Tuesday, April 08, 2008

Γαλλικός χωρίς γάλα: Ελένα Μαριένσκε

Ελένα Μαριένσκε
Το φαινόμενο Ρέζους
μετφ. Εύη Βαγγελάτου
εκδόσεις Ελληνικά γράμματα


Δε θέλω να σταθώ ιδιαίτερα στο βιβλίο, αλλά σε ένα θέμα που εισάγεται και με αυτό και με άλλα.
Πρώτα όμως το ίδιο το κείμενο: ένα γηροκομείο με «ετοιμοθάνατους» γέρους ξαναβρίσκει τη χαμένη ζωντάνια και όρεξη για ζωή, όταν φτάνει εκεί ένα μπονόμπο (είδος πιθήκου) ονόματι Ρέζους. Η σεξουαλική του ενεργητικότητα μεταφέρεται και στους ηλικιωμένους ενοίκους του οίκου ευγηρίας, οι οποίοι ξεπερνούν αναστολές και ξεχύνονται κυριολεκτικά σε όργια απόλαυσης. Η γραφή στηρίζεται σε μια πολυεστιακή αφήγηση, όπου ακούγονται οι εντυπώσεις από 5-6 διαφορετικούς ομιλητές. Στην αρχή καθώς και στο μεγαλύτερο μέρος η αφήγηση είναι στατική και ο αναγνώστης κουράζεται (πολλές σκέψεις, πολλά σχόλια, πολλά στάσιμα). Η τελευταία αφήγηση που είναι και η πιο κατατοπιστική ολοκληρώνει θετικά το εγχείρημα.
Το θέμα στο οποίο με ενέβαλλε το μυθιστόρημα είναι αν η τέχνη συγκεκριμένα και η επιθυμία για ζωή γενικότερα μπορεί να προβαίνει σε κάθε είδους μέσο για να το πετύχει. Φυσικά ξέρω ότι η σύγχρονη αναγνωστική άποψη εξαιρεί την ηθική από το καλλιτέχνημα, αλλά δεν ξέρω πόσο μπορούμε ακόμα να συνεχίσουμε να θεωρούμε καλό μόνο ό,τι πληροί αισθητικούς και μορφολογικούς κανόνες. Ο πανσεξουαλισμός που προβάλλεται από την Μαριένσκε έχει αγαθές προθέσεις: να πείσει ότι η σεξουαλική ζωή είναι υγεία και αναζωογόνηση. Αλλά λεσβιακές, πανηδονιστικές και κυρίως κτηνοβατικές πρακτικές δεν μπορούν να περάσουν ως ο φυσικός τρόπος αναγέννησης ημιθανών ψυχισμών.
Γενικότερα, πρέπει η τέχνη να είναι προκλητική για να ξαναθέσει τα μεγάλα ερωτήματα της ζωής; Πρέπει ο καλλιτέχνης να φλερτάρει με την πορνογραφία (όχι στις εικόνες όσο στη στάση απέναντι στη ζωή) για να ξεσκουριάσει το μέταλλο της ψυχής του αναγνώστη; Είναι και η ηθική μια μορφή ιδεολογίας που αξίζει να σταθμιστεί όταν αναφερόμαστε σε ένα βιβλίο; Μπορεί κανείς να σταθεί στις καινοτομίες και να προσπεράσει σαν φυσιολογικό καθετί που προκαλεί και τεντώνει τα όρια; Φυσικά καταλαβαίνω όποιον μου πει ότι η τέχνη είναι ακριβώς η υπέρβαση των ορίων, είναι η ανεξέλεγκτη ελευθερία που ξεσηκώνει. Μέσα μου ωστόσο ακόμα αντιδρώ, όταν γκρεμίζουμε τα όρια για να βρεθούμε σε ένα ηθικό και ιδεολογικό χάος, αίρουμε τα δεσμά της καθεστηκυίας νοοτροπίας για να δώσουμε άλλοθι στις δικές μας επιλογές.
Το θέμα είναι μεγάλο και θα τίθεται κάθε φορά που στα χέρια μου πέφτει ένα “καλό” βιβλίο με ανατρεπτικές και προκλητικές απόψεις (“Το φαινόμενο Ρέζους”, πέρα από αυτήν τη σοβαρή ένσταση, δεν με ενθουσίασε με τον τρόπο γραφής, αλλά μάλλον με κούρασε). Απαντήσεις στον προβληματιζόμενο εαυτό μου θα δίνονται για κάθε βιβλίο ξεχωριστά κι αυτό ίσως είναι η απόλαυση της λογοτεχνίας: το συνεχώς καινούργιο που δίνει απαντήσεις σε πανάρχαια ερωτήματα.
Πατριάρχης Φώτιος

4 comments:

Pellegrina said...

Ο πειρασμός ήταν μεγάλος να σχολιάσω, γιατί διαβάζοντας το βιβλιαράκι του Στάινερ "η σιωπή των βιβλίων'(να μην υπάρξει βιβλιόφιλος που να μην το διαβάσει, είναι άλλωστε πολύ μικρό και ευκολοδίαβαστο, εκδόσεις Ολκός, καινούργιο)έπεσα πάνω σε "απάντηση" τροπον τινά στο ποστ: "...η ίδια η λογοτεχνία, η φιλοσοφία...που μπορούν να μαγεψουν τον ανθρωπινο νου, να μεταμορφώσουν καθε εξωτερικη και εσωτερικη συμπεριφορα μας και να καθοδηγησουν τις πραξεις μας, μπορουν επισης και να μας διαφθειρουν, να αποδυναμωσουν τη συνειδησή μας και να διαστρεψουν τις εικονες επιθυμιας που φερουμε μεσα μας. Η προσφορα και η διαδοση ρατσιστικων ιδεολογιων, σαδιστικου ερωτισμου η παιδοφιλιας προξενουν, όπως και να το κάνουμε, μιμητικες συμπεριφορές' (σελ. 45)

ΒΙΒΛΙΟΚΑΦΕ said...

Pellegrina, επιβεβαιώνεις τη μυχιότερη άποψή μου. Η λογοτεχνία δεν είναι πάντοτε ωφέλιμη. Έχει δυνάμης διαστροφής, αλλοτρίωσης, χειραγώγησης, προπαγάνδας κλπ., έστω κι αν σε σχέση λ.χ. με την τηλεόραση φαίνεται αγία.
Πατριάρχης Φώτιος

κοπρόγατα said...

το βιβλίο αυτο μου θυμήζει και εκεινο που διάβασα το Σαβ/κο (και που ανάρτησα) το "Ζαχαρη στην άκρη". τόσα κοινα σημεια που θα πω μερικα.
1. οικος ευγηρίας - θερετρο σε λουτρόπολη για ηλικιωμένους.
2. πήθικος ονόματι Ρέζους παρασύρει τους ενοικους - μυστηριώδης κυρία ιδιοκτήτρια της βιλας παρασέρνει τους "φιλοξενουμενους της" μέσα απο ένα παιχνιδι που εχει εφευρει
3. ηλικιωμένοι ξεχύνονται σε σεξουαλικά όργια απόλαυσης (και στα 2 βιβλία)
συμπεράσμα, στο τελος ολοι αναζητουν όχι απλά την σεξουαλικη απόλαυση, αλλα τα "απαγορευμένα" σεξουαλικά όργια, εκείνα που δεν τόλμισαν να κάνουν.

Η Φακίνου βέβαια είναι περισσότερο "κομψή" ΄σσο αφορα τις περιγραφες, αλλα δεν παυει να υπαρχουν διάχυτες στο βιβλιο.

Τέλος θα συμφωνήσω σε όλα τα ερωτηματα που έθεσες στην ανάρτηση σου, ερωτήματα που δεν μπορω να απαντήσω, οχι τουλάχιστον ακομα.

την καλησπέρα μου Πατριάρχα.

ΒΙΒΛΙΟΚΑΦΕ said...

Κοπρόγατα, δεν ήξερα ότι υπάρχει αντίστοιχο ελληνικό σαν αυτό της Φακίνου.
Κι εγώ που πίστευα ότι αυτά είναι ...ευρωπαϊκές ασθένειες. Αλλά βλέπεις κολλάμε κι εμείς εύκολα...
Πατριάρχης Φώτιος