Monday, December 23, 2013

“Τελευταίος γύρος” του Γκράχαμ Σουίφτ

Ο θάνατος αλλάζει τους ανθρώπους ή τουλάχιστον τους κάνει να ξανασκεφτούν και να ανακαλύψουν ανείπωτες πτυχές της ζωής-τους. Η πορεία μιας παρέας, που κουβαλά τη στάχτη ενός νεκρού, ξεθάβει αναμνήσεις και απωθημένα.  
 
 
British Coffee:
Graham Swift
Last Orders
1996
Γκράχαμ Σουίφτ
“Τελευταίος γύρος”
μετ. Α. Δημητρακάκη
εκδόσεις Εστία
2013 

            Όποιος θυμάται το βιβλίο του Φώκνερ “Καθώς ψυχορραγώ”, θα συνειδητοποιήσει ότι ο Σουίφτ χρησιμοποιεί το ίδιο μοτίβο με τον αμερικανό προκάτοχό-του. Και οι δύο αφηγούνται σε μια πολυεστιακή αφήγηση την εξόδιο μεταφορά ενός νεκρού. Πιο συγκεκριμένα, ο Άγγλος πεζογράφος βάζει τρεις φίλους του πεθαμένου και τον υιοθετημένο γιο-του να μεταφέρουν την τέφρα του κρεοπώλη Τζακ Ντόντζ από ένα προάστιο του Λονδίνου στο Μάργκεϊτ, όπου ο μακαρίτης ζήτησε να ρίξουν τη στάχτη-του.
            Το μυθιστόρημα αποτελείται από τις ομοδιηγητικές αφηγήσεις των τεσσάρων, και κυρίως του Ρέι, που σκέφτονται το παρόν, κάνουν αναδρομές στο παρελθόν, θυμούνται τα βιώματά-τους από τον φίλο-τους, προσθέτουν στιγμιότυπα από τη ζωή-τους, την οικογένειά-τους και τους δικούς-τους ανθρώπους. Σταδιακά ξεδιπλώνεται μπροστά-μας ένας ιστός με πέντε κέντρα (ο νεκρός και οι τέσσερις αφηγητές) που απλώνει το δίκτυ-του περιλαμβάνοντας κι άλλα πρόσωπα. Το παρόν του Τζακ (που πλέον είναι στο σημείο 0) συνυφαίνεται με το παρόν των άλλων αλλά κυρίως με το παρελθόν και τις αναμνήσεις των ζώντων από την κοινή ζωή-τους όσο αυτός ζούσε.
            Το βασικό πλεονέκτημα του έργου είναι αυτή η πολυδιάστατη δομή-του, που κάνει συνεχή τράβελινγκ, αλλάζει οπτικές γωνίες, μετακινείται αν και όχι με πολυγλωσσικό τρόπο από πρόσωπο σε πρόσωπο, τα οποία βλέπουν διαφορετικά τον νεκρό και τους άλλους γύρω-τους, αναθεωρούν τη ζωή-τους ή σκέφτονται το παρελθόν. Ο Σουίφτ ξέρει να χειρίζεται τα μικρά επεισόδια που δημιουργεί, να μπαίνει γρήγορα στο θέμα και εξίσου γρήγορα να βγαίνει, να σκορπίζει λεπτομέρειες που σκοπό έχουν να γεμίσουν αυτόν τον αφηγηματικό ιστό με τις πινελιές εκείνες που θα αναπλάσουν την ατμόσφαιρα.
            Όσο προχωράμε προς το τέλος, αποκτά αφηγηματικό ρόλο και η γυναίκα του Τζακ, η Έιμυ, με αποτέλεσμα να αποκαλύπτονται μικρά και μεγάλα μυστικά. Ο Ρέι και το στοίχημα που έβαλε με τα λεφτά και την έγκριση του Τζακ, ο εγκλεισμός της κόρης του Τζακ σε ίδρυμα, η προσπάθεια της Έιμυ να αλλάξει ζωή μετά τον θάνατό-του κ.ο.κ. Χωρίς κορυφώσεις, δεν τις περίμενε κανείς άλλωστε, το μυθιστόρημα καταλήγει στο Μάργκεϊτ και στη ρίψη της τέφρας στη θάλασσα. Ο προορισμός δεν ήταν ο στόχος, αλλά το ταξίδι…
            Όμως –κι αυτό ήταν ένα ερώτημα που συνεχώς με απασχολούσε- καταφέρνει ο συγγραφέας να στήσει έτσι το δίκτυ-του ώστε ο αναγνώστης να νιώσει ότι είναι κι αυτός κομμάτι της πομπής των πενθούντων, που πάνε να σκορπίσουν τη στάχτη του φίλου-τους; Με άλλα λόγια, νιώθει και ο αναγνώστης να ταυτίζεται με κάποιον από αυτούς και να μπαίνει στη θέση-του; Πιστεύω πως όχι. Το να συναισθανθείς τον θάνατο και να πλησιάσεις όσο πιο κοντά γίνεται, χωρίς να τον έχεις ζήσει πολύ πρόσφατα, είναι δύσκολο. Είναι μια άμυνα του οργανισμού να μην φτάνει τόσο κοντά στην απόλυτη θλίψη. Έτσι, θα έπρεπε το έργο να είναι έντονα συγκλονιστικό, για να κατορθώσει να καλέσει μέσα στο κλίμα-του τον αναγνώστη. Αυτό δεν το ένιωσα, δεν το είδα να γίνεται τουλάχιστον σε μένα κι έτσι παρακολουθούσα την όλη τελετή σαν τρίτος συγγενής που δεν γίνεται να συναισθανθεί απόλυτα τους πενθούντες. Και δεν μιλάω μόνο για το αίσθημα του πένθους, αλλά και για τις σκέψεις μπροστά στον θάνατο, τη ζωή, τις ανθρώπινες σχέσεις που επανεξετάζονται κ.ο.κ.

            Δείτε την παρουσίαση του NO14ME. Το παρόν κείμενο πρωτοδημοσιεύτηκε στο In2life στις 9/12/2013.  Οι φωτογραφίες της ανάρτησης αντλήθηκαν από: www.salon.com, www.bbc.co.uk, footage.shutterstock.com και www.tovima.gr.
Καλές γιορτές
Πατριάρχης Φώτιος

7 comments:

Νώντας Τσίγκας said...

Η φωτογραφία απο τη ρίψη της τέφρας της Μαρίας Κάλλας (δεν είναι σίγουρο πως αυτή ήταν δα και η τελευταία επιθυμία της!!!) στα νερά του Αιγαίου Πελάγους.
Κι έτσι η τεφροδόχη και το ερμάριο της στο νεκροταφείο Περ Λασαίζ στο Παρίσι μένουν έκτοτε κενά...

Άσχετο βέβαια με τη συνολική ανάρτηση αλλα με τσίγκλισε η φωτογραφία.

Και μια λέπτομερεια: (πληροφορίες αείμνηστου Πετσαλη- Διομηδη). Περίεργος αέρας σηκώθηκε από τα νερά και χαντάκωσε κουστουμια και πρόσωπα των παρισταμένων κατά την [ανίερη] τελετή...

ΚΑΛΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ!!!

ΒΙΒΛΙΟΚΑΦΕ said...

Πού τη γνώρισες (τη φωτογραφία)!
Ταιριάζει ωστόσο στην περίπτωση, αφού οι τέσσερις φίλοι πάνε να ρίξουν την τέφρα του νεκρού στη θάλασσα.
Καλά Χριστούγεννα
με την ισορροπία στη ζωή-μας να μας φέρνει ψυχική ηρεμία.
Πατριάρχης Φώτιος

Anonymous said...

Καλά Χριστούγεννα, Πατριάρχη Φώτιε!

Ελ,Ελ

ΒΙΒΛΙΟΚΑΦΕ said...

Ελ,Ελ,
οι ευχές να μην μείνουν στα συρτάρια του Άη-Βασίλη
αλλά να μετατραπούν σε ουσία,
στην ψυχή-μας, στα ακροδάχτυλά-μας...
Πατριάρχης Φώτιος

Δάφνη Χρονοπούλου said...

Καλές γιορτές Μακαριώτατε!

ΒΙΒΛΙΟΚΑΦΕ said...

Δάφνη, τέκνον-μου,
την ευλογία-μου.
Εύχομαι να είναι τα Χριστούγεννα σεισμός στην καθημερινότητά-μας
και αρχή για νέες εξορμήσεις
Καλές αναγνώσεις
Πατριάρχης Φώτιος

anagnostria said...

Το ίδιο βιβλίο εκδόθηκε και από τις εκδόσεις Νεφέλη το 1997. Με τίτλο " Τελευταίες εντολές" ( πιο κοντά στο πρωτότυπο). Δεν έγραψα γί αυτό επειδή ήταν π.μ. ( προ μπλογκ). Η ανάρτησή σου γίνεται αφορμή να το ξαναδιαβάσω, αν και τα καινούρια βιβλία είναι πάντα μεγάλος πειρασμός. Την ευλογία σου!