Friday, January 13, 2017

“Η λευκή κουρτίνα” του Δημήτρη Γράψα

Τι ρόλο παίζει η “λευκή κουρτίνα” σε ένα σπίτι όπου ζούσε για έξι μέρες απηγμένος ο ήρωας Χ; Και το πράσινο δωμάτιο, όπου ήταν κλεισμένος; Ποια συνωμοσία παίζεται γύρω-του ή μέσα-του;


Frappe με πάγο:

Δημήτρης Γράψας
“Η λευκή κουρτίνα”
εκδόσεις Καστανιώτη
2016
 


          Ενδιαφέρουσα ιδέα, αν και πολυφορεμένη. Ένας άνδρας ονόματι Χ. κλείνεται εν αγνοία-του σε ένα πράσινο δωμάτιο, όπου αναρωτιέται πώς και γιατί εγκλωβίστηκε εκεί. Λίγο καφκική συνταγή με το αφανές να κυριαρχεί, λίγο εσωτερικοί προβληματισμοί και πιθανά λάθη ή σκοπιμότητες των απαγωγέων-του, λίγο προσπάθειες συμβιβασμού ή απειλής.
          Μέσα στο δωμάτιο παρακολουθούμε τη ροή συνείδησης του πρωταγωνιστή από την αρχή που προσπαθεί να αντιληφθεί τι του γίνεται μέχρι την ανακάλυψη του υπολογιστή και του ίντερνετ που του δίνει μια επίφαση εξωστρέφειας. Από το σημείο που καταλαβαίνει ότι δεν είναι κατά λάθος κλειδωμένος μέχρι τον ελεγχόμενο χειρισμό του διαδικτύου, που του επιτρέπουν μόνο συγκεκριμένες ενέργειες. Οι διάφοροι γρίφοι συνθέτουν ένα άδηλο πλέγμα αιτίων και επιλογών, που δεν φωτίζουν παρά ελάχιστα την πορεία-του, ενώ ο ίδιος, αμήχανος και άλογος, δεν μπορεί να βρει τον πολιορκητικό κριό που θα ρίξει τη φυλακή-του.
          Αυτή όλη η αφηγηματική πορεία υποβάλλει από κάποιο σημείο και έπειτα την ιδέα ότι πίσω απ’ όλα αυτά κρύβεται η φίλη-του Κλαίρη, παρόλο που ο ίδιος δεν υποπτεύεται τίποτα [και δεν ξέρω αν ο συγγραφέας ήθελε να φανεί η σχέση-της ή του βγήκε από απειρία προς τα έξω]. Διαβάζοντας είχα την απορία πώς θα συνδεθεί η απαγωγή με την Κλαίρη και ποιο παιχνίδι παίζει αυτή εις βάρος-του. Τελικά, το τέλος του μυθιστορήματος δίνει απάντηση…, που με αιφνιδιάζει εν μέρει. Ο πρωταγωνιστής δεν είναι τελικά τόσο αξιόπιστος, τα γεγονότα δεν είναι ακριβώς έτσι, αλλά και ούτε αλλιώς… Το τέλος μένει μερικώς ανοικτό, αφού προτείνεται μια αληθοφανής εξήγηση περί της προσωπικότητας του Χ., αλλά συνάμα κανείς δεν μπορεί να ξέρει τι ακριβώς συνέβη.         
          Ως πρωτόλειο ξεκινά με φιλοδοξίες, αλλά ο συγγραφέας δεν δουλεύει καθόλου σε βάθος τη γλώσσα και μένει σε μια επιδερμική χρήση-της, ίσα ίσα να προχωρήσει την ιστορία. Αυτό αμέσως δυναμιτίζει τη σχέση του βιβλίου με τον αναγνώστη, αφού ο τελευταίος δεν πιστεύει στο λογοτεχνικό ανάστημα του έργου. Μόνο η αφήγηση και η μυστηριώδης ιστορία δεν αρκούν… Όσο οι λογοτέχνες νομίζουν ότι μυθιστόρημα σημαίνει “λέω μια ιστορία”, μια ιστορία καινοφανή, πρωτότυπη, με καμπές και ανατροπές, τόσο η γραφή-τους θα μένει σε ρηχά νερά. Κι αυτό παράλληλα κάνει το όλο εύρημα να χάνει επειδή δεν αποδίδει την ψυχολογία του ήρωα, δεν πιάνει αδιόρατες εντάσεις και αναταραχές στο είναι-του, δεν δείχνει παλμούς, αυξομειώσεις και τεταμένες κορυφές.

[Οι εικόνες που συνοδεύουν τη βιβλιοπαρουσίαση αντλήθηκαν από:  www.kathimerini.gr,   www.hauserwirth.com/artists/30/diana-thater   www.businessinsider.co.id   και   arstechnica.com]

Πατριάρχης Φώτιος 

Monday, January 09, 2017

Απαντήσεις στο Χριστουγεννιάτικο Λογοτεχνικό Κουίζ

Και μαζί προτάσεις για ανάγνωση …με ιδιαίτερες πτυχές!

Το κουίζ δεν είχε σωστές απαντήσεις. Ήταν περισσότερο μια προσπάθεια να ξύσω τη σκέψη μας και να ψάξουμε τη λογοτεχνία με άλλο μάτι, με ιδιαίτερους φωτισμούς, με πλάγια μέσα.
Δεν ξέρω αν τα κατάφερα, αλλά μερικές απαντήσεις μπορεί να πυροδοτήσουν νέες αναγνώσεις. Ιδού:

1.     Βιβλία που να αναφέρονται σε άτομο με ειδικές ανάγκες, ποια έχετε υπόψη;
-Ο Τριγωνοψαρούλης (Βαγγέλης Ηλιόπουλος) 
-Η αδελφή μου του Σταύρου Ζουμπουλάκη
-Ο Λούσιας Νίκος Χουλιαράς
-Μωρό από ατόφιο χρυσάφι, M. Drabble
-"Άνθρωποι και Ποντίκια", Τζωρτζ Στάινμπεκ
-“H Μητέρα του σκύλου” του Μάτεση
-“Κάρμεν” της Karin Fossum



2.     Ποια μυθιστορήματα ξέρετε που να διαδραματίζονται, αρκετά ή πολύ, σε τρένο;
-“Έγκλημα στο Όριαν εξπρές” (Άγκαθα Κρίστι)
-“Ο άνθρωπος που έβλεπε τα τρένα να περνούν” (Ζορζ Σιμενόν)
-“Νυχτερινό τρένο για τη Λισαβόνα” (Πασκάλ Μερσιέ)
- “Το μυστήριο του Γαλάζιου τρένου” (Αγκάθα Κρίστι)
-Ο άνθρωπος που έβλεπε τα τρένα να περνουν, του Μπόχουμιλ Χράμπαλ (ή αλλιώς Τρένα υπό αυστηρή παρακολούθηση)
- Ένας πύργος στη Γερμανία - Ζινγκμαρίνγκεν, P. Assouline 
-"Άννα Καρένινα", Τολστόι

3.     Ποια βιβλία γνωρίζετε που να λαμβάνουν χώρα στην Πορτογαλία (βιβλία μη Πορτογάλων συγγραφέων);
-“Έτσι ισχυρίζεται ο Περέιρα” (Αντόνιο Ταμπούκι)
- Χειμώνας στη Λισσαβώνα, (Αντόνιο Μολίνα)
- "Νεκροταφείο πιάνων (Πεϊσότο)
- “The Journal of a Voyage to Lisbon", Henry Fielding


4.     Ποιοι Έλληνες συγγραφείς που ζουν σήμερα κατάγονται από τη Θράκη;
-Γιάννης Ξανθούλης (Αλεξανδρούπολη)
-Μισέλ Φάις (Κομοτηνή)
-Νίκη Αναστασέα (Ξάνθη)
-Χρήστος Χαρτοματσίδης (γεν. Σόφια, ζει Κομοτηνή)
- Σωτηρία Μαραγκοζάκη 

5.     Σε ποια λογοτεχνικά έργα του 20ού και 21ου αιώνα πρωταγωνιστούν ζώα;
-“Η φάρμα των ζώων” (Τζωρτζ Όργουελ)
-“Ο Ασπροδόντης” (Τζακ Λόντον)
-“Η αλεπουδίτσα” (Μέρι Γουέμπ)
- Ο αγαπημένος των μελισσών (Ανδρέας Μήτσου)
-."Εκεί που Ζουν οι Τίγρεις", Ζαν-Μαρί Μπλας ντε Ρομπλές εκδ.Πόλις
-"Η Αρκούδα", Ουίλιαμ Φώκνερ, εκδ.Εξάντας
- Και η “Καρδιά σκύλου” του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ,
- “H Τελευταία μαύρη γάτα” του Ευγένιου Τριβιζά.


6.     Ποια μυθιστορήματα έχουν θέμα τους μυθικά μοτίβα ή ήρωες;
-“Το βάρος: Ο ΜΥΘΟΣ ΤΟΥ ΑΤΛΑΝΤΑ ΚΑΙ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΗ” (Γουίντερσον)


-"Μέγας Αλέξανδρος",Νίκος Καζαντζάκης,εκδ. Καζαντζάκη (με ωραία εικονογράφηση του Τάσσου)


7.     Μπορείτε να κατονομάσετε ποιήματα που αναφέρονται στα Χριστούγεννα;
-“Παραμονή της Γέννησης”
-“Το ταξίδι των μάγων” (ΖΩΗ ΚΑΡΕΛΛΗ)
-“Χριστούγεννα: Να 'μουν του σταύλου έν' άχυρο”
-“Ένας Θεός”
-“Ονειρεμένη προσευχή” (ΠΑΛΑΜΑΣ)
-“Χριστουγεννιάτικη αγρυπνία”
-“Κατά την γέννησιν του Κυρίου”
-“Τα Χριστούγεννα των δακρύων” (ΤΑΚΗΣ ΠΑΠΑΤΣΩΝΗΣ)
-“Είδα χτες το βράδυ στ’ όνειρό μου” (ΤΕΛΛΟΣ ΑΓΡΑΣ)
-“Χριστουγεννιάτικη ιστορία” (ΓΚΑΝΑΣ)
-“Τα λυπημένα Χριστούγεννα των ποιητών”
-“Χριστούγεννα 1948” (ΣΑΧΤΟΥΡΗΣ)
-“Οι πόνοι της Παναγιάς” (ΒΑΡΝΑΛΗΣ)
-Νύχτα Γεννήσεως (Γ. Δροσίνης)
-Η Γέννηση Άγγελος (Σικελιανός)
-Παραμονή Χριστουγέννων (Λειβαδίτης)
-Το παιδί με τη σάλπιγγα, του Νικηφόρου Βρεττάκου
-Γένεσις, του Τάσου Λειβαδίτη
- A Visit from St. Nicholas, C. C. Moore 

8.     Ποια μυθιστορήματα Αφρικανών συγγραφέων γνωρίζετε;
-Περιμένοντας τους βαρβάρους, (Τζ. Μ. Κουτσί)
-Θέρος, (Τζ. Μ. Κουτσί)
-Ατίμωση, (Τζ. Μ. Κουτσί)
-Ελίζαμπεθ Κοστέλο (Τζ. Μ. Κούτσι, Κέηπ Τάουν)
-Το ημερολόγιο μιας κακής χρονιάς (Τζ. Μ. Κουτσί)
-Το μέγαρο Γιακουμπιάν (Αλάα Αλ-Ασουάνι, Αίγυπτος)
-Υπνοβάτισσα γη (Μία Κούτο, Μοζαμβίκη)
- Η αρχή και το τέλος (Ναγκίμπ Μαχφούζ)
-Τα παιδιά του Γκεμπελάουι (Αλάα Αλ-Ασουάνι) 
- Η αυτοκινητιστική λέσχη της Αιγύπτου (Αλάα Αλ-Ασουάνι) 
- Οι ψαράδες (Chigozie Obioma, Νιγηρία)
- Το καντήλι της Ουμ Χασίμ, (Γιάχα Χάκι)
-Τρομοκρατικό χτύπημα, (Γιασμίνα Χάντρα)
-Η κόρη του Μπέρτζερ, (Ναντίν Γκόρντιμερ)
-"Μυρμηγκοφωλιές στη Σαβάνα", Τσινούα Ατσέμπε ,εκδ.Πάπυρος



9.     Κατονομάστε λογοτεχνικά βιβλία ενός συγγραφέα που το καθένα αριθμεί πάνω από 1000 σελίδες.

Ζοφερός οίκος (Ντίκενς)
Το ουράνιο τόξο της βαρύτητας (Πύντσον)
 
Μέλμοθ ο περιπλανώμενος (Μάτσουριν)
Αλεξανδρινό Κουαρτέτο (Λώρενς Ντάρελ)
Ο άνθρωπος χωρίς ιδιότητες (Μούζιλ)
Αναζητώντας το χαμένο χρόνο (Προυστ)
Οι υπνοβάτες (Μπροχ)
 
Άρμαντέιλ - Η γυναίκα με τ' άσπρα (Κόλινς)
2666 (Μπολάνιο)
Το άλικο και το λευκό (Φέιμπερ)
Αδελφοί Καραμαζοβ 1450 σελ. (μετάφραση Άρης Αλεξάνδρου)
Οδυσσέας Jamew Joyce (μετάφραση Ελ. Ανευλαβής)
Η τριλογία του Βερολίνου Philip Kerr 1070 σελ.
Ιστορίες από την Κολιμά του Βαρλάμ Σαλάμοφ 1966 σελ.
Αλεξανδρινό κουαρτέτο Λώρενς Ντάρελ 1205 (μετάφραση Αιμίλιου Χουρμούζιου)
Άννα Καρένινα
Πόλεμος και Ειρήνη, Λ. Τολστόι 
"Το Άλικο και το Λευκό", (Μισέλ Φέημπερ)
"Το Βιβλίο των Παράξενων Νέων Πραγμάτων", (Μισέλ Φέημπερ)

10. Θυμηθείτε βιβλία με μια τουλάχιστον καλογραμμένη σκηνή σεξ.
Μοιραίο πάθος (Τζόζεφιν Χαρτ)
Ο έρωτας στα χρόνια της χολέρας (Μάρκες)
Ο εραστής (Μαργκερίτ Ντιράς)
Ερωτική ζωή (Τσρουγιά Σαλέβ)
Λολίτα (Vladimir Nabokov)
Η μεγάλη Χίμαιρα (Καραγάτσης)
Το Μυστικό της Έλλης",Θεόδωρος Γρηγοριάδης


11. Μυθιστορήματα γραμμένα από περισσότερους του ενός συγγραφείς;
-Το μυθιστόρημα των τεσσάρων ( Άγγελος Τερζάκης, Στρατής Μυριβήλης, Ηλίας Βενέζης και Μ. Καραγάτσης) 
-Το παιχνίδι των τεσσάρων (Μουρσελάς,Σκούρτης, Σουρούνης, Τατσόπουλος)
-."Το Μυστήριο των Σιαμαίων Αδελφών",Ellery Queen (ψευδώνυμο του αστυνομικού συγγραφικού δίδυμου Frederic Dannay + Manfred Bennington Lee)

12. Ξέρετε έργα που έχουν ως κέντρο το διαδίκτυο, τους υπολογιστές, τα social media;
- Υπεραιχμή - Τόμας Πύντσον
- Password από τη συλλογή "Αστείο" (Γιάννης Παλαβός)
-Ο Κύκλος, Dave Eggers

13. Βιβλία που στον τίτλο τους περιέχεται ένα μέρος του σώματος;


Η μύτη (Γκόγκολ)
Το αριστερό χέρι της Αφροδίτης, Τάκης Θεοδωρόπουλος
Η Δασκάλα με τα Χρυσά Μάτια", Στρατής Μυριβήλης, εκδ.Εστία
Το Αηδόνι στο Πόδι της, Κωστής Γκιμοσούλης, εκδ.Καστανιώτη
“Το αυτί της αλεπούς” της Φακίνου
“Βαμμένα κόκκινα μαλλιά” του Μουρσελά
“Ιστορίες της παλάμης” του Καβαμπάτα


14. Ποια μυθιστορήματα μπορείτε να σκεφτείτε που διαδραματίζονται στο μέλλον;
-Θαυμαστός νέος κόσμος (Χάξλεϊ)
-Φαρενάιτ 451 (Μπράντμπερι)
-Οι επικυρίαρχοι (Άρθουρ Κλαρκ)
-Η ενοχή της αθωότητας (Μπουραζοπούλου)
-Σολάρις (Στάνισλαμ Λεμ)
- Η δυνατότητα ενός νησιού, (Μισέλ Ουελμπέκ)
- Το Βιβλίο των Παράξενων Νέων Πραγμάτων", Μισέλ Φέημπερ,

15. Ποια βιβλία γνωρίζετε όπου ένα άρωμα, μια κολόνια, ένα αποσμητικό, μια μυρωδιά παίζει κάποιο ρόλο;
-Το άρωμα (Ζίσκιντ)
-Άρωμα πάγου (Ογκάουα)
-Το Άρωμα του Ονείρου (Τομ Ρόμπινς)
-Το άρωμα των Ινδιών (Παζολίνι)
-Το άρωμα της νοσταλγίας (Μαρκ Λεβί)
-"Το Μοτίβο του Δολοφόνου", Γρηγόρης Αζαριάδης, εκδ.Γαβριηλίδη 

Καλή χρονιά, καλές αναγνώσεις, βιβλία και χαρά

Πατριάρχης Φώτιος 

Saturday, December 24, 2016

Χριστουγεννιάτικο Βιβλιοφιλικό Κουίζ

Καλήν εσπέραν άρχοντες αν είναι ορισμός σας
Χριστού τη Θεία γέννηση να πω στ’αρχοντικό σας.
Χριστός γεννάται σήμερον εν Βηθλεέμ τη πόλη
οι ουρανοί αγάλλονται χαίρε η φύσις όλη.


Για βιβλιοφάγους και φιλοπερίεργους, για διαβαστερούς και για ανήσυχους, για μνήμονες και αναζητητές, ένα Βιβλιοφιλικό Κουίζ. Μια μεγάλη ρουλέτα για σκέψη και για …έρευνα.
Μπορείτε να δώσετε μέχρι τρεις απαντήσεις.  Σ ε    ό π ο ι ε ς    ε ρ ω τ ή σ ε ι ς    θ έ λ ε τ ε.      Ψάχνοντας στη μνήμη-σας …ή στο Google …ή στο Βιβλιοκαφέ! 


1.      Βιβλία που να αναφέρονται σε άτομο με ειδικές ανάγκες, ποια έχετε υπόψη;
2.      Ποια μυθιστορήματα ξέρετε που να διαδραματίζονται, αρκετά ή πολύ, σε τρένο;
3.      Ποια βιβλία γνωρίζετε που να λαμβάνουν χώρα στην Πορτογαλία (βιβλία μη Πορτογάλων συγγραφέων);
4.      Ποιοι Έλληνες συγγραφείς που ζουν σήμερα κατάγονται από τη Θράκη;
5.      Σε ποια λογοτεχνικά έργα του 20ού και 21ου αιώνα πρωταγωνιστούν ζώα;
6.      Ποια μυθιστορήματα έχουν θέμα τους μυθικά μοτίβα ή ήρωες;
7.      Μπορείτε να κατονομάσετε ποιήματα που αναφέρονται στα Χριστούγεννα;
8.      Ποια μυθιστορήματα Αφρικανών συγγραφέων γνωρίζετε;
9.      Κατονομάστε λογοτεχνικά βιβλία ενός συγγραφέα που το καθένα αριθμεί πάνω από 1000 σελίδες.
10. Θυμηθείτε βιβλία με μια τουλάχιστον καλογραμμένη σκηνή σεξ.
11. Μυθιστορήματα γραμμένα από περισσότερους του ενός συγγραφείς;
12. Ξέρετε έργα που έχουν ως κέντρο το διαδίκτυο, τους υπολογιστές, τα social media;
13. Βιβλία που στον τίτλο τους περιέχεται ένα μέρος του σώματος;
14. Ποια μυθιστορήματα μπορείτε να σκεφτείτε που διαδραματίζονται στο μέλλον;
15. Ποια βιβλία γνωρίζετε όπου ένα άρωμα, μια κολώνια, ένα αποσμητικό, μια μυρωδιά παίζει κάποιο ρόλο;


Εκ της Περσίας έρχονται τρεις Μάγοι με τα δώρα
άστρον λαμπρόν τους οδηγεί χωρίς να λείψει η ώρα.
Φθάσαντες εις Ιερουσαλήμ με πόθον ερωτώσι
πού εγεννήθη ο Χριστός να πα’ να τον ευρώσι.

Καλές γιορτές,
Με αγάπη και ποιοτικές αναγνώσεις

Πατριάρχης Φώτιος

Monday, December 19, 2016

“Η πρώτη φλέβα” του Γιάννη Μακριδάκη

Τι μπορεί να δείχνει η ζωή ενός ναυτικού και μιας πόρνης; Μια ζωή ενός μπουρδελιάρη ταξιδευτή και μιας αξιοπρεπούς ιερόδουλης; Και πώς αυτές οι δύο ζωές συνδιαλέγονται μεταξύ-τους;


Βαπορίσιος καφές:

Γιάννης Μακριδάκης
“Η πρώτη φλέβα”
εκδόσεις Εστία
2016
 


Πριν το διαβάσω:
          Γιατί το διάλεξα; Επειδή είμαι φαν του Μακριδάκη, έχω διαβάσει τα πάντα, τον παρακολουθώ από τότε που ξεκίνησε, ασχέτως αν η ερεθιστική γραφή-του με εμπνέει ή με απωθεί, με βρίσκει σύμφωνο ή με εξωθεί σε σφοδρές διαφωνίες.

Καθώς το διάβαζα:
          Μικρό βιβλιαράκι που διαβάζεται γρήγορα, με εκείνη την αφηγηματική άνεση που σε παρασέρνει, αν και λείπει η υπόθεση που σε ωθεί προς το τέλος. Πρόκειται για τους μονόλογους ενός ναυτικού και μιας πόρνης, οι οποίοι εναλλάσσονται, καθώς μια διηγείται ο ένας και μια ο άλλος, σε ένα διαρκές πινγκ-πονγκ. Είναι δυο προφορικές μαρτυρίες, που έχουν δουλεμένη τη γλώσσα, αν και θα μπορούσε ο συγγραφέας-τους να φτιάξει πιο ιδιαίτερο το ύφος του καθενός.
Κι αν επιλέξει ο συγγραφέας δύο τέτοιες παράλληλες ιστορίες, τότε τι να περιμένει ο αναγνώστης από τη συμπαράθεσή-τους; Μπορεί να περιμένει μια σταδιακή σύγκλιση, όπου στο τέλος οι δυο ιστορίες φέρνουν κοντά τους πρωταγωνιστές-τους, τις μοίρες-τους ή τις ρότες-τους. Μπορεί να περιμένει μια κατοπτρική αντανάκλαση, όταν η μία ιστορία αντικατοπτρίζεται στην άλλη, βρίσκει στην απέναντί-της το δικό-της πρόσωπο, αλλοιωμένο βέβαια μέσα από τις παραμορφώσεις του κρυστάλλου, διαστρεβλωμένο από τις ανάγκες και την προσωπικότητα του άλλου. Ή τέλος μπορεί να περιμένει μια αντίθεση, τα μέρη της οποίας να τονίζονται κάθε τόσο ή στην οποία να φαίνεται η αντίστιξη δύο προσώπων.
Ο ναυτικός εδώ αφηγείται τα ταξίδια-του, τις φουρτούνες και τα λιμάνια, αποσπασματικά στιγμιότυπα από τη ναυτική-του σταδιοδρομία. Πιο πολύ όμως η αφήγηση εστιάζει στις περιπέτειες του αφηγητή με γυναίκες, κατά βάση πόρνες, που ψάρευε ή τον ψάρευαν στα μπαρ ανά την υφήλιο, από την Ιαπωνία έως τη Βραζιλία. Ελάχιστα δηλαδή εξιστορεί τα βάσανα του ναυτικού (ίσα ίσα μια άγρια θαλασσοταραχή στον Βισκαϊκό κόλπο) και σε συντριπτικό ποσοστό ο στόχος της αφήγησης είναι να δείξει πώς η ζωή-του γέμισε με ερωτικές εμπειρίες της μιας νύχτας ή περισσότερων.
Η ιερόδουλη από την άλλη είναι φυσικό να μιλάει κατά βάση για την πορνική-της πορεία, από τότε που ξεκίνησε και μπήκε στο επάγγελμα μέχρι τώρα που συνταξιοδοτήθηκε. Από τα πρώτα βήματα στον Πειραιά μέχρι το «σπίτι» που είχε στα Χανιά. Είναι μια ζωή για την οποία δεν παραπονιέται, ίσα ίσα που επιμένει ότι ήταν ευχαριστημένη από όσα έζησαν, δεν μεμψιμοιρεί, δεν γκρινιάζει για την άδικη μοίρα… Οι πελάτες-της που τη σέβονταν, η θέση-της συχνά ως εξομολόγου, η ανεξαρτησία-της, η ανάληψη του ρόλου-της που δεν την έκανε φτηνό δοχείο σεξ, αλλά μια “τιμιότερη” παρουσία συνδρομής των ανδρών
Τελικά, τι αποκομίζει ο αναγνώστης από αυτές τις δύο ιστορίες; Καταρχάς, απολαμβάνει τις αφηγήσεις, διαβάζει δυο μονολόγους που έχουν ενδιαφέρον, ελεγχόμενο ρυθμό, γρήγορο τέμπο, καίριες επικεντρώσεις σε σημεία που έχουν σημασία, συνδυασμός γεγονότων και σχολίων από τον αφηγητή… Είναι λοιπόν δύο καλογραμμένες αφηγήσεις που κρατούν, και λόγω της εναλλαγής-τους και λόγω της έκτασής-τους, το αναγνωστικό ενδιαφέρον.
Από εκεί και πέρα ποιο μοτίβο συνδέει τις δύο ιστορίες; Δεν έχω πολλά να πω. Είμαι σχεδόν σίγουρος ότι υπάρχουν υπόγεια κανάλια που συνδέουν τα δύο συγκοινωνούντα δοχεία. Το χρονικό διάστημα ας πούμε σε πρώτη φάση των δεκαετιών ’60 μέχρι ’80 στο οποίο κινούνται και οι δύο δεν φτάνει. Είναι όμως ορατό πως η μία ιστορία θηλυκώνει μέσα στην άλλη, σαν γιν γιανγκ, αφού η πόρνη μιλά για τους πελάτες-της κι ένας πελάτης, όχι της ίδιας, ο ναυτικός μιλά για τις εκδιδόμενες με τις οποίες κοιμήθηκε. Σε άλλους τόπους και με άλλα συμφραζόμενα η ίδια ιστορία, σπασμένη και ξαναραμμένη από δύο διαφορετικούς ανθρώπους που όμως ο ένας γνώρισε σχηματικά τον άλλο.
Μια εμφανής ομοιότητα είναι η ανεξαρτησία και των δύο ηρώων, καθώς ζουν ελεύθεροι, χωρίς περιορισμούς, χωρίς γάμους και δεσμεύσεις (ο ναυτικός παντρεύτηκε και έκανε ένα παιδί, αλλά αυτό δεν ακούγεται παρά μόνο στο τέλος, σαν να μην έπαιξε κανέναν ρόλο στις λιμανίσιες περιπέτειές-του). Και οι δύο λοιπόν προβάλλουν με τα λόγια και τις πράξεις-τους την ελεύθερη ζωή-τους, η μία που δεν είχε ποτέ πάτρωνα να την καταπιέζει και να την εκμεταλλεύεται, ο άλλος αναδεικνύει την ταξιδιάρικη υφή του επαγγέλματος που τον αποδεσμεύει από οποιαδήποτε σταθερή και άρα υποδουλωτική μονιμότητα.

Αφού το διάβασα:
          Ωραία ανάγνωση, αλλά δεν μπορώ να επαναπαυτώ σ’ αυτήν τη διαπίστωση με έναν Μακριδάκη που συνεχώς τονίζει μια Ιδέα και προσπαθεί με τη λογοτεχνία-του να της δώσει σάρκα και οστά. Εδώ τι; Την ελευθερία, την αντισυμβατικότητα, το σπάσιμο των ταμπού, την πορεία κόντρα στα ήθη και τις κοινωνικές σταθερές; Η πόρνη ναι, απόλυτα, αφού ζει ενάντια στα καθιερωμένα, αλλά ο ναυτικός έχει περάσει στο συλλογικό ασυνείδητο ως τέτοιο ον.

[Πρωτοδημοσιεύτηκε στον ιστότοπο In2life στις 29/11/2016. Εδώ αναδημοσιεύεται με δύο πίνακες στην αρχή και στο τέλος της ανάρτησης, του Γιάννη Τσαρούχη αφενός και του Γιάννη Κούτρικα («Τάνκερ») αφετέρου, και με τις λοιπές εικόνες να είναι παρμένες από:  www.digital-camera.gr,   www.inred.gr,  www.allesoverchios.nl,   www.mixanitouxronou.gr   και   flix.gr]

Πατριάρχης Φώτιος

Friday, December 16, 2016

“Η μπλε κιθάρα” του Τζων Μπάνβιλ

Η κλεπτομανία είναι μια συνθήκη που δείχνει μια βαθύτερη ανάγκη οικειοποίησης, όπως και η απιστία με παντρεμένο/η, αφού ο άλλος γίνεται δικός-σου. Η παραίτηση από την άλλη μετατρέπει τη συνδιαλλαγή του έξω κόσμου και του μέσα σε μια συνεχή αυτοανάλυση.


Irish coffee:

John Banville
“The Blue Guitar”
2015

  
Τζων Μπάνβιλ
“Η μπλε κιθάρα”
μετ. Τ. Κοβαλένκο
εκδόσεις Καστανιώτη
2016
 


Πριν το διαβάσω:
          Γιατί το διάλεξα; Επειδή ο Μπάνβιλ μου έχει ήδη αφήσει εξαιρετικές εντυπώσεις με το προηγούμενο βιβλίο-του, το “Αρχαίο φως”, όπου έδειξε τρόπο γραφής και πεδίο αφήγησης. Και τώρα από την αρχή ξαναθαύμασα τον τρόπο να μπλέκει τα πράγματα σε τέτοιο σημείο ώστε ούτε ο αναγνώστης να χαθεί ούτε η αφήγηση να γίνει ρηχή και ευθεία.

Καθώς το διάβαζα:
          Ο ήρωας και αφηγητής Όλιβερ Ότγουεϊ Ορμ είναι / ήταν ζωγράφος, που πάσχει από ένα είδος κλεπτομανίας, ενώ στην αρχή του μυθιστορήματος βρίσκεται να ερωτεύεται τη φίλη της γυναίκας-του Πόλυ. Πάλι, όπως στο “Αρχαίο φως”, ένας απαγορευμένος έρωτας… Ο πρωταγωνιστής “κλέβει”, με άλλο περιεχόμενο στη λέξη, τη γυναίκα του Μάρκους κι έτσι δυο φαινομενικά άσχετα χαρακτηριστικά, η κλεπτομανία και η απιστία, συνδέονται ευφυώς με ψυχολογικό τρόπο.
          Η αφήγηση, ενώ βρίθει σχολίων και στοχασμών, παρεκβάσεων κα κύκλων, αναμειγνύει την εξωτερική και την εσωτερική ταχύτητα κι έτσι εμείς οι αναγνώστες βλέπουμε τη ζωή του Όλιβερ, τον γάμο-του με τον Γκλόρια, την απώλεια της μικρής-τους κόρης Ολίβια, το τσιλιμπούρδισμα με την Ανελίζ, τη θλίψη του Μάρκους όταν αντιλαμβάνεται ότι η Πόλυ τον απατά (αλλά δεν ξέρει με ποιον!), τη συζήτηση με την Πόλυ κ.ο.κ. Με μια αφήγηση-χέλι, που γλιστρά παρά τη νωθρότητά-της, ο Μπάνβιλ αναπλάθει την ιδιοσυγκρασία κατά βάση του πρωταγωνιστή-του, ο οποίος συνδυάζει ελικοειδώς τη ζωγραφική, την κλεπτομανία, την απιστία και φυσικά τις σχέσεις των ανθρώπων αλλά και τη στάση των ανθρώπων απέναντι στις σχέσεις που αυτοί συνάπτουν.
Ο ίδιος ο Όρμ είναι στο επίκεντρο των γεγονότων αλλά κυρίως των σκέψεών-του, που παίζουν ιριδιζόντως ανάμεσα στο μαύρο και το άσπρο με όλες τις ανάμεσα αποχρώσεις. Λίγο αήθικος, λίγο ευθυνόφυγος, λίγο κουλουριασμένος σκύλος, λίγο άβουλος, πλήττεται από την απώλεια, τόσο των ανθρώπων γύρω-του όσο και της διάθεσής-του να συνεχίζει να ζωγραφίζει.
          Η ίδια η ιστορία κάνει πολλαπλές κοιλιές και ενίοτε ξεχειλώνει, αλλά η αφήγηση, το ύφος ενός τεχνίτη, ο κυματισμός της γραφής είναι τελικά αυτό που μένει. Κι η γραφή είναι σαν την κλοπή, κάπου το λέει και το βιβλίο, αφού ο συγγραφέας οικειοποιείται ό,τι του αρέσει για να το κάνει δικό-του μέσα στο έργο-του. Ο Μπάνβιλ εκφράζει τα συναισθήματα ενός παραιτημένου, ενός καλλιτέχνη που δεν βρίσκει κίνητρο κι αυτό το κάνει με δραματικά και κωμικά χρώματα, με πινέλα που δεν αφήνουν πάντοτε σαφή και διαυγή τα ίχνη-τους στον καμβά.

Αφού το διάβασα:
          Το χάρηκα σίγουρα πολύ λιγότερο από το “Αρχαίο φως”.

[Οι εικόνες, εκτός από το σκίτσο του Pyotr Konchalovsky "The Model by the stove", ελήφθησαν από: www.coolchaser.com  και  noisypilgrims.com]

Πατριάρχης Φώτιος

Monday, December 12, 2016

“Το αδιανόητο τοπίο” του Τάκη Θεοδωρόπουλου

{Ζωγράφος μέσα στο μυθιστόρημα -2} Εν αρχή ην το ελληνικό τοπίο. Θεωρητικά δεδομένο και αντικειμενικό. Κι έπειτα έρχονται διάφοροι, από τον Γιαννόπουλο έως τον Ελύτη και τον Θεοδωρόπουλο. Να το εξηγήσουν, αισθητικά ή ιδεολογικά, και να στηρίξουν σ’ αυτήν την εξήγηση έναν ή περισσότερους ορισμούς της ελληνικότητας.


Ελληνικός εκ Πελοποννήσου:

Τάκης Θεοδωρόπουλος
“Το αδιανόητο τοπίο”
1991   [εκδ. Εστία]
2000   [εκδ. Ωκεανίδα]
2016   [εκδ. Μεταίχμιο]

 


Πριν το διαβάσω:
          Γιατί το διάλεξα; Ήταν ο φίλος-μου ο Αλκιβιάδης που μου το υπέδειξε ως το καλύτερο βιβλίο του Θεοδωρόπουλου μέσα στην τριαντάχρονη πορεία-του. Εγώ βέβαια έχω διαβάσει ήδη μερικά από τα τελευταία-του βιβλία. Έτσι δεν χρειάστηκε πολύ να επιβεβαιώσω τη γνώμη του καλού-μου φίλου.

Καθώς το διάβαζα:
          Είδα την τεθλασμένη πορεία του τοπίου (της Πελοποννήσου) μέσα στη ζωγραφική και από εκεί στην πεζογραφία. Στην ουσία πρόκειται για μια μυθιστορηματική βιογραφία ενός ζωγράφου, του Γιώργου Γαλανού (τι όνομα για ζωγράφο!). Που έμεινε γνωστός για τα πελοποννησιακά τοπία-του.
          Τι σημαίνει τεθλασμένη;
          Το ίδιο το τοπίο πρώτα. Έπειτα η σύλληψή του μέσα από τα λόγια και τους πίνακες του Γαλανού. Σε τρίτο επίπεδο οι αντιλήψεις περί τον ζωγράφο και τα έργα-του από τους περιιστάμενους στη Δημητσάνα. Εκεί είχε καταφύγει ο Γαλανός για να βρει το κέντρο της καλλιτεχνικής-του υπόστασης. Έπειτα είναι ο “γράφων”, όπως αυτοονομάζεται. Συλλέγει πληροφορίες, τόσο από τους άλλους όσο και από τις Ιδιόχειρες Σημειώσεις του ίδιου του βιογραφούμενου, αλλά και από τα έργα που έχει μπροστά στα μάτια-του. Αυτός προσπαθεί μέσω της γραφής να προσδιορίσει τον χαρακτήρα του Γαλανού και τη ζωγραφική-του. Τέλος, πέμπτος στη σειρά έρχεται ο αναγνώστης του μυθιστορήματος που προσπαθεί μέσα από τις διάφορες ματιές, οπτικές γωνίες, εκδοχές, ερμηνείες να διακριβώσει το τοπίο και τον ζωγράφο.


Πελοποννησιακό τοπίο    (ελληνικότητα;)
Γιώργος Γαλανός              (καλλιτέχνης)
Περιιστάμενοι                   (βιώνοντας τον ζωγράφο)
Γράφων                            (διαμεσολαβητής ερμηνειών)
Αναγνώστης                     (αποδέκτης και αξιολογητής ερμηνειών)

          Καθώς το διάβαζα, συνεχώς μου ερχόντουσαν στον νου, υπαγορευμένες από το ίδιο το μυθιστόρημα. Οι ιδέες του Περικλή Γιαννόπουλου, που επηρέασε τη γενιά του ’30 ως προς τον τρόπο που αναζήτησε την ελληνικότητα. Στο ίδιο κάδρο ο Καζαντζάκης με το “Ταξιδεύοντας στον Μοριά” και η δική-του ματιά. Ψάχνω μάταια να θυμηθώ άλλες ανάλογες απόπειρες να συνδυαστεί το τοπίο με την ελληνική ουσία (ναι, ο Ελύτης με το Αιγαίο, ο Καραγάτσης με τον μεσογειακό χώρο και τη δύσκολη ενσωμάτωση των ξένων, ναι…), αλλά ποιοι άλλοι;
          Σε τι συνίσταται αυτή η ελληνικότητα; Κατά βάση είναι ένα απηνές κίτρινο, τοποθετημένο σε μια κλίμακα από το πιο αχνό μέχρι το πιο βαθύ, που αποδίδει τον ήλιο και το άπλετο, σκληρό, αδίστακτο φως-του. Ο Θεοδωρόπουλος ξεκινά με το δύσκολο έργο να αποδώσει με λόγια τα χρώματα. Και το καταφέρνει με πολλές λέξεις στην παλέτα-του. Ώσπου να φτάσει στο κίτρινο που πρέπει να δείχνει τον μεσογειακό ήλιο να ραπίζει ανελέητα τους πελοποννησιακούς όγκους. Σ’ αυτό δεν περιλαμβάνονται οι κάτοικοι, άρα όχι οι Έλληνες. Παρά μόνο ο χώρος ως τοπίο που συνεχώς πλάθεται (είναι και τα τεχνητά κατασκευάσματα συνέχιση και επέκταση του φυσικού χώρου). Ένα τοπίο με τη γεωφυσική-του ευδαιμονία, την αντανάκλαση του φωτός, την εντύπωση του κύκλου… Όλα αυτά συμπλάθουν το τοπίο ως συμπύκνωση άλλων τοπίων, αναμνήσεων, αισθήσεων και συναισθημάτων, με άλλα λόγια το τοπίο ως Ιστορία ενός χρόνου που γίνεται χώρος.
          Έχω την αίσθηση ότι η ελληνικότητα στο βιβλίο δεν προσφέρεται ως απάντηση. Κι αυτό ακριβώς λέει ο Θεοδωρόπουλος μέσα από τις διαθλάσεις-του: πουθενά δεν φαίνεται μια τελεσίδικη σύγχρονη, επίκαιρη απάντηση στο ερώτημα περί ελληνικής φύσης, ψυχής, αίσθησης κ.ο.κ. Πιο πολύ, μετράει η πορεία του ανθρώπου προς αυτήν την πρόκληση. Αυτός συντρίβεται από την αναμέτρηση με το τοπίο και μένει ες αεί ηττημένος. Συντρίβεται συχνά για τις ιδέες του που μπορεί να ταυτιστούν με ακραίες πολιτικές θέσεις. Όπως συνέβη εδώ με την ανάμειξη του Γαλανού στη χουντική φιλοδοξία για την ίδρυση μιας «Πανελληνίου Πολιτείας». Έτσι, το τοπίο ίσως μπαίνει σε δεύτερη μοίρα. Και το βιβλίο εστιάζει στον άνθρωπο που αναμετριέται μ’ αυτό, τον Γαλανό που σκιαγραφείται δίπλα, μπροστά και απέναντι στον ανθρωποχώρο της Δημητσάνας, το πολιτικό στίγμα της θέασης του τοπίου που πάντα θα είναι ιδεολογική. Το τοπίο είναι το αναπάντητο σημείο, ενώ ο άνθρωπος που το πλησιάζει ίσως είναι πιο πιθανόν να διευκρινιστεί ο τρόπος με τον οποίο ζει. Και σ’ αυτήν την ελληνικότητα το κέντρο Γαλανός-τοπίο περικλείεται από ανθρώπους, όπως ο μαικήνας Θερσίτης, ο γκαλερίστας Βατικιώτης, ο βιογράφος Νεάρχου κ.ο.κ. Οι άνθρωποι αυτοί –με δηλωτικά επώνυμα- προσφέρουν στον αναγνώστη μια οπτική της προσέγγισης της γαλανικής ματιάς.


Αφού το διάβασα:
          Δεν ξέρω τελικά αν είναι το καλύτερο βιβλίο του Θεοδωρόπουλου. Σίγουρα είναι καλογραμμένο, με σταδιακό ξεδίπλωμα του Γαλανού και της στάσης-του απέναντι στο ελληνικό τοπίο. Ο προβληματισμός-του με συνοδεύει και μετά το πέρας-του.

[Το κείμενό-μου έπρεπε να κοσμείται από τους πίνακες του Γαλανού, αλλά δεν πήρα την άδεια γι’ αυτό!!! Επομένως, στολίζεται με εικόνες που βρήκα σε: tokuhain.arukikata.co.jp,   www.notospress.gr,   www.news.gr,   adamaston.blogspot.gr,   www.kevinhunterartgallery.com,   www.In2life.gr  και   adcfineart.com]

Πατριάρχης Φώτιος