το μυθιστόρημα "Σώμα με σώμα" (Πόλις, 2005), τη νουβέλα "Η ανάκριση" (Κέδρος, 2008), και έχει δημοσιεύσει διηγήματα σε περιοδικά και ανθολογίες.

Το έργο δεν είναι ακριβώς μυθιστόρημα. Μια αληθινή ιστορία, λέει. Και τα ονόματα είναι (ή φαίνονται) αληθινά. Επομένως, πώς η αφήγηση έρχεται να δώσει λογοτεχνικότητα στα πραγματικά γεγονότα;

Ο αφηγητής του έργου, ο ίδιος δηλαδή ο συγγραφέας, αναζητά ένα μυστικό που αφορά τον παππού του. Κι είναι ο πατέρας που σταμάτησε τη έλευση αυτού του μυστικού προς το παρόν, καθώς σταμάτησε να μιλά για το ποιος σκότωσε τον δικό του πατέρα. Ο εγγονός λοιπόν αναζητά τον γρίφο πίσω από ένα “αστυνομικό-ιστορικό” δεδομένο. Ο παππούς σκοτώνεται στο Αγρίνιο της κατοχικής Ελλάδας, μιας Ελλάδας που ωστόσο έχει ήδη μπει στην εποχή του Εμφυλίου. Επομένως, η ιστορία αφορά στην αναζήτηση στοιχείων που θα φωτίσουν τον φόνο.

Τελικά, ο παππούς σκοτώνεται από την ΟΠΛΑ του ΕΑΜ, για λόγους που συναντάμε και σε άλλες ανάλογες εκτελέσεις. Πίστευαν –αδίκως;- ότι ο Νίκος Μαγκλίνης βρισκόταν στο απέναντι ρεύμα από ό,τι οι Αριστεροί της εποχής, παρόλο που δεν έκανε καμία αντεθνική κίνηση. Η αναζήτηση φέρνει τον αφηγητή μπροστά σε ντοκουμέντα της εποχής, αλλά και σε συζητήσεις με πρόσωπα, συγγενικά και μη, που ξέρουν λεπτομέρειες. Έτσι ανασυντίθεται η εικόνα του Αγρινίου της δεκαετίας του ’40, και λίγο πριν και λίγο μετά. Αναπλάθεται η πολιτική κατάσταση, ο Εμφύλιος και οι ιδεολογικές διαφορές, λάθος, πιο πολύ αναπλάθεται ο Εμφύλιος και οι διχαστικές πρακτικές, που έφεραν τους Έλληνες να αλληλοσκοτώνονται.


Τα καλύτερα σημεία του βιβλίου, πέρα από το κυρίως σώμα, είναι οι σε πλάγια γραμματοσειρά παρενθετικές μικροαφηγήσεις. Είναι πιο πολύ σχόλια, προσωπικά και δοκιμιακά, λίγο ποιητικά, λίγο στοχαστικά. Το μερικό της αφήγησης γενικεύεται χωρίς να μετατρέπεται σε διδακτικά αυτοσχόλια. Και με αυτά, ολοκληρώνεται το συγκινησιακό φορτίο που κουβαλά ο αφηγητής, όχι επειδή ψάχνει δικαίωση για έναν αναίτιο φόνο, αλλά γιατί κάθε προσωπική ιστορία, κάθε οικογενειακή ιστορία, κατεβαίνει στους κατιόντες συγγενείς σαν γονίδιο, σαν μνήμη, σαν νήμα που δεν αφήνει κανέναν ασυγκίνητο.

Τελικά, μένω βουτηγμένη στην ίδια την προσπάθεια του αφηγητή να δει τα αστέρια του εξωφύλλου. Ο άνθρωπος και η μοίρα του, όχι η θεϊκή αλλά η ιστορική μεταφέρεται και σαν φάντασμα περιπλανάται όχι μόνο στους συγγενείς αλλά και σε όλους τους τωρινούς, που ξέρουν ότι το τότε είναι πάντα τώρα.
Πάπισσα Ιωάννα