Monday, January 25, 2021

Δημήτρης Σίμος, “Σώσε με”

 Το ψυχολογικό θρίλερ έχει δόσεις αστυνομικού μυστηρίου, αλλά ξεχωρίζει για την ατμόσφαιρά του και την αναζήτηση εκ μέρους του αναγνώστη των ψυχικών κοιτασμάτων λάβας που κάποια στιγμή εκρήγνυνται…


Δημήτρης Σίμος

“Σώσε με”

εκδόσεις Μεταίχμιο

2020


Καλοκαιρινά αναγνώσματα = αστυνομικό, όταν το διάβασα είχαμε καλή μέρα σαν τη σημερινή. Έχω μπαφιάσει με αυτά αλλά συνεχίζω, ειδικά σαν θέλω να ξεχαστώ.


> Ο Δημήτρης Σίμος γεννήθηκε τον Δεκέμβριο του 1987. Απόφοιτος του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, ολοκλήρωσε τις μεταπτυχιακές σπουδές του στον τομέα των χρηματοοικονομικών το 2014, αποφασίζοντας παράλληλα να υπηρετήσει την αστυνομική λογοτεχνία. Φανατικός θαυμαστής της σχολής του Ζωρζ Σιμενόν, λατρεύει τον Ιζζό και δεν διστάζει να αναγνωρίσει το Μεσογειακό νουάρ ως το αγαπημένο του είδος αστυνομικής λογοτεχνίας. Για τα "Βατράχια", την πρώτη του συγγραφική δουλειά, έχει τιμηθεί με το πρώτο βραβείο του πανελλήνιου διαγωνισμού μυθιστορήματος Ασημένια Σελίδα. Το πρώτο του θεατρικό έργο "Το κόκκινο μελίσσι", ανέβηκε στη σκηνή του Θεάτρου Πόλη. Από τον Ιανουάριο του 2016 είναι ένα από τα νεότερα μέλη της Ελληνικής Λέσχης Συγγραφέων Αστυνομικής Λογοτεχνίας.


ΣΤΗΝ ΑΡΧΗ με χάλασε αφάνταστα η γλώσσα. Είδα αμηχανίες, περιττές λέξεις που χαλούσαν τον ρυθμό, αβέβαια πατήματα. Κι αυτό με συνόδευε για πολύ μεγάλο μέρος του έργου, παρόλο που σταδιακά είδα ότι ο νεαρός (συνομήλικός μου δηλαδή!) συγγραφέας δεν αδιαφορούσε για την έκφραση. Είναι η συνήθης προκατάληψη που έχω για τα αστυνομικά, ότι δηλαδή παραγκωνίζουν την αισθητική προς όφελος της ιστορίας, ήταν και η απειρία ή η αδυναμία του Σίμου να βρει εξαρχής το τέμπο του.

ΣΤΑΔΙΑΚΑ με κέρδισαν δυο τρία πράγματα που δεν πρέπει να περάσουν αδιάφορα. Απ’ τη μια, η πολυεστιακή αφήγηση, καθώς όλοι οι βασικοί πρωταγωνιστές παίρνουν τον λόγο και αφηγούνται κομμάτι κομμάτι το παζλ της υπόθεσης: οι δυο αδελφές, η Ράνια που λειτουργεί μια ταβέρνα στο χωριό, η Νικόλ, που είναι καλλιτέχνις στην Αθήνα, έπειτα η μάνα, που ήταν κάποτε δασκάλα στο ωδείο της Κομοτηνής, ο Ιάσονας ο γαμπρός της οικογένειας, που έχει παντρευτεί την Άλκηστη, η αστυνόμος Λουκίδη, που έχει θέματα με τον τζόγο… Η αστυνομική ιστορία ξεκινά όταν βρίσκεται ένα γυναικείο πτώμα, στο οποίο μετά θάνατον είχαν ξεριζώσει τους βολβούς των ματιών. Την Μαρία Καραχάλιου ακολουθεί η Ελένη Καχαρίδου και αργότερα η Γιώτα Μαρμάτη, όλες με τον ίδιο τρόπο δολοφονημένες και ξε-ματιασμένες. Σ’ αυτό όλο εξαφανίζεται η Άλκηστη, ενώ σε παράλληλη αφήγηση με το μακρινό 1998 μαθαίνουμε ότι δυο νεαρές Μουσουλμάνες της περιοχής εξαφανίστηκαν χωρίς ίχνη…

Ο ΣΙΜΟΣ δεν προχωρά γρήγορα την ιστορία. Σκόπιμα. Θέλει να δημιουργήσει ένα πέπλο μυστηρίου. Γιατί οι τρεις αδελφές, ειδικά οι μεγάλες, η Ράνια δηλαδή και η Νικόλ, βρίσκονταν και βρίσκονται σε μια άρρητη διαμάχη; Τι κρύβει η μητέρα, που πλέον υπνοβατεί; Ποιο ψυχικό τραύμα την οιστρηλατεί και δεν θυμάται τη Μαρμάτη, ενώ δούλευαν για ένα μεγάλο διάστημα στο ωδείο; Τι έχει μείνει από τη σχέση Ιάσονα και Νικόλ, που είχαν δεσμό πριν αυτός παντρευτεί τη μικρή αδελφή και πλέον πολλοί τον κατηγορούν ότι γκομενίζει; Ποιος ο ρόλος των τοπικών παραγόντων, όπως του Γιαβάση, που μεσολαβεί ανάμεσα στις δύο θρησκευτικές κοινότητες;

ΤΟ ΕΡΓΟ συστήνεται ως ψυχολογικό θρίλερ. Κι όντως η έρευνα για ένα μεγάλο διάστημα δεν ακολουθεί τα κλασικά πρότυπα της αλυσίδας των συλλογισμών. Αντίθετα, πλάθει χαρακτήρες και αφήνει σιωπές κι ερωτηματικά. Εστιάζει στις εντάσεις, που άλλοτε εκρήγνυνται κι άλλοτε όχι. Δεν σηκώνει το volume. Ούτε όμως αφήνει τον αναγνώστη να κοιμηθεί. Όσο το προχωρώ, νιώθω ότι υπάρχει μια εύθραυστη ισορροπία, που θα με κερδίσει ή θα με απογοητεύσει ανάλογα με τον χειρισμό του τέλους. Προς το παρόν ακροβατώ με αισιόδοξη αναγνωστική διάθεση…

ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ επιταχύνονται και οι πολλαπλές οπτικές γωνίες εντείνουν το αποτέλεσμα. Η σύλληψη που δεν πείθει, οι αποκαλύψεις που δεν φτάνουν μέχρι την απόδοση ενοχής από τις αρχές, η εκδίκηση που έρχεται από το παρελθόν να ξεσκεπάσει ένα κύκλωμα παιδεραστίας αλλά και να δείξει ότι τα τραύματα, όσο κι αν κλείνουν εξωτερικά, μέσα αιμορραγούν και κάποια στιγμή θα οδηγήσουν στην αυτοδικία.

ΜΑΕΣΤΡΙΚΟ στο ξεδίπλωμά του το βιβλίο πείθει για το είδος που υπηρετεί, κλιμακώνει με πολλαπλά σκαλιά την ιστορία προς ένα ζοφερό κεφαλόσκαλο και αποζημιώνει τον αναγνώστη. Τα γλωσσικά λάθη όπως και τα λάθη στην αφηγηματική ακολουθία σβήνουν μέσα στο συνολικό αποτέλεσμα.

In2life, 16/12/2020 

Πάπισσα Ιωάννα

Friday, January 22, 2021

Colson Whitehead, “Τα αγόρια του Νίκελ”

 

Η έννοια του εσώκλειστου παιδιού, που τη συναντάμε σε ορφανοτροφεία, αναμορφωτήρια, κολλέγια, παιδουπόλεις, έρχεται κι εδώ να αναδείξει την Αμερική του ’60.


Colson Whitehead

“The Nickel Boys”

2019

“Τα αγόρια του Νίκελ”

μετ. Μ. Γκανά

εκδόσεις Ίκαρος

2020


Στην αρχή νόμιζα ότι είναι ένα βιβλίο για τον ρατσισμό σε βάρος των Αφροαμερικανών, αφού κι ο ίδιος ο συγγραφέας είναι μαύρος. Τελικά είναι κάτι ευρύτερο.

 

> Ο Colson Whitehead (Κόλσον Γουάιτχεντ) γεννήθηκε το 1969 και μεγάλωσε στη Νέα Υόρκη, όπου ζει. Αφού αποφοίτησε από το Χάρβαρντ, άρχισε να εργάζεται για την εφημερίδα Village Voice, γράφοντας κριτικές για τηλεοπτικές εκπομπές, βιβλία και μουσική. Άρθρα και δοκίμιά του έχουν δημοσιευτεί στα New York Times, The New Yorker, New York Magazine, Harper's και Granta. Έχει γράψει επτά μυθιστορήματα, τα οποία έχουν αποσπάσει πολλά βραβεία. To βιβλίο "Υπόγειος σιδηρόδρομος" (Ψυχογιός, 2018) τιμήθηκε με τα βραβεία US National Book Award 2016, Pulitzer 2017, Carnegie Medal 2017 και Indies Choice Book Award 2017· ήταν επίσης υποψήφιο για το Βραβείο Booker 2017. Το βιβλίο "Τα αγόρια του Νίκελ" (Ίκαρος, 2020) απέσπασε τα βραβεία Pulitzer 2020 και Kirkus Prize 2019, βρέθηκε στη μακρά λίστα του US National Book Award 2019 και διακρίθηκε ως ένα από τα δέκα σημαντικότερα μυθιστορήματα της δεκαετίας σύμφωνα με το περιοδικό Time.
Ο Colson Whitehead έχει τιμηθεί με το MacArthur Fellowship, το Guggenheim Fellowship, το Βραβείο Whiting και το Βραβείο Dos Passos. Έχει διδάξει στο Πανεπιστήμιο του Χιούστον, στο Κολούμπια, στο Μπρούκλιν, στο Κολέγιο Χάντερ, στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης, στο Πρίνστον και στο Γουέσλιαν.


ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΗΣ είναι ο Elwood Curtis, μαύρος έφηβος που δούλευε σε ένα καπνοπωλείο, ήταν εργατικός κι έξυπνος, ήθελε να σπουδάσει… Χωρίς πολλές εξηγήσεις, πέρα απ’ το ότι έκλεψε ένα αυτοκίνητο, τον βρίσκουμε στο αναμορφωτήριο-“σχολείο” του Nickel. Εκεί οι επιδόσεις στα μαθήματα δεν πολυμετράνε, αλλά με ένα ιδιότυπο point system κερδίζει κανείς θετικούς πόντους κι ελπίζει να αποφυλακιστεί νωρίτερα. Όποιος πάρει αρνητικούς πόντους, βρίσκεται με βουρδουλιές στα πόδια να αναρρώνει στην κλινική, όπως ο Elwood που μπήκε στη μέση σε μια πράξη bullying και την πλήρωσε κι ο ίδιος.

Η ΜΙΚΡΗ κοινωνία του Nickel είναι μια φυλακή χωρίς ουσία αναμόρφωσης αλλά μόνο επιβίωσης και βιτρίνας προς τα έξω. Οι σχέσεις με τους επόπτες, οι σχέσεις των παιδιών, η μικρή ζούγκλα, η ψυχολογία του καθενός, οι νόμοι γραφτοί και άγραφοι… Η αφήγηση δεν είναι γεμάτη ζοφερά χρώματα, αλλά πιο πολύ επιμένει στο καθημερινό που γίνεται ενίοτε αποτρόπαιο. 

ΔΥΟ ΣΗΜΕΙΑ αξίζουν περισσότερη προσοχή. Η αφήγηση ξεκινά με μια έρευνα που διεξήγαν αρχαιολόγοι στο έδαφος πίσω από το Nickel, όπου βρήκαν χύμα κόκαλα παιδιών! Η τιμωρία, ο σωφρονισμός κ.ο.κ. οδηγούσε μερικές φορές στον θάνατο, ενώ προς τα έξω διέδιδαν ότι ο έφηβος δραπέτευσε. Το δεύτερο σημείο είναι το τέλος, όπου αντί για τον Elwood μιλά ο φίλος του ο Turner, τρόφιμος κι αυτός του αναμορφωτηρίου, ο οποίος αποφάσισε να μιλήσει για να αποκαλύψει, αφού το Nickel έχει ήδη κλείσει, την αλήθεια.

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ δεν μιλάει για τον ρατσισμό, αφού μέσα στο σχολείο υπήρχαν τόσο λευκοί όσο και μαύροι. Κι οι δύο ομάδες βίωναν τη σκληρή συμπεριφορά ως τρόπο δράσης στις ΗΠΑ του ’60, τον απάνθρωπο τρόπο συμμόρφωσης, την απουσία σωφρονιστικών μεθόδων που θα ταίριαζαν για τα μικροπταίσματα των παιδιών. Ωστόσο δεν λείπουν και οι ρατσιστικές πλευρές μια άδικης κοινωνίας που δεν ξέρει τον εαυτό της.

Πάπισσα Ιωάννα

Wednesday, January 20, 2021

Sara Mesa, “Ένας έρωτας”

 

Ο έρωτας εμφανίζεται αλλά είναι αλλόκοτος, είναι και δεν είναι έρωτας, πιο πολύ μια προσπάθεια να γαντζωθεί η ηρωίδα από κάπου και να αντέξει μέσα σε ένα φοβικό περιβάλλον. Ο εγκλιματισμός δεν είναι εύκολος έως τέλος…

 

Sara Mesa

“Un Amor”

2020

Ένας έρωτας

μετ. Μ. Παλαιολόγου

εκδόσεις Ίκαρος

2020


Ισπανική κι ευρύτερα ισπανόφωνη λογοτεχνία. Επιδιώκω να δω νέους συγγραφείς, νέους τρόπους, ψάχνοντας αυτήν την τεράστια πολιτισμική επικράτεια.


> Η Sara Mesa γεννήθηκε στη Μαδρίτη το 1976 και σε μικρή ηλικία μετακόμισε με την οικογένειά της στη Σεβίλλη, όπου και κατοικεί μέχρι σήμερα. Έχει σπουδάσει δημοσιογραφία και ισπανική φιλολογία.

Αρχικά αφοσιώθηκε στην ποίηση. Η ποιητική της συλλογή "Este jilguero agenda απέσπασε το Βραβείο Ποίησης Miguel Hernandez 2007. Είναι δημοφιλής κυρίως για το αφηγηματικό της έργο. Το βιβλίο της "Cuatro por Cuatro" (2013) ήταν στη βραχεία λίστα για το βραβείο μυθιστορήματος Herralde, ενώ το "Cicatriz" (2015) απέσπασε το βραβείο El Ojo Crίtico και χαρακτηρίστηκε από τις εφημερίδες El Paίs, El Mundo και ABC ως ένα από τα καλύτερα μυθιστορήματα της χρονιάς.


ΕΞΑΡΧΗΣ με κέρδισε η απλή, στρωτή, αλλά μεστή γλώσσα. Διαβάζω μια ιστορία με αφηγήτρια τη Natalia, η οποία ξεδιπλώνει απλά και ξεκάθαρα, αλλά καθόλου επιφανειακά τις σκέψεις της. Σταδιακά μαθαίνουμε ότι έχασε τη δουλειά της, και με δική της ευθύνη, νοίκιασε ένα παλιό σπίτι στην περιοχή Escapa και ζει για λίγους μήνες μεταφράζοντας και φροντίζοντας τον κήπο της.

Σ’ ΑΥΤΟ το πλαίσιο, που μοιάζει θεωρητικά ιδανικό, χτίζεται αδιόρατα μια απειλή, που κάνει το κείμενο στενόχωρο. Απ’ τη μια, το σπίτι έχει πολλές φθορές, μέχρι και ρωγμές στη στέγη που αφήνουν το νερό να πέφτει μέσα στα δωμάτια, ενώ ο σπιτονοικοκύρης είναι δύστροπος, καθόλου συνεργάσιμος και (το αποκορύφωμα) έχει κλειδί και μπαίνει μέσα χωρίς να ειδοποιήσει. Απ’ την άλλη η Nat είναι ανασφαλής, διστακτική, συνεσταλμένη και δεν έχει το θάρρος ούτε να τον αντιμετωπίσει όπως του αξίζει, ούτε να ανοιχθεί επαρκώς στη μικρή κοινότητα στην οποία ζει. Μόνος της φίλος ο Piter (έτσι το γράφει), ένας μεγαλύτερός της άνδρας που ζει φτιάχνοντας βιτρό, ο οποίος και την βοηθά σε ό,τι μπορεί.

ΤΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ είναι στενόχωρο. Χωρίς εμφανή λόγο νιώθουμε ένα σφίξιμο, σαν να ταυτιζόμαστε με τα άγχη της Natalia. Φοβόμαστε μαζί της τη μοναξιά, τις δυσκολίες με τον σκύλο που βρήκε στο σπίτι, τον σπιτονοικοκύρη, τον επονομαζόμενο Γερμανό που της προτείνει σεξ για να φτιάξει τη στέγη, τους υπόλοιπους γείτονες που δεν δείχνουν εγκάρδιοι… Από σελίδα σε σελίδα κάτι έρχεται που μας βαραίνει, χωρίς να ξέρουμε τι ακριβώς. Ένα είδος ψυχολογικού θρίλερ..

…και μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο εξωτερικής επιφυλακτικότητας και εσωτερικής ανασφάλειας συνδέεται με τον Γερμανό, τον Andreas, μέσω του σεξ, που σιγά σιγά γίνεται μια πιο μόνιμη άτυπη; σχέση. Τελικά το κοινωνικό και ψυχολογικό περιβάλλον οδηγεί περίπου στη μέση του βιβλίου στον έρωτα, που δεν έχει ρίζες. Για μεγάλο διάστημα δεν μπορούσα να βρω το κέντρο του μυθιστορήματος. Σκεφτόμουν την απειλή απ’ το κοινωνικό περιβάλλον, τη σχέση ιδιοκτήτη – ενοικιάστρια που εγκυμονεί ανασφάλεια, τη δυσκολία εγκλιματισμού στον νέο τόπο. Απ’ τη μέση και μετά διαπιστώνω ότι μάλλον είναι ο έρωτας (η λέξη του τίτλου που δεν κολλούσε πουθενά πήρε επιτέλους σάρκα και οστά) κι η απρόσμενη υπόγεια δύναμή του. Ώσπου να τελειώσει…

Η ΞΕΡΗ γλώσσα, η σκόπιμα ξερή και ψυχρή, δημιουργεί απρόσμενα οδυνηρά αποτελέσματα. Ο αναγνώστης νιώθει ότι όλη αυτή η αρυτίδωτη γλωσσική επιφάνεια κρύβει ένα τέρας που κολυμπά υποθαλάσσια και απειλεί, σαν μια αιθρία που εγκυμονεί καταιγίδες. Αυτό όμως που με χάλασε άγρια είναι η απροσδιοριστία του κεντρικού θέματος, που διαχέεται σε πολλά σκόρπια στοιχεία και κατευθύνσεις.

Πάπισσα Ιωάννα

Sunday, January 17, 2021

Μάκης Μαλαφέκας, “Μεσακτή”

Καλοκαιρινή ατμόσφαιρα, life style άνθρωποι και σκηνικά, ατάκες και θυμόσοφες σκέψεις, ένα παιχνίδι σωσία, ένας φόνος σαν αυτοκτονία. Πολλά στοιχεία για μια ανάγνωση στην ξαπλώστρα.


Μάκης Μαλαφέκας

“Μεσακτή”

εκδόσεις Μελάνι

2020


Το προηγούμενο έργο του Μαλαφέκα “Δεν λες κουβέντα” ήταν εξαιρετικό. Έτσι λέει ο Πατριάρχης Φώτιος, αλλά ποτέ δεν το έπιασα στα χέρια μου. Είπα λοιπόν να δοκιμάσω το επόμενο βιβλίο του. Αστυνομικό; Μάλλον.


>Ο Μάκης Μαλαφέκας γεννήθηκε στην Αθήνα το 1977. Σπούδασε ιστορία της τέχνης και κοινωνική ανθρωπολογία. Παρουσίασε σεμινάρια στη Σορβόννη για την ιστορία του ευρωπαϊκού κόμικς και εργάστηκε στη Σχολή Καλών Τεχνών του Παρισιού. Ασχολείται με τη λογοτεχνία και την ποίηση, το σχέδιο και τη ζωγραφική. Έγραψε στο "9" της Ελευθεροτυπίας, στη Liberation και σε άλλα έντυπα. Ζει και εργάζεται στο Παρίσι και στην Αθήνα.


ΓΙΑ ΜΕΓΑΛΟ διάστημα δεν ήξερα αν όντως είναι αστυνομικό. Κι αν δεν ξέρεις, μερικές φορές χάνεσαι. Αποπροσανατολίζεσαι. Δεν ξέρεις με ποια κριτήρια να το δεις. Αν είναι λ.χ. αστυνομικό, ελέγχεις τη δομή και την αλληλουχία ενδείξεων και υπόπτων. Εδώ δεν έχουμε φόνο, απαγωγή ή μυστήριο.

Ο ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΗΣ Μιχάλης Κρόκος είναι συγγραφέας. Βρίσκεται ξεκρέμαστος, αφού έχει νοικιάσει το σπίτι του στο AirBnB, έχει γράψει ένα βιβλίο αλλά ο εκδότης του τα μασάει κι ο ίδιος δεν ξέρει προς τα πού να προχωρήσει. Και τότε πέφτει πάνω στον παλιό γνωστό εκ Παρισίων τον Καρατζάκο που τον στέλνει στη βίλα του στην Ικαρία για να γράψει μια σειρά διηγημάτων με θέμα τους surfers στη Μεσακτή. Κι έτσι βρίσκεται κατακαλόκαιρο στην Ικαρία, γνωρίζεται με ντόπιους και εναλλακτικούς, θαμπώνεται από τη φωτογραφία της Αφροδίτης, της γυναίκας του Καρατζάκου, ώσπου γίνεται αυτόπτης μάρτυρας του ατυχήματος που την ξέβρασε πνιγμένη στην ακτή. Έτσι φαίνονται όλα στα μάτια του και στα δικά μας. Ώσπου αρχίζει να αμφιβάλλει…

Ο ΜΑΛΑΦΕΚΑΣ γράφει ένα αστυνομικό life style. Surfers, bars, βερμούδες, μπίρες, συναντήσεις, μηχανές νίντζα, τελειωμένοι κι εναλλακτικοί, τσιτάτα και ατάκες, χαλαρό καλοκαίρι και ικαριώτικο κρασί, λίγο Μύκονος στο τέλος, παραλίες και φασώματα, ράστα μαλλιά και νυχτερινές περιπέτειες, γκρούβαλοι, φασαίοι κι επώνυμοι όπως ο Καμμένος, ο Κικίλιας, ο Μακριδάκης κ.ο.κ. Δυναμική γραφή, κοφτές εικόνες, έντονα σκηνικά, θερινή ραστώνη αλλά και κινούμενα τοπία. Η ιστορία έχει μια δόση μυστηρίου που περιμένεις να κορυφωθεί. Ο φόνος έρχεται ως ατύχημα στη μέση του βιβλίου, πάλι χαλαρά, και κάποια στιγμή όλα φωτίζονται εκ των υστέρων.  

ΕΧΩ σταματήσει 13 σελίδες πριν απ’ το τέλος. Εκεί που υπάρχουν κάποια δεδομένα, υπάρχουν σενάρια για το πώς και το γιατί πέθανε η Αφροδίτη Λάσκαρη-Καρατζάκου, ποιος ο ρόλος της αδελφής της Εύας Λάσκαρη και περιμένουμε να μάθουμε την αλήθεια. Δεν με πολυενδιαφέρει όμως. Κάθομαι και σκέφτομαι αν το ανατρεπτικό τέλος θα καταξιώσει το έργο. Αν είναι απ’ τα αστυνομικά που ολοκληρώνονται με ένα finale grande. Ή αν πρέπει να δω το μυθιστόρημα με όρους λογοτεχνίας: γλώσσα, ατμόσφαιρα, μήνυμα κ.ο.κ.

ΤΕΛΙΚΑ, το τέλος δεν είναι εκκωφαντικά ανατρεπτικό. Μάλλον αναμενόμενο. Όμως δεν είναι αυτό που με χάλασε, όπως είπα και πριν. Είναι ότι άλλο ένα αστυνομικό, που δεν προχωρά στο βάθος της ανθρώπινης συνείδησης ή της κοινωνικής ζωής.

Πάπισσα Ιωάννα

Thursday, January 14, 2021

Juan Gabriel Vásquez, “Τραγούδια για την πυρκαγιά”

Πώς ένας μεγάλος μυθιστοριογράφος περνά στο διήγημα και καταθέτει κι εκεί τα διαπιστευτήριά του; Η ιστορία, η Κολομβία, το τραύμα, η απώλεια, η αδικία, η πίκρα…


Juan Gabriel Vásquez

“Canciones para el incendio”

2018

“Τραγούδια για την πυρκαγιά”

μετ. Α. Κυριακίδης

εκδόσεις Ίκαρος

2020

 

Διαβάζω ό,τι κυκλοφορεί από Vásquez. Έχω διαβάσει τα προηγούμενα έργα του, που είναι μυθιστορήματα, και δεν απογοητεύτηκα σχεδόν καθόλου. “Οι πληροφοριοδότες”, “Η μορφή των λειψάνων” και “Οι υπολήψεις”.


> Ο Χουάν Γκαμπριέλ Βάσκες γεννήθηκε στην Μπογκοτά της Κολομβίας, το 1973, και σπούδασε Λατινοαμερικανική Λογοτεχνία στη Σορβόνη. Έχει εκδώσει τέσσερα μυθιστορήματα, "Los informantes" (Οι πληροφοριοδότες), 2004, "Historia secreta de Costaguana" (Μυστική ιστορία της Κοσταγουάνας), 2007, "El ruido de las cosas al caer" (Ο ήχος των πραγμάτων όταν πέφτουν), 2011 και "Las reputaciones" (Οι υπολήψεις), 2013, μία συλλογή διηγημάτων "Los amantes de Todos los Santos" (Οι εραστές των Αγίων Πάντων), 2008 και μία συλλογή φιλολογικών δοκιμίων "El arte de la distorsion" (Η τέχνη της διαστρέβλωσης), 2009. Έχει τιμηθεί με πολλά διεθνή βραβεία, σημαντικότερα των οποίων είναι το Premio Alfaguara (2011), το English Pen Award (2012), το Prix Roger Caillois (2012) και το Premio Von Rezzori (2013).


ΤΑ BLOGS δεν είναι φυσικά ημερολόγια κριτικών, όπως οι εφημερίδες, αλλά ημερολόγια αναγνώσεων. Καταγράφουν περισσότερο σκέψεις και αναγνωστικές ανταποκρίσεις, χαρές και απογοητεύσεις, αναπηδήσεις και κατήφειες, προβληματισμούς και εκλάμψεις, όπως γεννιούνται από τα βιβλία. Επομένως, κάθε post είναι μια τέτοια παρακαταθήκη ενός πωρωμένου αναγνώστη.

ΟΤΑΝ λοιπόν διάβασα τα πρώτα διηγήματα του Κολομβιανού συγγραφέα, είπα ότι άλλο πράγμα το μυθιστόρημα κι άλλο το διήγημα. Στο μυθιστορηματικό είδος ο Vásquez είναι μάστορας συνδυάζοντας ιστορία και story, εθνικές πολιτικές και ατομικές πορείες, αφήγηση και ελιγμούς… Στο διήγημα όμως έμεινε στα ρηχά της μικρής έκτασης που δεν χωράει όλα αυτά. Συνέχισα συνεπώς με χαμηλωμένα τα φτερά μου…

…ΩΣΠΟΥ συνάντησα τα “Βατράχια”. Είναι το τρίτο κείμενο της συλλογής, όπου ο Σαλάζαρ συγχρωτίζεται με ανθρώπους που συμμετείχαν στον πόλεμο της Κορέας ως απόστρατος κι αυτός, που πέρασε πολλά αλλά δεν μιλάει πολύ γι’ αυτά. Ο οδυνηρός αυτός πόλεμος, στον οποίον σημειωτέον είχαμε κι εμείς λάβει μέρος με εθνικά τραύματα στην πλάτη, άφησε στη μνήμη των Κολομβιανών βετεράνων πληγές και ανεπούλωτα τραύματα. Κι όμως, πράγμα που εξ αρχής βλέπαμε να αχνοφαίνεται, ο Σαλάζαρ δεν είναι αυτό που δείχνει και η συνάντησή του υπό συνθήκες, οι οποίες κανείς δεν θέλει να αποκαλυφθούν, με τη σύζυγο ενός άλλου απόστρατου κάνει το μυστικό να μην αντέχει άλλο τη σιωπή.

ΣΤΑ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ διηγήματα υπάρχει ένα παιχνίδι υπαινιγμών, μια φανερή και μια κρυφή όψη, το κρυφτούλι με την απώλεια, το παρόν και το παρελθόν που δεν μονοιάζουν. Και στα τελευταία ξεχειλίζει μια συγκίνηση, σαν πλημμύρα που σηκώνεται και σιγά σιγά σκεπάζει τη στεριά. Στο “Τελευταίο κορίδο” ο αρχιτραγουδιστής ενός συγκροτήματος χάνει τη φωνή του, αλλά με αξιοπρέπεια τραγουδά (με πόνους και εσωτερική αγωνία) χωρίς να καταλάβει κανείς τίποτα, έστω κι αν οι αδελφοί του, που απάρτιζαν το γκρουπ, αμφέβαλαν. Και στο “Τραγούδια για την πυρκαγιά”, το οποίο κλείνει τον τόμο, η μακρινή Αουρέλια ντε Λεόν γεννήθηκε μέσα στον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο και πέθανε στον Εμφύλιο της Κολομβίας, γυναίκα που υπερασπίστηκε την ανεξαρτησία του φύλου της.

ΣΥΓΚΡΙΝΩ τα μυθιστορήματα του Κολομβιανού συγγραφέα και τα διηγήματά του και βλέπω πως στο μεγάλο σχέδιο μπορεί καλύτερα να κρύψει και να αποκαλύψει τα μυστικά της ματιάς και της γραφής του. Κρατώ τη συγκίνηση και τη μαεστρία που δεν χάνεται ποτέ.

Πάπισσα Ιωάννα

Monday, January 11, 2021

Ευτυχία Γιαννάκη, “Η νόσος του μικρού θεού”

Αρχαιοκαπηλία και έρωτας, παρελθόν και παρόν, ήσυχη Πάρος και κρυφά μυστικά, αστυνομικοί και επιχειρηματίες, όλα μπαίνουν σε ένα blender υποψιών και ενδείξεων προς την τελική εξιχνίαση του φόνου.

 

Ευτυχία Γιαννάκη

“Η νόσος του μικρού θεού”

εκδόσεις Ίκαρος

2020

  

Πρώτο της αστυνομικό το “Στο πίσω κάθισμα” που το διαβάσαμε σαν κάτι καινούργιο. Δεν είναι μόνο η αστυνομική πλοκή (παρά τα όποια φάουλ), αλλά κυρίως το θέμα της οικογένειας που κρύβει θανάσιμα μυστικά αλλά και συνταρακτικές τραγωδίες. Ξαναδιαβάσαμε Γιαννάκη: “Πόλη στο φως”, όπου τα κοινωνικά αποστήματα, που πυορροούν, αντικατοπτρίζουν όλο το κρυφό πρόσωπο της κοινωνίας που ζητά χρήμα και δόξα.


> Η Ευτυχία Γιαννάκη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1976. Σπούδασε πληροφορική, μουσική τεχνολογία και επικοινωνία και εργάστηκε για αρκετά χρόνια στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Το 2000 εξέδωσε με το ψευδώνυμο Αλέκα Λάσκου το μυθιστόρημα "Χάρντκορ" (Ωκεανίδα, 2000) που μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο από τον Ντένη Ηλιάδη. Το πρώτο της αστυνομικό μυθιστόρημα, με τίτλο "Στο πίσω κάθισμα" (εκδ. Ίκαρος, 2016), κέρδισε το βραβείο Public του 2017 για το καλύτερο ελληνικό μυθιστόρημα της χρονιάς, σύμφωνα με τις ψήφους του κοινού.


ΕΠΟΜΕΝΩΣ, περιμένω κάτι ανάλογο και στο τελευταίο της. Ιδανικό για την καραντίνα, χωρίς υπερβολές ή ελλείψεις, χωρίς σκληρή πλοκή ή ρηχά νοήματα. Κι όμως λίγο εκπλήσσομαι. Αφενός βλέπω ότι η γλώσσα κάνει μερικές πιρουέτες που σηκώνουν την αστυνομική ιστορία σε μια πιο προβληματισμένη λογοτεχνία. Δεν θυμάμαι αν το είχε από παλιά ή αν το ανέπτυξε τώρα.

ΑΦΕΤΕΡΟΥ η ιστορία ξεχύνεται σε τρία (ή και παραπάνω) ξεχωριστά μονοπάτια. Ο Μπίλιας είναι μεγαλοστέλεχος του Λαγγούση αλλά και ερωμένος της γυναίκας του. Ο αστυνόμος Κόκκινος έχει πάρει άδεια άνευ αποδοχών και περνά αγρανάπαυση στο χωριό του στην Πάρο, όπου φιλοξενεί για λίγο τη φίλη τραβεστί Τζέλα. Ο αστυνομικός Αλμπάνης, γκομενιάρης και αλανιάρης, βρίσκει το πτώμα της Πέτρα Λαγγούση μέσα στο γιοτ της. Και μια ιστορία από το μακρινό 1985, όταν ο Λαγγούσης σκότωσε σε φάση άμυνας τον προδότη-φίλο του και συνεταίρο στην αρχαιοκαπηλία Πανταζόπουλο.

ΟΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ξεδιπλώνονται παράλληλα, αλλά σταδιακά πρόσωπα της μιας διασταυρώνονται με πρόσωπα της άλλης. Και ο φόνος του 1985 είναι το κλειδί που θα ξεκλειδώσει την τωρινή δολοφονία. Το ευρύτερο θέμα είναι η αρχαιοκαπηλία, έστω κι αν τυλίγεται με έρωτες, απιστίες, συμφέροντα, τοπικές έχθρες. Κι από συζητήσεις μού άναψε flash: το αστυνομικό μυθιστόρημα ανέκαθεν (ειδικά στην Ελλάδα) περιτριγύριζε το θέμα: ο Γιάννης Μαρής στον “Ίλιγγο” το 1961 και το “Το χαμόγελο της Πυθίας”, o Ανδρέας Αποστολίδης στο “Βουντού. X-Men εναντίον ανθρώπων της σκιάς” (πρόχειρη αναζήτηση στη biblionet). Γιατί, ενώ η υπόλοιπη κοινωνία δεν πολυασχολείται με το φαινόμενο, η αστυνομική λογοτεχνία το αναδεικνύει; Πιθανόν, επειδή βασίζει σ’ αυτό μια ευρύτερη προβληματική ως προς το οργανωμένο έγκλημα, ως προς τα συμφέροντα που ξεπερνάνε το άτομο κι ανάγονται σε βαθύτερες συνιστώσες της κοινωνίας. Ίσως επειδή το παρασκήνιο της κλοπής και εμπορίας αρχαιοτήτων μπορεί να αντέξει ένα έγκλημα και όλα όσα δεν θα ερχόντουσαν ποτέ στο φως.

ΩΣΤΟΣΟ, όσο τα πολλά ποταμάκια συμβάλλουν στον κοινό ποταμό της έρευνας εκ μέρους του σταθερού στο σύμπαν της Γιαννάκη αστυνόμου Κόκκινου, τόσο το βάρος μεταφέρεται από την αρχαιοκαπηλία στον έρωτα, τον μικρό φτερωτό θεό. Τα κίνητρα είναι το κέρδος αλλά και ο έρωτας, εφικτός ή αποτυχημένος, ο πλούτος αλλά και η εκδίκηση, ο αριβισμός αλλά και η τιμή. Το παρελθόν είχε κυοφορήσει εν αγνοία όλων το αυγό του φιδιού που τριάντα τρία χρόνια μετά γεννά το ερπετό που θα οδηγήσει στον φόνο της Πέτρα.

Η ΓΙΑΝΝΑΚΗ μάς πείθει ότι ξέρει να χειρίζεται το αστυνομικό μυθιστόρημα. Φτιάχνει έντεχνα ένα καλοραμμένο κοστούμι με ποικίλα νήματα, όπου οι μικρές ψηφίδες καλύπτουν τα κενά, συνδέονται βήμα βήμα κι οδηγούν στη συνολική εικόνα του παζλ, που θα εξηγήσει ποιος είναι ο δράστης και ποια τα κίνητρά του. Ο υποψιασμένος αναγνώστης έχει καταλάβει από τη μέση περίπου, όταν δηλώνονται ρητά οι σχέσεις των προσώπων το μακρινό 1985, οι οποίες θα δείξουν ενοχές και αίτια, ποιοι δύο είναι οι πιθανοί δολοφόνοι, αδιάφορο ποιος τελικά θα φορτωθεί την ποινική ευθύνη. Αυτό όμως κρίνεται στα θετικά του μυθιστορήματος, γιατί αφήνει άκρες και επιβραβεύει τον συνειδητοποιημένο αναγνώστη.

ΚΑΙ ΔΕΝ θέλω να παραλείψω τους ολοκληρωμένους χαρακτήρες, από τον αστυνόμο Κόκκινο με όλα τα τρωτά του σημεία έως την σπαρταριστή στον λόγο της τραβεστί Τζέλα κι από τους αστυνόμους/αστυνομικούς μέχρι τους κατοίκους της Πάρου. Αυτοί σαν κολόνες στηρίζουν το οικοδόμημα του μυθιστορήματος και υποστηρίζουν τη δράση ως φορείς νοοτροπιών και τάσεων.

Πάπισσα Ιωάννα

Friday, January 08, 2021

Anthony Horowitz, “Η ποινή είναι θάνατος”

 


Ένα αστυνομικό μυθιστόρημα στηρίζεται στο αίνιγμα. Ο Horowitz καταφέρνει να οικοδομήσει έναν συμπαγή γρίφο, με πολλούς διαδρόμους, με detective και με βοηθό, με διαμάχη με την αστυνομία, με διακειμενικότητα προς τον Conan Doyle, με αυτοαναφορικότητα, με ανατροπές. Το συνιστώ απόλυτα.

 

Anthony Horowitz

“The Sentence is Death”

2018

“Η ποινή είναι θάνατος”

μετ. Χ. Σακελλαροπούλου

εκδόσεις Διόπτρα

2020


Πιεσμένες διακοπές κι εγώ αναζήτησα ένα ελαφρύ ανάγνωσμα, καθηλωτικό, χωρίς να με νοιάζει η ποιότητά του. Αρκεί να είναι γρήγορο και να αποσπά την προσοχή μου μακριά από έγνοιες και σφιξίματα στο στομάχι.

 

> Ο Βρετανός συγγραφέας Anthony Craig Horowitz γεννήθηκε τον Απρίλιο του 1956 στο Middlesex. Ξεκίνησε να γράψει στα οκτώ του χρόνια και από τότε δεν έχει σταματήσει. Έχει γράψει πολλά βιβλία για παιδιά, καθώς και σενάρια για δημοφιλείς και βραβευμένες τηλεοπτικές σειρές και τον κινηματογράφο, αλλά και θεατρικά έργα. Έχει γράψει περισσότερα από σαράντα βιβλία, και είναι συγγραφέας και δημιουργός της βραβευμένης αστυνομικής σειράς Foyle’s War, Midsomer Murders και της πιο πρόσφατης Collision, ανάμεσα στις άλλες τηλεοπτικές δουλειές του. Στις αρχές του 2011, ο Horowitz επιλέχτηκε από το Arthur Conan Doyle Estate ως ο συγγραφές ενός νέου μυθιστορήματος με πρωταγωνιστή τον Σέρλοκ Χολμς. Είναι η πρώτη φορά που το ίδρυμα που διαχειρίζεται την πνευματική κληρονομιά του δημιουργού του πιο διάσημου ντετέκτιβ όλων των εποχών αναθέτει επίσημα τη συγγραφή ενός έργου με πρωταγωνιστή τον Χολμς. Τα βιβλία του έχουν εκδοθεί σε τουλάχιστον δώδεκα χώρες και αριθμούν χιλιάδες φανατικούς αναγνώστες. Το μυθιστόρημά του "Η αγροικία Γκρούσχαμ" κέρδισε το Βραβείο Βιβλίου του Λάνκασιρ, καθώς και το Ευρωπαϊκό Βραβείο, ενώ η ραδιοφωνική διασκευή του για το BBC απέσπασε το Βραβείο Καλύτερου Παιδικού Ραδιοφωνικού Έργου της Ένωσης Συγγραφέων.

 

Ο ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ Anthony (κάποιον μου θυμίζει, κάποιον μου θυμίζει) συνεργάζεται με τον detective Daniel Hawthorn για να διαλευκάνουν τον φόνο του δικηγόρου Richard Price. Έχουμε μια περίπτωση όπου ο συγγραφέας γίνεται συν-ήρωας για να βοηθήσει τον ήρωά του κι έτσι να γράψει με βάση την υπόθεση τη δική του μυθιστορηματική ιστορία.

Ο RICHARD ήταν δικηγόρος διαζυγίων με πελάτες πλούσιους κι επώνυμους. Επομένως, είχε εχθρούς συζύγους που δεν κέρδισαν όσα περίμεναν κατά τον συμβιβασμό όπως η Akira Ano, οξύθυμη συγγραφέας που χώρισε τον κτηματομεσίτη άνδρα της, πελάτη του Richard. Αλλά η πλοκή του έργου, που εμπλέκει και άλλους ύποπτους, φτάνει στο σημείο να συνεξετάσει τρεις φίλους που σταδιακά σκοτώθηκαν: πρώτα ο Charles Richardson, που σκοτώθηκε σε ατύχημα μέσα σε σπήλαιο, ύστερα ο Richard Price, που δολοφονήθηκε με ένα μπουκάλι κρασί, και τέλος (εκεί στο ένα τρίτο του βιβλίου) ο τρίτος της παρέας ο Gregory Taylor, ο οποίος έπεσε στις γραμμές του τρένου.

ΤΟ ΚΑΙΝΟΥΡΓΙΟ που βάζει ο συγγραφέας στον τρόπο με τον οποίο εξελίσσεται η ιστορία του δεν είναι μόνο η εμπλοκή του στην ιστορία, όπως είπα παραπάνω. Πέρα απ’ αυτό, η αντιπαλότητα μεταξύ του μισθωμένου detective Hawthorn και της αστυνόμου που έχει αναλάβει την υπόθεση, της Kera Gramso. Ο Anthony απειλείται από την αστυνόμο όσο δουλεύει στο πλάι του Hawthorn να την ενημερώνει για όσα μαθαίνει. Έτσι, ο αφηγητής βρίσκεται ανάμεσα, και μάλιστα από το στόμα του μαθαίνουμε την “προδοτική” του συμπεριφορά. Κι ακόμα περισσότερο η αυτοαναφορικότητα δημιουργεί πολύ αποτελεσματικούς όρους, καθώς ο συγγραφέας γράφει ενώ ζει, μετατρέπει σε μυθιστόρημα ενώ είναι κι ο ίδιος μέσα στη δράση, σχολιάζει ενώ η ιστορία εξελίσσεται!

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ δένει πολύ καλά τα στοιχεία. Πολλοί ύποπτοι, σπειροειδείς πορείες δράσης και εξιχνίασης, ξανά και ξανά διερευνήσεις, συνδέσεις και υποψίες, δυο ανατροπές, λογική κατάληξη. Είναι ένα εξαιρετικό αστυνομικό μυθιστόρημα, που χτίζεται πάνω σε ένα συνολικό σχέδιο και βάζει τον αναγνώστη στη διαδικασία της έρευνας και του συμπεράσματος. Βλέπουμε έναν υψηλό επαγγελματισμό, όπως αυτόν που φαίνεται στις κινηματογραφικές ταινίες, με σωστές αναλογίες υλικών και ανάμιξής τους.

Πάπισσα Ιωάννα