Monday, December 16, 2013

“Η λιμνοθάλασσα της Γεωργικής Σχολής και άλλες αφηγήσεις” του Κάρολου Τσίζεκ

Ο προχθεσινός θάνατος του Κάρολου Τσίζεκ (1922-2013) έκανε επίκαιρο ένα βιβλιαράκι που κυκλοφόρησε την άνοιξη από τις εξαιρετικές σε εμφάνιση και επιμέλεια εκδόσεις Κίχλη.
 
 
Τσέχικος καφές (kava) με γάλα:
Κάρολος Τσίζεκ
“Η λιμνοθάλασσα της Γεωργικής Σχολής και άλλες αφηγήσεις”
εκδόσεις Κίχλη
2013 

            Ο Κάρολος Τσίζεκ αξίζει της προσοχής μας για δύο λόγους: από τη μια, έχει ενταχθεί στην ιστορία των ελληνικών γραμμάτων, συμμετέχοντας ποικιλοτρόπως σ’ αυτά όχι μόνο με τις μεταφράσεις Τσέχων συγγραφέων, όχι μόνο με το ποιητικό-του έργο, όχι μόνο με τις εικαστικές-του δημιουργίες αλλά και με τη συνεργασία-του με το περιοδικό του Πεντζίκη “Κοχλίας” (1945-1948) όπως και με το περιοδικό “Διαγώνιος” (1958-1983) του Χριστιανόπουλου. Από την άλλη, η υβριδική-του καταγωγή (γεννημένος στην Μπρέσια της Ιταλίας, από Τσέχους γονείς, και μεγαλωμένος από τα εφτά-του χρόνια στη Θεσσαλονίκη) τον καθιστά ένα ιδιαίτερο μίγμα κοσμοπολίτη που μεγάλωσε στην πολυεθνική συμπρωτεύουσα του μεσοπολέμου και ανδρώθηκε με το πνεύμα του ανθρώπου που έχει πολλές πατρίδες.
            Το αν όλα αυτά κάνουν τα κείμενά-του άξια λογοτεχνικής προσοχής είναι άλλο ζήτημα. Είναι ζήτημα πόσο αυτή η προσωπικότητα που προδιέγραψα έκανε τον λόγο όργανο αισθητικής πραγμάτευσης. Τα κείμενά-του δεν θα τα έλεγε κανείς “διηγήματα”, αλλά μάλλον “αφηγήματα”, όπως τα ονομάζει ο Ζήρας στο επίμετρό-του. Αυτά τα αφηγήματα θυμίζουν κάπως τα πεζογραφήματα του Ιωάννου, όπου η υπόθεση και η πλοκή υποχωρούν μπροστά στο εκτενές σχόλιο, στον δοκιμιακό χαρακτήρα και στο είδος του χρονικού που κυριαρχεί. Ο Τσίζεκ γράφει πιο πολύ απομνημονεύματα, θραύσματα της μνήμης, συνειρμικές αφηγήσεις που δεν κλείνουν αλλά μένουν εσαεί ανοικτές στις διαθέσεις των αναμνήσεών-του.
            Τα περισσότερα αφηγήματα είναι καθαρά αυτοβιογραφικά, αφού αναφέρονται στα παιδικά χρόνια γύρω από τη λίμνη της Γεωργικής Σχολής αλλά και τα μετέπειτα βιώματά-του από Τσέχους, που κατά καιρούς διασταυρώθηκαν με το ζεύγος Τσίζεκ (γονείς) και τον νεαρό Κάρολο, Τσέχοι που βίωσαν το κομουνιστικό όραμα, την άνοιξη της Πράγας, της εισβολή των σοβιετικών στρατευμάτων και έκτοτε ήταν επιφυλακτικοί προς όλους τους συμπατριώτες-τους.
Το τρίτο αφήγημα με τίτλο “Αθρησκεία” είναι το καλύτερο, κατά τη γνώμη-μου, καθώς καταθέτει την προσωπική-του πορεία από την αθρησκεία που κληρονόμησε από τον εθνικό και πατρικό προσανατολισμό σε μια κατ’ ανάγκη ή εξ επιλογής προσχώρηση στην ορθοδοξία. Με δοκιμιακό λόγο και προσωπική εξομολόγηση ο Τσίζεκ προβληματίζεται για τις προσπάθειες αποθρηκειοποίησης αλλά και τα εμπόδια που εμφανίζονται σε όσους δεν έχουν δηλωμένη στα χαρτιά-τους ένα επίσημο θρήσκευμα.
Όσο διαβάζω τόσο βλέπω ότι ο Τσίζεκ ακολουθεί τον τρόπο γραφής του Ιωάννου: ελάχιστη μυθοπλασία, μείξη ιστορικών πληροφοριών και προσωπικών βιωμάτων, με πολλή κουβέντα και δοκιμιακό-σχολιαστικό λόγο, με περισσότερο την προσωπική σφραγίδα του παρατηρητή παρά από τα ίδια τα γεγονότα στα οποία στέκεται. Στο διήγημα “Γιόσεφ Ρεσλ” συνοψίζονται όλα αυτά καθώς μια εκκλησία στην Πράγα συνδέει ιστορία και παρόν, αθεϊσμό και ορθοδοξία, Κατοχή και μεταπολεμική περίοδο και αναδεικνύει την τσέχικη αγάπη για τη θάλασσα, παρόλο που η χώρα δεν έχει ακτογραμμή.
Ο Τσίζεκ χειρίζεται φυσικά και σχεδόν αυθόρμητα τη διφυΐα της προσωπικής-του ταυτότητας, αφού είναι πάντα ο Τσέχος που ζει στην Ελλάδα, έχει επαφές με άλλους Τσέχους που συναντά κατά καιρούς, χαίρεται που δεν έζησε στο κομμουνιστικό καθεστώς της πατρίδας-του, θυμάται τη γλώσσα και τη σέβεται, ειδικά στις μεταφράσεις-του, φαίνεται μέσα στα αυτοβιογραφικά (και ουχί αυτοαναφορικά, που λέει ο Ζήρας) κείμενά-του ότι σε μια πολυπολιτισμική Θεσσαλονίκη μπορεί κανείς να συνδυάσει τον ευρωπαϊκό τρόπο σκέψης με τον μεσογειακό τρόπο ζωής. 

[Ευχαριστώ τις εκδόσεις Κίχλη για την ευγενική προσφορά-τους. Οι φωτογραφίες ελήφθησαν από: www.athensvoice.gr, www.parallaximag.gr, blogs.lt.vt.edu, www.panoramio.com, www.pinterest.com και el.wikipedia.org]
Πατριάρχης Φώτιος

7 comments:

Νώντας Τσίγκας said...

Με υπερβαίνει πολύ να σχολιάσω τα κίμενα του μακαρίτη. Λιγες είναι φορές που ένιωσα έντονα αυτό το θαλερό κλιμα του κοσμοπολιτιμού όπως συνεβη εδώ.
Κόσμησε πολλαπώς τη Σαλονίκη ο Κάρολος. Την τίμησε!
Και βέβαια να μην παραλείψουμε να πουμε πως οι εκδόσεις Κίχλη και μ΄αυτό το βιβλίο διδάσκουν τυπογραφική τεχνη και καλλιέπεια.

Νώντας Τσίγκας said...

ΥΓ. κείμενα βεβαίως και όχι ..."κίμενα"! (να λείπει το κίμενο)

ΒΙΒΛΙΟΚΑΦΕ said...

Νώντα, καλημέρα.
Ίσως πέρα από τη συγγραφή, είδα μέσα στα κείμενά-του ένα ήθος, μια αξιοπρέπεια, μια κεντροευρωπαϊκή αρχοντιά... κι αυτή με έκανε να τον προσέξω.

Φυσικά η ΚΙΧΛΗ κάνει δουλειά πρότυπο!
Πατριάρχης Φώτιος

Νώντας Τσίγκας said...

...Κι όλη αυτή την ηρεμία των κεντροευρωπάιων που απαλλαγμένοι σχεδόν από Θεό και απο σταθερές δέχονται τη ζωή και τις απότομες στροφές της ή πτώσεις με τετοια γαλήνη και αλλα και γόητα κυνισμό...

Βέβαια ο Τσίζεκ ήταν κυρίως ζωγράφος -γραφίστας και ως τέτοιος στάθηκε ο στυλοβάτης της "Διαγωνίου". Αυτό συνειδητοίησα σήμερα καθως κοίταγα στη Σαλονίκη το αγγελτήριο σε μια κολώνα που έγραφε φαρδειά-πλατειά "ζωγράφος"...
Ομως εμένα μετά αυπό αυτήν την αξιοπροσεκτη έκδοση της "Κιχλης" μου είχε πια αποτυπωθεί -παράξενο- σαν συγγραφέας... ( Στην τροχιά του Γιώργου Ιωάννου αν θες αυτού του μεγάλου "επαρχιώτη...").

ΒΙΒΛΙΟΚΑΦΕ said...

Και για μένα πιο πολύ συνεργάτης της Διαγωνίου είναι,
παρά συγγραφέας.
Αλλά και το βιβλιαράκι αυτό δεν το διάβασα διόλου χαριστικά.
Το διάβασα, επειδή είδα ευγένεια γραφής και στοχασμό επί των βιωμάτων-του.
Πατριάρχης Φώτιος

Anonymous said...

Καλησπέρα, Πατριάρχη.

Θα συμφωνήσω ότι πρόκειται για αφηγήματα αυτοβιογραφικά -άρα στο κλίμα της Διαγωνίου. Είναι σπουδαία προσωπικότητα, έχει πλέον περάσει στην περιουσία της Θεσσαλονίκης. Όσο για τα βιβλία της Κίχλης, είναι πάντα ένα εικαστικό γεγονός.

Εύχομαι καλή χρονιά με υγεία, προκοπή και σπουδαίες αναγνώσεις.

Δ. Κασκάλη

ΒΙΒΛΙΟΚΑΦΕ said...

Δώρα,
καταλαβαίνω το εύρος-του,
χωρίς να έχω διαβάσει πολλά πράγματα δικά-του.
Τον συμπάθησα μέσα από τα κειμενάκια-του, τον συμπάθησα που μπορεί και μιλά απλά και στρωτά.
Καλή χρονιά
Πατριάρχης Φώτιος