Thursday, December 04, 2008

Μιλφέιγ. Οι συγγραφείς και οι άλλοι

1. Σχέση συγγραφέων-αναγνωστών


Ενδιαφέρει τους συγγραφείς η γνώμη των αναγνωστών; Και δεν αναφέρομαι στις φιλοφρονήσεις που τόσο κολακεύουν τον εγωισμό τους αλλά και ενισχύουν την αυτοπεποίθησή τους. Αναφέρομαι πρώτιστα στο να ακούσουν τι λένε οι αναγνώστες και γιατί –ενδεχομένως- δεν άρεσε στους τελευταίους το βιβλίο τους. Σ’ αυτό το πλαίσιο αναρωτιέμαι αν έχουν νόημα οι παρουσιάσεις νεότευκτων βιβλίων. Οι συγγραφείς παρουσιάζουν και παρουσιάζονται, αλλά ποτέ –όσο έχω παρακολουθήσει τέτοιες συναντήσεις με το αναγνωστικό κοινό- δεν διεξάγεται ουσιαστικός διάλογος με διαφωνίες και διαφορετικές οπτικές γωνίες, με ήπιες φυσικά αντιπαραθέσεις και ανταλλαγή απόψεων. Μας τα λένε, τους ακούμε και φεύγουν ήσυχοι.
Το ενθαρρυντικό είναι ότι υπάρχουν πλέον τα ιστολόγια και οι αναγνώστες έχουμε λόγο. Και με ικανοποίηση δέχομαι μηνύματα από τους ίδιους τους συγγραφείς ότι η όποια παρουσίασή μου, με τα αρνητικά και τα θετικά, εισακούστηκε με προσοχή. Δεν τιμά αυτό εμένα, αλλά τους ίδιους που λαμβάνουν υπόψη ό,τι τούς υποδείχθηκε· φυσικά δεν απαιτούμε να το δεχτούν, αλλά τουλάχιστον να περάσει από τη σκέψη τους στο επόμενο βιβλίο τους.

2. Σχέση συγγραφέων-εκδοτών

Γιατί αλλάζει ένας συγγραφέας εκδοτική στέγη; Φαντάζομαι γιατί μάλωσε με τον προηγούμενο εκδότη του ή γιατί πίστεψε ότι τον έριχνε στα ποσοστά. Πιθανόν να αναζήτησε καλύτερες προοπτικές είτε σε οικονομικό επίπεδο είτε σε επίπεδο προώθησης. Γι’ αυτό μάλιστα οι νέοι συγγραφείς όλο και πλησιάζουν τους μεγάλους εκδοτικούς οίκους, όπως τον Καστανιώτη, τον Πατάκη, τον Κέδρο ή το Μεταίχμιο κ.ο.κ. Αφορμή γι’ αυτές τις σκέψεις η μετακίνηση λ.χ. του Βαλτινού και της Γαλανάκη παλαιότερα από την Άγρα σε άλλους οίκους ή η πρόσφατη αλλαγή στέγης του Μαμαλούκα από τον Καστανιώτη στον Λιβάνη. Το τελευταίο περιστατικό με αφήνει με ερωτηματικά.

3. Σχέση συγγραφέων-επιμελητών

Τι είναι οι τελευταίοι; Το ίδιο αναρωτιούνται και οι ίδιοι οι συγγραφείς που δεν ανέχονται να επεμβαίνει κανείς στο κείμενό τους. Στο εξωτερικό ο επιμελητής είναι συνυπεύθυνος για το τελικό αποτέλεσμα, αφού δεν διορθώνει μόνο τυπογραφικά λάθη αλλά έχει (συμβουλευτική) γνώμη και σε στοιχεία δομής ή οικονομίας της πλοκής. Βλ. το ρεπορτάζ της Ο. Σελλά στην Καθημερινή της 30.11.2008 (http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_civ_1_30/11/2008_293814 ).

4. Σχέση συγγραφέων-κριτικών

Τι κάνει ο συγγραφέας μόλις διαβάσει μια κριτική για το έργο του; Αυτοθαυμάζεται; Την αρχειοθετεί μαζί με τις άλλες και χαίρεται που αυγαταίνουν όσα γράφονται γι’ αυτόν; Καμαρώνει με τα θετικά και εθελοτυφλεί στα αρνητικά; Θα ήθελα να γίνεται ένας υπόρρητος διάλογος μεταξύ της κριτικής και της συγγραφικής διάνοιας. Να ακούνε οι μεν τους δε πιστεύοντας ότι κάποιες επισημάνσεις τους είναι αξιόλογες και γι’ αυτό αξίζει να τις λάβουν υπόψη στα επόμενα βιβλία τους.
Πατριάρχης Φώτιος

Monday, December 01, 2008

Καφές με μαστίχα: Γιάννης Μακριδάκης

Γιάννης Μακριδάκης
«Ανάμισης ντενεκές»
εκδόσεις Εστία
2008


Η περιπέτεια μιας ανάγνωσης

Γιατί το επέλεξα; Πρωτοεμφανιζόμενος ο συγγραφέας γράφει ένα βιβλίο, που, όπως λέει το οπισθόφυλλο, αναφέρεται στην “ιστορία ενός ανθρώπου που πέρασε στην παρανομία για ένα έγκλημα πάθους, ή πώς ο άνθρωπος μετατρέπεται σε θρύλο”
Πρώτες εντυπώσεις. Βαρετή νωχελική αφήγηση που αργόσυρτα αναφέρεται στην επιστροφή του Γιάννη Πέτικα στη Χίο από την Αμερική και η αναβίωση της αγάπης του για μια κοπέλα. Χίος του 1914, επαρχιακή μιζέρια και ερωτικά ειδύλλια σε βουκολικό φόντο. Ο Μακριδάκης, σύμφωνα με το βιογραφικό του, ασχολείται συστηματικά με τη γενέτειρα Χίο και αναπλάθει μια παλαιότερη εποχή από αγάπη για την ιδιαίτερη πατρίδα του. Ενδιαφέρον για τους μη Χιώτες; Ελάχιστο.
Εγκεφαλικές ενέσεις. Η ηθογραφία επιστρέφει και πολλοί Νεοέλληνες συγγραφείς ξαναπιάνουν τη χαμένη ιστορία και παράδοση των περιοχών από τις οποίες κατάγονται. Ο Μακριδάκης συνδυάζει τη νεο-ηθογραφία με μια ανάλογη απόπειρα διερεύνησης των πηγών, στοιχείο της μεταμυθοπλασίας που εστιάζει όχι μόνο στο παρελθόν αλλά και στον τρόπο που αυτό αποκαλύπτεται. Έτσι, σε διάφορα σημεία ο αφηγητής-ερευνητής παρουσιάζει πώς συνάντησε υπερήλικες Χιώτες, τι μαρτυρίες για τον Πέτικα διασώζουν, πόσο συγκεχυμένα είναι μερικά στοιχεία, ποια είναι η αλήθεια για άδηλα περιστατικά, πώς μπορούν να ελεγχθούν οι πηγές. Μια πραγματική ιστορία φόνου και φυγάδευσης στα βουνά ενός νέου της εποχής και η μετατροπή της ιστορίας του σε θρύλο που μεταδίδεται από στόμα σε στόμα· ο φυγόδικος ηρωοποιείται και γίνεται –εν μέρει- λαϊκό πρότυπο. Στην ουσία είναι η δημιουργία ενός αντιήρωα που δικαιολογείται για το έγκλημα πάθους και επαινείται για τη διετή του ανταρσία απέναντι στις αρχές.
Τι γράψανε: Γενικά καλά λόγια για μια προσπάθεια που αν μη τι άλλο δείχνει ότι οι νέοι αναζητούν στην παράδοση το χαμένο κέντρο της γραφής.
-Μιχάλης Μόσχος, Η Καθημερινή, 5.8.2008: πολύς λόγος για την υπόθεση και λίγα λόγια για την αντιηρωική του φύση (ο Πέτικας μάχεται τις ελληνικές αρχές), ενώ εξαίρει την πολύ δουλειά στην έρευνα του συγγραφέα.
- Μιχάλης Μοδινός, Τα Νέα, 20.9.2008: μιλάει για σύζευξη γεωγραφίας και ιστορίας (της Χίου), για παράλλήλο ήρωα που είναι ο ίδιος ο αφηγητής-ερευνητής και για «εξαίρετη τεχνική παράλληλων αφηγήσεων που συχνά εσωκλείονται η μία στην άλλη σαν ρώσικη μπαμπούσκα».
- Κώστας Καρακώτιας, Ελεύθερος Τύπος, 2.11.2008: συνδέει το κείμενο με τη ληστρική λογοτεχνία (πολύ σωστά), μιλάει για διπλό επίπεδο αφήγησης (τώρα και τότε) και στέκεται στη διαδικασία ανάπτυξης τέτοιων λαϊκών μύθων σαν κι αυτόν.
Τελικά συμπεράσματα. Τυπικά ένα καλογραμμένο κείμενο, με ελεγχόμενο ρυθμό, διανοητικά πετυχημένο, εστιασμένο στο πώς γίνεται η ιστορία θρύλος και φήμη, πώς διασώζεται στον λαό η εικόνα ενός λαϊκού παλικαριού, έστω και φονιά για λόγους όμως τιμής. Ωστόσο η αναγνωστική απόλαυση δεν συντηρείται ούτε από το ανύπαρκτο ενδιαφέρον για το τι θα γίνει μετά, ούτε από τις συγκρούσεις των “καλών” και των “κακών”, ούτε από τις ευφυείς συλλήψεις της αφήγησης που θα ανανέωναν συνεχώς την αναγνωστική αναμονή. Το πιο βασικό είναι ότι ο συγγραφέας καταπιάστηκε με ένα θέμα αφανές, για να αναδείξει την πατρίδα του αλλά και τις πολλαπλές δυνατότητες της γραφής.

Πατριάρχης Φώτιος

Thursday, November 27, 2008

Τάρτες: Λογοτεχνία και Εμφύλιος

Ελληνική πεζογραφία
για τον Εμφύλιο πόλεμο

Μιλούσαμε στην προηγούμενη ανάρτηση για τις δύο μεγάλες φετίχ εποχές της ελληνικής πεζογραφίας, τον Εμφύλιο και τη δεκαετία του ’60. Το ερώτημα είναι γιατί εκεί στέκονται όσοι ανατρέχουν στο παρελθόν και ψάχνουν να βρουν τάσεις, βιώματα, ιστορικές βάσεις. Μια πρώτη υπόθεση εργασίας είναι ότι, επειδή το ψυχροπολεμικό κλίμα του εμφύλιου κράτησε –κατά πολλούς- μέχρι το 1989, οι συγγραφείς που μεγάλωσαν μ’ αυτό αναζητούν πίσω τις ρίζες της πρόσφατης και με άλλους όρους τωρινής πολιτικοκοινωνικής πραγματικότητας. Να μια λίστα με τίτλους για την εποχή του Εμφυλίου:

Δημήτρης Χατζής, Η φωτιά (1946)
Γιάννης Μπεράτης, Οδοιπορικό του ’43 (1946)
Ρένος Αποστολίδης, Πυραμίδα 67 (1949)
Ρόδης Ρούφος, Το χρονικό μιας σταυροφορίας (1954-8)
Αλέξανδρος Κοτζιάς, Πολιορκία (1953)
Νίκος Κάσδαγλης, Τα δόντια της μυλόπετρας (1955)
Νίκος Καζαντζάκης, Αδερφοφάδες (1955)
Ρένος Αποστολίδης, Ο Α2 (1968)
Άρης Αλεξάνδρου, Το κιβώτιο (1974)
Θανάσης Βαλτινός, Τρία ελληνικά μονόπρακτα (1978)
Στρατής Χαβιαράς, Ηρωικά χρόνια (1985)
Θανάσης Βαλτινός, Ορθοκωστά (1994)
Γιάννης Μπούτος, Τα δάκρυα της βασίλισσας (2000)
Κώστας Ακρίβος, Κίτρινο ρωσικό κερί (2001)
Μάκης Τρικούκης, Η ταπείνωση του θριαμβευτή (2006)
Νίκος Δαββέτας, Λευκή πετσέτα στο ρινγκ (2006)
Μάνος Ελευθερίου, Η γυναίκα που πέθανε δυο φορές (2006)

(μερικοί τίτλοι από αυτούς αντλήθηκαν από τη μελέτη του Γ. Βασιλακάκου “Ο ελληνικός εμφύλιος πόλεμος στη μεταπολεμική πεζογραφία 1946-1958 ”, Ελληνικά γράμματα, 2000)

Το ερώτημα είναι πώς διαβάζουμε την ιστορία; Αναζητώντας τα γεγονότα για να βγάλουμε συμπεράσματα; Ή ερμηνεύοντας τα γεγονότα με βάση τις σημερινές ιδεολογικές πεποιθήσεις. Μεταφέρω εδώ ένα σχόλιο της Pellegrina από το προηγούμενο ποστ:
«1) Κάθε λογοτεχνία, και κυρίως το μυθιστόρημα, έχει να κάνει όχι τόσο με το θέμα του ή την εποχή στην οποία αναφέρεται, αλλά με την εποχή στην οποία ΓΡΑΦΕΤΑΙ. Είναι πάντα ένα κομμάτι της φωνής της, της συνείδησής της. Υπό αυτή την έννοια και τα διεξαγόμενα π.χ. στο Βυζάντιο και γραμμένα τώρα, έχουν να κάνουν κυρίως με το τώρα.2) Διαπιστώνουμε όμως μια επιμονή στο παρελθόν, και επίσης (αυτό δικό μου κυρίως, οκέι) ότι και όταν αναφερόμαστε στο παρόν, συχνά αυτό γίνεται με όρους παρελθόντος (αυτό αν θέλετε το εξηγώ άλλη φορά). πώς ενώνονται αυτές οι δύο φαινομενικά αντικρουόμενες απόψεις; Κατά τη γνώμη μου ως εξής: Κάθε βιβλίο εκφράζει την εποχή του. Αν τώρα επιμένει στο παρελθόν, αυτό σημαίνει ότι η ίδια η εποχή του (η σύγχρονη)είναι κολλημένη, έχει πρόβλημα. Δηλαδή, είμαστε συντηρητικοί ή τελματωμένοι ε ξ ω λογοτεχνικά, στο κοινωνικό, ιδεολογικό, υπαρξιακό κλπ επίπεδο.»
Προς το παρόν δεν σχολιάζω, για να μην επηρεάσω τη συζήτηση. Τι τραβάει εντέλει τους συγγραφείς και μαζί τους αναγνώστες από το παρελθόν; Και πιο συγκεκριμένα, γιατί μελετάμε και ξαναμελετάμε ως κοινωνία τον Εμφύλιο;

Πατριάρχης Φώτιος

Monday, November 24, 2008

Πολλά βαρύς και όχι: Θανάσης Σκρουμπέλος

Θανάσης Σκρουμπέλος
“Μπλε καστόρινα παπούτσια”
εκδόσεις Τόπος
2008

Μια δεκαετία φετίχ

Δύο είναι οι εποχές που αποτελούν φετίχ για τη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία, ο εμφύλιος και η δεκαετία του ’60, προφανώς γιατί σ’ αυτές τις δύο εποχές βλέπουν οι συγγραφείς μας τις ρίζες της τωρινής κοινωνικοπολιτικής κατάστασης. Για τη δεκαετία του ’60 θυμίζω ενδεικτικά τα “Στοιχεία για τη δεκαετία του ’60”, του Θ. Βαλτινού και το “Πολύ βούτυρο στο τομάρι του σκύλου” του Γ. Σκαμπαρδώνη…
Ο Σκρουμπέλος επιχειρεί μια τοιχογραφία της εποχής με τις διαμάχες αριστερών και δεξιών, οι οποίες κλείνουν το έργο με συμφιλίωση στην πράξη (πέρα από τις ιδεολογικές διαφορές), με αποτύπωση του ονείρου για πρόοδο, λίγο μυθιστόρημα μαθητείας, λίγο πολυφωνική καταγραφή που ξεκινά από τους τραβεστί σε κέντρο διασκέδασης της εποχής μέχρι τα όνειρα των παιδιών. Ο συγγραφέας (γενν. 1944) έζησε τη δεκαετία αυτή ως έφηβος και αποτυπώνει με νοσταλγία τις μνήμες μιας εποχής που αργότερα απέκτησαν και πολιτική αξία.
Αγκομάχησα να το διαβάσω. Γιατί; Ίσως δεν μου αρέσουν αυτά τα μυθιστορήματα-τοιχογραφίες όπου οι πρωταγωνιστές έχουν μικρό ρόλο και οι δευτεραγωνιστές μεγάλο. Ίσως γιατί διείδα πιο πολύ πολιτική και κοινωνική σημασία στο εγχείρημα παρά αισθητική. Ίσως γιατί με έχει κουράσει αυτή η ομφαλοσκόπηση των αριστεροδεξιών μας ερίδων. Ίσως γιατί όλες αυτές οι προσπάθειες εκκινούν από το τάδε ή το δείνα ιδεολογικό υπόβαθρο και δεν πείθουν για τη γνησιότητά τους (το τέλος του έργου εν μέρει με διέψευσε). Ίσως γιατί ήμουν πολύ μικρός τη δεκαετία αυτή και δεν την κουβαλάω στις μνήμες μου ώστε να τη νοσταλγήσω
.
Γράψανε γι’ αυτό:
annabooklover.wordpress.com/2008/07/17/bluesuedshoes: “Ένα καταπληκτικό βιβλίο χωρίς υπερβολή.”
-Έλενα Χουζούρη (Ελευθεροτυπία, 21.3.2008)
www.enet.gr/online/online_issues?pid=51&dt=21/03/2008&id=3451520: “Χάνει όταν, προκειμένου να αναφερθεί στα πολιτικά γεγονότα της εποχής, μετατρέπει τη γραφή του σε καταγγελτικό πολιτικό ρεπορτάζ. 'Η όταν σχηματοποιεί πρόσωπα και καταστάσεις (οι καλοί και οι κακοί). Αντίθετα, εκεί που σαφώς κερδίζει είναι η εξαιρετικά αφομοιωμένη γλώσσα των λαϊκών ανθρώπων, του υπόκοσμου και των «ανδρών που ντύνονται γυναίκες». Μια γλώσσα χυμώδης και ζωντανή, που δίνει το στίγμα της στο ενδιαφέρον αυτό μυθιστόρημα. Μπορούμε μάλιστα να πούμε πως και με τα τρία του βιβλία, ο Σκρουμπέλος δημιουργεί ένα προσωπικό, γλωσσικό, υφολογικό και μυθιστορηματικό σύμπαν.”
-Χρίστος Παπαγεωργίου (Η Αυγή, 10.4.2008): “Με γνήσιο λογοτεχνικό προφίλ και με σύνθετη γνώση της Ιστορίας, με ευρηματικότητα, ο Σκρουμπέλος για μια ακόμη φορά εκπλήσσει, προβληματίζει και αποκαθιστά. Ευχής έργον θα ήταν να μιμηθούν το παράδειγμά του και άλλοι, ώστε, τώρα που τα αρχεία έρχονται στο φως, τίποτα να μη μείνει στα συρτάρια των υπουργείων και των υπηρεσιών, για να μάθουμε πότε ο κάθε πολιτικός, δημοσιογράφος ή οικονομικός παράγοντας μάς λέει την αλήθεια ή ψεύδεται.”

Πατριάρχης Φώτιος

Friday, November 21, 2008

Καφές με φέτες πορτοκάλι: Λευτέρης Μαυρόπουλος

Λευτέρης Μαυρόπουλος
“Το άλλο μισό μου πορτοκάλι”
εκδόσεις Ίνδικτος
2007


Μισό στυφό, μισό γλυκό

Δύο ταχύτητες, δύο εντυπώσεις. Μέχρι τη μέση μια ιστορική μυθιστορία για τη ζωή μιας οικογένειας καπνεργατών (;) στη Μακεδονία και τη γνήσια, ανιδιοτελή συνδικαλιστική δράση του πατέρα τα χρόνια της δικτατορίας του Μεταξά. Αργοί ρυθμοί, άχρωμη αφήγηση, μειωμένο ενδιαφέρον. Ο Μιχάλης, πολύτεκνος μεροκαματιάρης, αγωνίζεται ενάντια στους μεγαλέμπορους και στους χαφιέδες της αστυνομίας με αριστερή ιδεολογία αλλά εφαρμοσμένη στη ζωή του και όχι με τις αμπελοφιλοσοφίες των θεωρητικών. Βασανίζεται, αφού συλλαμβάνεται, και στο τέλος σκοτώνεται από τους βασανιστές του.
Το δεύτερο μισό -σαν να γλύκανε το πορτοκάλι- πιάνει την αφήγηση από τον στερνό γιο του, κι αυτός με το όνομας Μιχάλης, ο οποίος στα μεταπολεμικά πλέον χρόνια αναλαμβάνει να εκδικηθεί, και τον ακολουθούν τα δυο του αδέλφια που έλειπαν στην Αυστραλία. Η ιστορία επιταχύνεται, η δράση κερδίζει έδαφος, η αφήγηση γίνεται εκδικητικά άγρια, χωρίς να χάνει σε ηπιότητα τόνων.
Γενικά ο Μαυρόπουλος διατηρεί μια ζεστή επαφή με τη γλώσσα, προσέχει την έκφραση, μεριμνά για τις φράσεις του. Δουλεύει το ύφος του για να μεταδίδει τη ζεστασιά της υπαίθρου, χωρίς να γίνεται πολύ ηθογραφικός, φροντίζει τις περιγραφές και τις εξιστορήσεις με περίσσιο μεράκι. Αυτό που ίσως στερεί το έργο του από την ανάβαση σε υψηλότερα επίπεδα είναι η πλοκή που δεν εξιτάρει, δεν προκαλεί ανατροπές, δεν ελίσσεται με μικρές ή μεγάλες στροφές. Ο ρυθμός της αφήγησης απογοητεύει στην αρχή, αλλά σταδιακά γίνεται πιο ταχύς.
Η τελική εντύπωση καλή, αλλά για να φτάσω μέχρι εκεί κλονίστηκα αρκετά και συχνά χάθηκα μέσα στη ηθογραφική αργόσυρτη αφήγηση. Η κοινωνική επανάσταση δεν προβάλλεται μέσα από κοσμοϊστορικές αλλαγές, αλλά από τη ζωή του απλού ανθρώπου που αγωνίζεται για το δίκιο του. Η εκδίκηση προς τους βασανιστές, ρουφιάνους, δωσίλογους αναδεικνύεται η σταθερή ανάγκη μιας κοινωνίας που δεν πιστεύει στη θεία δίκη, αλλά ούτε και στην ανθρώπινη, καθώς εύκολα ξεχνά και εύκολα δίνει άσυλο.

Πατριάρχης Φώτιος

Monday, November 17, 2008

Μηλόπιτα: κριτικοί και πάθη

1. Καρτέλ …στην κριτική;

Ο κριτικός των «Νέων» Δ. Κούρτοβικ πνέει μένεα εναντίον δύο άλλων κριτικών, του Β. Χατζηβασιλείου της «Ελευθεροτυπίας» και της Ελ. Κοτζιά της «Καθημερινής». Τους κατηγορεί σε άρθρο του (15.11.2008) ότι κατέχουν θέσεις κλειδιά σε βραβεύσεις, παρουσιάζουν βιβλία, έχει ο ένας εκπομπή στην τηλεόραση, ασχολούνται με κάθε είδους εκδήλωση του βιβλίου και γενικά επιβάλλουν τη συμπαιγνιακή θέση τους με ένα είδος καθεστωτικής αντίληψης για την κριτική. Κι αυτό γιατί έχουν κοινές απόψεις, όχι τυχαία, αλλά, όπως υποστηρίζει, επειδή προαποφασίζουν τι θα προωθήσουν και τι όχι, σε μια συνωμοσία σέχτας που καθορίζει και τις κριτικές επιλογές της σημερινής Ελλάδας.
Μαζί μ’ αυτούς ανήκουν και ένας-δυο άλλοι (ανάμεσά τους φαντάζομαι τοποθετεί και τον Αλ. Ζήρα, με τον οποίο είχε πρόσφατα μία ακόμα έντονη λογομαχία και ο οποίος είναι συχνά σε επιτροπές βραβείων κ.ά.), οι οποίοι αποτελούν ένα είδος δικτατορίας της κριτικής, με στημένες κριτικές και συμφωνημένες βραβεύσεις. Ένα είδος Καρτέλ της κριτικής. Η επίθεση ξεκίνησε τον Αύγουστο, οπότε στο τελευταίο κομμάτι άρθρου του (9.8.2008) είχε αφήσει ειρωνεία και χολή εναντίον τους με υπαινιγμούς για ένωση δυνάμεων με σκοπό τον έλεγχο της ελληνικής λογοτεχνικής παραγωγής. Ο Κ. Κατσουλάρης που σχολίασε αυτό το πρώτο άρθρο του (22.8.2008), ενώ κατακρίνει το ύφος και τον τόνο του, προβληματίζεται για το αν η μεταξύ των δύο σχέση τούς έχει οδηγήσει –έστω και ασύνειδα- σε “οργανωμένο πόλο”.
Κρατώ τα σχόλια για άλλη στιγμή.

2. Αριστερή κριτική

Σε συνέντευξή του στον Ταχυδρόμο των «Νέων» ο Δ. Ραυτόπουλος, εξέχουσα μορφή της αριστερής κριτικής και ιδρυτής του περιοδικού «Επιθεώρησης Τέχνης», παρουσιάζει τη στάση του ως κριτικού απέναντι στην κομματική γραμμή. Αποκαλύπτει, λοιπόν, ότι πήγε κόντρα στο σοσιαλιστικό ρεαλισμό, που ήταν η κυρίαρχη τάση του κόμματος, και επαίνεσε τον Τσίρκα, ενώ η κομματική ηγεσία τον διέγραφε. Από την άλλη, παραδέχεται ότι η ιδεολογική του ταυτότητα δεν τον άφηνε να δει τα θετικά σημεία του αντίστοιχου φιλελεύθερου περιοδικού «Εποχές», το οποίο τώρα θεωρεί σημαντικό βήμα κριτικής.
Αυτό που δεν είπε είναι ότι ο ίδιος είναι ο εισηγητής του όρου “Μαύρη πολιτική λογοτεχνία” για τα έργα των δεξιών συγγραφέων, ασχέτως αν ήταν άξια λογοτεχνικά κείμενα ή όχι. Για την κριτική της Επιθεώρησης Τέχνης βλέπε και το άρθρο του Βαγενά στο «Βήμα» της 16ης Νοεμβρίου 2008.

3. Μάρη Θεοδοσοπούλου

Προσωπικά δεν μου άρεσε ο τρόπος που γράφει κριτικές η Μάρη Θεοδοσοπούλου. Τον βρίσκω εργαστηριακό, αποστειρωμένο, συχνά πλούσιο σε πραγματολογικές παρατηρήσεις αλλά ισχνό στην ερμηνεία της. Ωστόσο, θεωρώ ότι είναι ντροπή το Βήμα να μην έχει ΚΑΝΕΝΑ κριτικό, αφού οι δρόμοι της βιβλιοκριτικού και της εφημερίδας έχουν χωρίσει. Το Βήμα επέλεξε να συνεχίσει χωρίς κριτικούς, αλλά με δημοσιογράφους και δημοσιογραφούντες, μόνο με συνεντεύξεις, δοκίμια, ρεπορτάζ και στήλες με βιβλιοπαρουσιάσεις αλλά καμία με άποψη.
Τουλάχιστον η Θεοδοσοπούλου μπορεί να …εκπέμπει από το μπλογκ της: http://maritheodo.blogspot.com .

Εντέλει, δίνουμε σημασία ποιος υπογράφει την κριτική που διαβάζουμε; Αναζητούμε το όνομα πριν ή μετά την ανάγνωση του άρθρου; Θεωρούμε κάποιους από αυτούς αξιόπιστους ή δεν εμπιστευόμαστε κανένα;

Πατριάρχης Φώτιος

Thursday, November 13, 2008

Κανταΐφι: τουρκική λογοτεχνία

Μια μεταβατική λογοτεχνία

Η τουρκική είναι μια μικρή σχετικά γλώσσα, αφού τη μιλούν ως μητρική μόνο οι Τούρκοι και δεν ξέρω κι εγώ πόσοι άλλοι ως ξένη γλώσσα. Ανάλογα με την ελληνική, δεν έχει πέραση στην Ευρώπη, αλλά αντίθετα με τα ελληνικά γράμματα οι Τούρκοι συγγραφείς είναι σε δυναμική πορεία. Φέτος, η Διεθνής Έκθεση στη Φραγκφούρτη ήταν αφιερωμένη στην τουρκική λογοτεχνία με ναυαρχίδα του στόλου τον πρόσφατα Νομπελίστα Ορχάν Παμούκ.
Μερικοί σύγχρονοι συγγραφείς των οποίων τα βιβλία έχουν μεταφραστεί στα ελληνικά είναι:
1.Ορχάν Παμούκ: “Το σπίτι της σιωπής”, “Το μαύρο βιβλίο”, “Καινούργια ζωή”, “Χιόνι”, “Ιστανμπούλ”, “Με λένε κόκκινο”, “Το λευκό κάστρο”.
Προτείνω την Καινούργια ζωή και “Το μαύρο βιβλίο”. Ο Παμούκ μαγεύει όχι μόνο με τη σαγήνη των αφηγήσεών του, αλλά και με τον δόκιμο λόγο του, που αντανακλά ιδέες για τη σύγχρονη Τουρκία (με νοσταλγία παλιών εποχών) και τη θέση της στον διευρυμένο κόσμο.
2.Γιασάρ Κεμάλ: “Ο θρύλος των χιλίων ταύρων”, “Ο μεσόστυλος”, “Ο τσακιντζής”, “Χρώματα της ζωής και της γραφής”, “Η θυμωμένη θάλασσα”, “Φύγανε και τα πουλιά”, “Οι αγάδες του Ακτσασάζ”, “Η ιστορία ενός νησιού”.
Το τελευταίο έργο αναφέρεται στη Μικρασιατική καταστροφή από τη ματιά ενός Τούρκου και θυμίζει πολύ τους δικούς μας Βενέζη και Μυριβήλη, χωρίς μοντερνιστικά πειράματα.
3.Νεντίμ Γκιουρσέλ: “Η πρώτη γυναίκα”, “Μακρύ καλοκαίρι στην Ιστανμπούλ”, “Αγαπημένη μου Ιστανμπούλ”, “Ο ξενιτεμένος Μουσταφά και η ψηλόκορμη λεύκα”, “Πασκεσέν, το μυθιστόρημα του πορθητή”, “Εικονογραφημένος κόσμος”, “Οράματα του νότου”, “Μπαλκόνι στη Μεσόγειο”
Ενδιαφέρον βιβλίο ο “Εικονογραφημένος κόσμος”.
4.Ελίφ Σαφάκ: “Απόκρυφο”, “Μπονμπόν Παλάς”, “Οι Καθρέφτες της Πόλης”, “Το Μπάσταρδο της Κωνσταντινούπολης”.
5.Φεριντέ Τσιτσέκογλου: “Η άλλη μεριά του νερού”, “Μην πυροβολείτε το χαρταετό”.
Το πρώτο από τα έργα της μου φάνηκε ρηχό και εντελώς άνοστο.
Ξέρουμε λίγα για τους γείτονες, ξέρουμε λίγα για τη λογοτεχνία των άλλων λαών πλην των μεγάλων λογοτεχνιών. Προσωπικά θέτω ως υπόθεση εργασίας ότι, επειδή η τουρκική κοινωνία ζει μια μεταβατική-αντιφατική περίοδο (εκσυγχρονισμού και συντήρησης), οι πνευματικές δυνάμεις της χώρας στην προσπάθειά τους να ορίσουν αυτήν την ταυτότητα γράφουν και λογοτεχνία ενός α΄ επιπέδου.
Θα ήθελα προτάσεις για καλή τουρκική λογοτεχνία, μεταφέρετέ μας τα αναγνωστικά σας βιώματα, απόψεις, ιδέες και μπορούμε να στήσουμε μια Ιστολέσχη Ανάγνωσης, αν προταθεί ένα βιβλίο πάνω από τέσσερις φορές (4).

Πατριάρχης Φώτιος

Monday, November 10, 2008

Μαύρος αμερικάνικος καφές: Percival Everett

Percival Everett
“Wounded”
2005
“Πληγωμένοι”
μετφ. Λ. Καλοβυρνάς
εκδόσεις Πόλις
2008



Συνεχίζω με συγγραφείς αφροαμερικανούς, που μιλάνε για τον ρατσισμό στις ΗΠΑ.
Δεν ξέρω στο χρηματιστήριο αξιών της Αμερικής τι βαρύτητα έχει το όνομα του Percival Everett. Εγώ όμως έχοντας διαβάσει το προηγούμενο έργο του που μεταφράστηκε στα καθ’ ημάς (“Αμερικάνικη έρημος”, 2004), είχα την πεποίθηση ότι θα διαβάσω κάτι πολύ καλό· και από τις πρώτες σελίδες δεν διαψεύστηκα.
Ο μαύρος πρωταγωνιστής διαχειρίζεται ένα ράντζο εκπαίδευσης ζώων (κυρίως αλόγων), όπου φιλοξενείγια ένα διάστημα τον γιο ενός φίλου του, γιο ο οποίος είναι ομοφυλόφιλος. Οι περιπέτειες που περνάνε τόσο ο ίδιος λόγω του χρώματός του όσο και ο νεαρός Ρόμπερτ λόγω των σεξουαλικών του προτιμήσεων είναι το βασικό στόρι του βιβλίου, πίσω από το οποίο φαίνονται οι ψυχολογικές διακυμάνσεις των προσώπων, η κοινωνική σήψη, ο ρατσισμός κ.ο.κ.
Η γραφή του Percival Everett είναι απλή, καθαρή ακόμα κι όταν περιγράφει θολά συναισθήματα, οι διάλογοι έξυπνοι όσο και φυσικοί, που αναδεικνύουν το ήθος και το ύφος των προσώπων. Το δραματικό συμφύρεται με το ερωτικό, το κοινωνικό με το ελαφρό χιούμορ, η αφηγηματική ματιά με τον βαθύ στοχασμό, η λαγαρή γλώσσα με το λεξιλόγιο των ιπποφορβείων, που ακόμα και σε αμύητους σαν κι εμένα φανερώνει έναν κόσμο που δεν υποψιαζόμουν.
Κι εκεί που θεωρούσαμε ότι ο φυλετικός ρατσισμός έχει εκλείψει, να σου δυο βιβλία (Mengestu και Everett) που μιλάνε για μαύρους, μετανάστες, ομοφυλόφιλους σε μια Αμερική που έχει ακόμα να αλλάξει πολύ.
Χάρηκα που το παρουσίασαν οι:
- Γ. Καρουζάκης στο Lifo (www.lifo.gr/content/x21/155 )
- Θ. Γρηγοριάδης στα Νέα (teogrigoriadis.blogspot.com/2008/05/percival-everret.html)
- Δ. Αναστασόπουλος στην Ελευθεροτυπία (www.enet.gr/online/online_hprint?q=&a=%3F%3F%3F%3F%3F%3F%3F%3F%3F%3F%3F%3F%3F%3F&id=90125720 )

Πατριάρχης Φώτιος

Thursday, November 06, 2008

Αμερικάνικος με κόκκους Αιθιοπίας.Dinaw Mengestu

Dinaw Mengestu
“The Beautiful Things that Heaven Bears”
“Όλες οι χάρες του ουρανού”
μετ. Χ. Παπαδημητρίου
εκδόσεις Πόλις
2008

Ένας μαύρος στην Αμερική

Δεν είμαι καθόλου σίγουρος ότι ο Ομπάμα θα αλλάξει τον κόσμο. Έχω σοβαρές επιφυλάξεις αν η εκλογή του σημαίνει και εγκατάλειψη των πολιτικών της Αμερικής. Ίσως όμως ξημερώνει μια νέα μέρα για τη βελτίωση των συνθηκών ζωής των μαύρων της χώρας. Κι αυτό θίγει το βιβλίο του Αιθίοπα Dinaw Mengestu, χωρίς βέβαια να κάνει αναφορά στον νέο πρόεδρο των ΗΠΑ.
Σχετικά αυτοβιογραφικό το βιβλίο αναφέρεται στον Στέφανο που εγκαταλείπει την Αιθιοπία και καταφεύγει στην Ουάσινγκτον, όπου ανοίγει ένα μικρό μίνι μάρκετ σε μια υποβαθμισμένη συνοικία μαύρων. Η ζωή του κινείται μεταξύ του μαγαζιού του, των συγγενών του, των μαύρων φίλων του και μιας λευκής γειτόνισσας που έχει ένα πανέξυπνο κοριτσάκι.
Ο τρόπος γραφής είναι πολύ απλός, αλλά όχι απλοϊκός. Η Λώρη Κέζα σε συνέντευξη του συγγραφέα στο Βήμα (http://tovima.dolnet.gr/print_article.php?e=B&f=15500&m=S03&aa=1) αναφέρει εισαγωγικά: «Το μυθιστόρημα του Ντινάου Μενγκέστου δεν είναι ούτε δαιδαλώδες ούτε περίτεχνο ούτε προκλητικό. Είναι μια ιστορία απλή και καλογραμμένη. Αναφέρεται σε μετανάστες από την Αφρική εγκατεστημένους στην Ουάσιγκτον. Ευτυχώς για τον αναγνώστη ο συγγραφέας δεν διακατέχεται από το σύνδρομο του «να στείλω μήνυμα ντε και καλά» ούτε επιχειρεί να «βάλει» αισιοδοξία εκεί όπου δεν υπάρχει. Καταγράφει τα πράγματα όπως τα γνωρίζει ο ίδιος εκ των έσω καθώς ανήκει και ο ίδιος σε οικογένεια μεταναστών. Γεννήθηκε στην Αντίς Αμπέμπα το 1978 αλλά μεγάλωσε στις ΗΠΑ. Σπούδασε στα Πανεπιστήμια Τζόρτζταουν και Κολούμπια. Το πρώτο βιβλίο του τιμήθηκε με βραβεία για πρωτοεμφανιζόμενο συγγραφέα στις ΗΠΑ, στη Βρετανία και στη Γαλλία.»
Αυτό που κερδίζει τον αναγνώστη είναι οι μικρές σκηνές ανθρωπιάς και ανθρώπινης επαφής ενός μετανάστη που χωρίς να παρουσιάζεται η μιζέρια και η ανέχεια αφήνεται να φανεί η μοναξιά και κυρίως η αίσθηση του ξένου.
Σκηνή 1: Ο Στέφανος διαβάζει με τη μικρή λευκή Ναόμι τους “Αδελφούς Καραμαζόφ”.
Σκηνή 2: τρεις μαύροι φίλοι, μεταξύ των οποίων και ο Στέφανος, από Κονγκό, Αιθιοπία και Κένυα, συζητούν για τα πραξικοπήματα που έχουν λάβει χώρα στην Αφρική (ωραίο θέμα για την ιστορία και τη νοοτροπία των λαών της)
Σκηνή 3: ο Στέφανος, ενώ περίμενε ανήμερα Χριστουγέννων να τα περάσει με τη λευκή φίλη του και την κόρη της, μένει μόνος και τελικά καταφεύγει σε μια πόρνη, μόνο και μόνο για να νιώσει την ανθρώπινη επαφή.
Σκηνή 4: οι μαύροι της περιοχής φέρονται ρατσιστικά στη λευκή φίλη του Στέφανου σε μια αντιστροφή των διώξεων.

Το βιβλίο με τράβηξε λόγω του εξωφύλλου του που είναι κοτλέ και ερεθίζει το χέρι όταν το πιάνει. Αλλά δεν έμεινα στο μπροστινό εξώφυλλο, το διάβασα αργά μέχρι το οπισθόφυλλο και το χάρηκα χωρίς εξάρσεις και αναπηδήσεις.
Πατριάρχης Φώτιος

Sunday, November 02, 2008

Μωσαϊκό με σοκολάτα: κλασικά κείμενα

Επίκαιρα ή μουσειακά;
Το 62% των βιβλίων που διαβάζουν οι βιβλιόφιλοι είναι λογοτεχνία (http://vivliocafe.blogspot.com/2008/10/blog-post_25.html). Ερώτημα νο 1: πόσα από αυτά ανήκουν στα κλασικά λεγόμενα κείμενα (δεν αναφέρομαι στους αρχαίους), πόσα δηλαδή είναι βιβλία που δεν εκδόθηκαν τα τελευταία δέκα ας πούμε χρόνια αλλά έχουν ήδη περάσει στην ιστορία των ελληνικών γραμμάτων; Γενικότερα ποια θέση έχουν οι κλασικοί συγγραφείς στα διαβάσματα του Νεοέλληνα του 21ου αιώνα;
Μια μεγάλη μερίδα αμφισβητεί τη γενιά του ’30 (Μυριβήλης, Βενέζης, Θεοτοκάς, Καραγάτσης) και την εξοβελίζει από τη βιβλιοθήκη της. Από την άλλη, πολλοί όπως ο Βιζυηνός ή ο Βουτυράς επανέρχονται για διαφορετικούς λόγους στο προσκήνιο, ενώ ο Παπαδιαμάντης –που κρίνεται σταθερά αναγνωστέος-

θεωρείται από πολλούς ρηχός, ανιαρός, επαναλαμβανόμενος κ.ο.κ. (βλ. και τα σχόλια της Pellegrina στο προηγούμενο ποστ). Οι μεγάλοι Ευρωπαίοι κλασικοί δεν παύουν να έχουν πέραση και σήμερα (Ντοστογιέφσκι, Τολστόι, Κάφκα κλπ.), μολονότι για πολλούς αναγνώστες η απέραντη περιγραφή και η επιμονή τους σε σχοινοτενείς αφηγήσεις είναι πλέον κουραστική. Διαβάζουμε επομένως τους κλασικούς και σε τι ποσοστό επί των αναγνωσμάτων μας;
Ερώτημα νο 2: τους διαβάζουμε –αν τελικά γίνεται κι αυτό- επειδή βλέπουμε στη γραφή τους διαχρονικά θέματα και ανησυχίες του ανθρώπου ή επειδή βαραίνουν με το όνομά τους, αν και πλέον έχουν μόνο ιστορική αξία; Απολαμβάνουμε ένα ογκωδέστατο ρεαλιστικό μυθιστόρημα λ.χ. σαν τον “Ηλίθιο” του Ρώσου συγγραφέα ή το διαβάζουμε ως συστατικό της παιδείας μας;
Κι από κει και πέρα, ερώτημα νο 3: μπορεί ο χώρος των ιστολογίων να αντέξει κλασικά αναγνώσματα; [βλ. τη συζήτηση με τη Χριστίνα γύρω από το θέμα στο http://anagnosi.blogspot.com/2008/10/708.html]. Είναι ο κυβερνοχώρος ανοικτός και στα κλασικά κείμενα; Θεωρητικά ναι, αλλά στην πράξη; Παράλληλα, μπορεί να γίνει συζήτηση γύρω από ένα τέτοιο έργο που έχει περιβληθεί με την αίγλη του σπουδαίου, ενώ μπορεί πλέον να είναι παρωχημένο; Πώς μπορώ εγώ ή ο άλλος να μειώσουμε την αξία ενός έργου που έχει αντέξει χρόνια, δεκαετίες ή και αιώνες, με ολιγόλογους αφορισμούς ή με προσωπικές προτιμήσεις;
Τέλος, τι είναι αυτό που κρίνει ποιο έργο διασώζεται ως κλασικό και αξίζει να διαβάζεται ανά τις γενιές (ερώτημα νο 4); Είναι ένας Κανόνας που εγκαθιδρύεται και κατόπιν διαβάζεται ως μορφή αυθεντίας με την ψυχολογική υποβολή ότι είναι και ακλόνητος; Προφανώς ο καθένας μπορεί να αμφισβητήσει την αξία ενός καταξιωμένου ως τώρα έργου, αλλά δύσκολα θα μπορέσει να το εξοβελίσει από την ιστορία, ή μήπως όχι;
Μια υποσημείωση: κλασικά κείμενα είναι πλέον το "Το κιβώτιο" του Αλεξάνδρου, το "Φράγμα" του Πλασκοβίτη και άλλα ανάλογα και όχι μόνο τα παλιά που έχουν περάσει στην εκπαίδευση.


Πατριάρχης Φώτιος

Wednesday, October 29, 2008

Καφές πολίτικος: Πέτρος Μάρκαρης

Πέτρος Μάρκαρης
“Παλιά, πολύ παλιά”
εκδόσεις Γαβριηλίδης
2008


Παπαδιαμαντική συμπάθεια

Ο Μάρκαρης ταξιδεύει στην Κωνσταντινούπολη και σε συνεργασία με τον Τούρκο συνάδελφό του προσπαθεί να επιλύσει το αίνιγμα: πού κρύβεται η Μαρία Χάμπου, γηραιά Ελληνίδα της Πόλης, που σκοτώνει Έλληνες και Τούρκους, και γιατί το κάνει.
Το κλασικό αστυνομικό μυθιστόρημα, ειδικά σ’ αυτό το έργο του Μάρκαρη, δέχεται ισχυρά πλήγματα. Καταρχάς, η δράστις είναι γνωστή και επομένως το αίνιγμα είναι το πού και το γιατί. Δεύτερον, αναμενόμενο για τον συγγραφέα, το βάρος μετατίθεται σε μια αστική ηθογραφία της Πόλης (βλ. Ιορδανίδου με τη “Λωξάνδρα” ή τον Κ. Πολίτη με το “Χατζηφράγκου” για τη Σμύρνη). Η γεμάτη καθυστερήσεις αφήγηση αναφέρεται στις συνήθειες και τον τρόπο ζωής των Κωνσταντινουπολιτών και εκεί το μυθιστόρημα κερδίζει σε μαγεία.
Από εκεί ξεκινά και η παπαδιαμαντική συμπάθεια (μια επαμφοτερίζουσα στάση όπως στην “Φόνισσα”) που μένει στο τέλος για την φόνισσα του έργου. Οι πράξεις της αιτιολογούνται ως απολογισμός ζωής (τιμωρία για όσους θεωρούσε ένοχους και δώρα για όσους εκτίμησε τη θετική στάση τους), ως ξεκαθάρισμα λογαριασμών. Οι Ρωμιοί της Πόλης (σαν σαλάμι ανάμεσα στους Ελλαδίτες και τους Τούρκους, όπως λέει χαρακτηριστικά ο Μάρκαρης) δεινοπάθησαν τη δεκαετία του ’40 και του ’50 και στο πρόσωπο της Χάμπου εκδικούνται όσους Έλληνες και Τούρκους εκμεταλλεύτηκαν την ανάγκη τους αγοράζοντας επί πινακίου φακής την περιουσία όσων έφευγαν στην Ελλάδα. Στο τέλος η Χάμπου αποκαλύπτεται αλλά δεν συλλαμβάνεται, αφού ήδη την είχε κτυπήσει ο καρκίνος και έτσι την άφησαν να πεθάνει ήσυχα. “Μεταξύ θείας και ανθρωπίνης δικαιοσύνης”, λέει ο Παπαδιαμάντης για την ηρωίδα του. Κι ο Μάρκαρης, που πάντα καυτηρίαζε τον εγκληματία και αναζητούσε τα συμπτώματα της κρίσης, “δικαιολογεί” τη δική του φόνισσα εξηγώντας έμμεσα μέσω της κοινής γνώμης πόσο απάνθρωποι φέρθηκαν μερικοί στη δοκιμασία των Ρωμιών που αποφάσισαν άρον άρον να εγκαταλείψουν την πόλη τους.

Πατριάρχης Φώτιος

Saturday, October 25, 2008

Αποτελέσματα Στατιστικής για τη Βιβλιοφιλία

Αποτελέσματα για ... βιβλιοκαταβροχθείς!

Καταρχάς, θέλω να ευχαριστήσω όλους όσοι συμμετείχαν. Ξέρω καλά πως δεν είμαστε αντιπροσωπευτικό δείγμα και πως δεν έχουμε όλοι την πλέον αντικειμενική γνώμη για τον εαυτό μας. Τα αποτελέσματα τουλάχιστον δείχνουν τάσεις στους κύκλους των βιβλιόφιλων μπλογκς.
Απάντησαν 13 άτομα:
1. Goloib
2. Pellegrina
3. Ναυτίλος
4. Πόλυ Χατζημανωλάκη
5. Anagnostria
6. Εύα Στάμου
7. Kafeini
8. Παναγιώτης Κονιδάρης
9. Λάκης Φουρουκλάς
10. Akamas
11. Κοπρόγατα
12. Πατριάρχης Φώτιος
13. Αλέξανδρος

Ακολουθούν λίστες με τους μέσους όρους ανά ερώτημα:

1. Τι είδους βιβλία διαβάζετε (σε ποσοστό);

α. λογοτεχνικά: 62,5 %
β. ιστορικές μελέτες: 10 %
γ. ψυχολογικά: 4 %
δ. επιστημονικά άλλων επιστημών πλην των παραπάνω: 17 %
ε. θρησκευτικά: 1 %
ς. άλλου είδους: 5,5 %

2. Τι είδους λογοτεχνία διαβάζετε (σε ποσοστό);

α. ελληνική πεζογραφία: 34 %
β. ξένη πεζογραφία: 50 %
γ. ποίηση: 12%
δ. θέατρο: 4 %

3. Πόσα βιβλία διαβάζετε περίπου τον μήνα; (πολλαπλή επιλογή)

Κάτω από 2: 0
3-5: 6
6-10: 7
Πάνω από 10: 1

4. Πόσες ώρες διαβάζετε βιβλία κατά μέσο όρο την ημέρα; (πολλαπλή επιλογή)

Κάτω από 0,5 ώρα: 0
0,5 – 1 ώρες: 0
1 – 2 ώρες: 8
Πάνω από 2 ώρες: 5


5. Πού διαβάζετε; (σε ποσοστό)

α. στο σπίτι σας: 80%
β. στη δουλειά: 8 %
γ. στα μέσα συγκοινωνίας: 3 %
δ. σε ανοικτούς χώρους: 4 %
ε. αλλού: 5 %

6. Από πού προμηθεύεστε τα βιβλία σας; (σε ποσοστό)

α. βιβλιοπωλεία (καταστήματα ή ηλεκτρονικά): 86 %
β. δανειστικές βιβλιοθήκες: 10 %
γ. φίλους και γνωστούς: 4 %
δ. με άλλους τρόπους: 0

7. Τι σας επηρεάζει ώστε να αποφασίσετε να διαβάσετε ένα βιβλίο; (σε ποσοστό)

α. κριτικές εφημερίδων: 20 %
β. ιστολόγια: 14 %
γ. γνώμες φίλων: 7 %
δ. το όνομα του συγγραφέα και τα προηγούμενα βιβλία του: 26 %
ε. οι βραβεύσεις του: 0,5 %
ς. οι πωλήσεις του: 0
ζ. η ανάγνωση του οπισθόφυλλου: 18,5 %
η. κάτι άλλο: 14 %

8. Με τι κριτήρια κρίνετε ένα βιβλίο, καθώς το διαβάζετε; (σε ποσοστό)

α. την πλοκή και αφηγηματικές αρετές: 25 %
β. το θέμα και χειρισμός του: 28,5 %
γ. τη γλώσσα και το ύφος: 19,5 %
δ. τους χαρακτήρες και η ψυχογράφησή τους: 10,5 %
ε. την πρωτοτυπία του που σε αιφνιδιάζει: 10 %
ς. κάτι άλλο: 6,5 %

9. Όταν διαβάζετε, αναζητείτε «βοήθεια»; (σε ποσοστό)

α. συζητήσεις με φίλους: 12,5 %
β. κριτικές, μελέτες, παρουσιάσεις ιστολογίων κ.ο.κ.: 22,5 %
γ. κάτι άλλο: 0
δ. τίποτα: 65 %

10. Πόσο συχνά αποφασίζετε να παρατήσετε ένα βιβλίο πριν το τελειώσετε; (πολλαπλή επιλογή)
α. πολύ σπάνια: 3
β. ελάχιστες φορές: 6
γ. μερικές φορές: 4
δ. συχνά: 0

Συμπεράσματα:
Τα συμπεράσματα αναφέρονται στους θαμώνες του Βιβλιοκαφέ και μόνο, αφού, όπως είναι φυσικό, αν γινόταν η δημοσκόπηση αυτή σε ένα λ.χ. ιστορικό ιστολόγιο, θα είχαμε άλλα αποτελέσματα.
1) Η λογοτεχνία κερδίζει τη μερίδα του λέοντος στις προτιμήσεις των βιβλιόφιλων. Οι φίλοι του Πατριάρχη είναι …αθεόφοβοι, αφού δεν διαβάζουν θρησκευτικά έργα, και ασχολούνται με την επιστήμη, φαντάζομαι ως ευρύτερη ή ειδικότερη παιδεία.
2) Η πεζογραφία κυριαρχεί σε σχέση με την ποίηση και το θέατρο, όπως είναι φυσικό σε μια κοινωνία που παραγκωνίζει την ποίηση προς όφελος κυρίως του μυθιστορήματος. Η ξένη λογοτεχνία είναι υπέρτερη σε επιλογές (50 %) σε σχέση με την ελληνική (34 %), γεγονός που χρήζει σχολιασμού.
3-4) Με 5-7 βιβλία κατά μέσο όρο και τουλάχιστον πάνω από μία ώρα τη μέρα διάβασμα, βρισκόμαστε σε πολύ καλό σημείο σε σχέση με τους υπόλοιπους Έλληνες. Μήπως είμαστε Φιλανδοί;
5) Στο μεγαλύτερο ποσοστό διαβάζουμε στο σπίτι μας. Τα μέσα συγκοινωνίας δεν προτιμώνται (γενικά ή ειδικότερα για διάβασμα;), ενώ ούτε το Βιβλιοκαφέ μας (ή άλλο καφενεδάκι) χρησιμοποιείται για αυτό το σκοπό. Μήπως εκεί απλώς συζητάμε;
6) Δυστυχώς για την ελληνική κοινωνία, οι βιβλιοφάγοι της σαν κι εμάς αναγκάζονται να αγοράσουν τα βιβλία τους, αφού ο δανεισμός υστερεί κατά πολύ.
7) Τα ποσοστά εδώ είναι εξαιρετικά μοιρασμένα: μετράει πολύ το όνομα και η ποιότητα του συγγραφέα ως άξονας που δημιουργεί προσδοκίες για το νέο του βιβλίο. Σχεδόν το ίδιο επηρεάζουν οι κριτικοί των εφημερίδων αλλά και η προσωπική γνώμη από το οπισθόφυλλο (και ίσως το ξεφύλλισμα), ενώ τα ιστολόγια συνεισφέρουν κι αυτά με τη σειρά τους. Το θετικό είναι ότι δεν εμπιστευόμαστε τα μπεστ-σέλερ…
8) Μοιρασμένες οι απαντήσεις εξίσου: ο αναγνώστης δεν επιμένει μονόπλευρα σε ένα χαρακτηριστικό του βιβλίου, αλλά τον ενδιαφέρει πρώτιστα το θέμα (δεν έχουν εξαντληθεί ήθελα να ’ξερα;), η πλοκή και η αφήγηση, η γλώσσα και το υφολογικό ντύσιμο.
9) Η πιο παρεξηγημένη ερώτηση: διαβάζουμε ένα βιβλίο και δεν μπαίνουμε στον πειρασμό να ψάξουμε στο διαδίκτυο για άλλες γνώμες ή να μιλήσουμε με φίλους που το διαβάζουν παράλληλα ή το έχουν ήδη διαβάσει; Έτσι, φαίνεται αφού οι περισσότεροι (65 %) δεν το πολυψάχνουν, ενώ αρκετοί (35 %) διασταυρώνουν την άποψή τους με γνώμες τρίτων.
10) Παρατάμε το βιβλίο από σπάνια έως (στη χειρότερη περίπτωση) μόνο μερικές φορές. Είμαστε συντηρητικοί; Πείσμονες; Ευγενικοί; Υπομονετικοί; Κάνουμε καλές επιλογές; Σεβόμαστε υπερβολικά τον μόχθο του άλλου; Αρνούμαστε να πιστέψουμε ότι ξοδέψαμε άσκοπα τα λεφτά μας;
Πατριάρχης Φώτιος

Thursday, October 23, 2008

Μέτριος με λίγο γάλα: Κωνσταντίνος Τζαμιώτης

Κωνσταντίνος Τζαμιώτης
“Η ανακάλυψη της σκιάς”
εκδόσεις Καστανιώτη
2008



Ας παρακολουθήσουμε το βιβλίο από τη σκοπιά του συγγραφέα. Ας προσπαθήσουμε με άλλα λόγια να ακολουθήσουμε την πορεία συγγραφής του και τις προθέσεις του δημιουργού.
Ξεκινά με μια ιδέα. Ποια όμως; Ένας μέσος άνθρωπος που κάνει τη δική του επανάσταση; Η δικτατορία και τρόποι αντίστασης; Ένας άνθρωπος μεταξύ ηρωισμού και απαξίωσης; Ειλικρινά δεν ξέρω πώς ξεκίνησε η όλη σύλληψη.
Συνεχίζουμε. Τρόπος πραγμάτωσης. Ο Τζαμιώτης γενικά γράφει δύσκολα, απαιτητικά, ανορθόδοξα πολλές φορές, κρυπτικά όσο και ιδεοληπτικά. Στήνει σκηνικά μέσα στα οποία κινούνται ιδέες, χωρίς να προβάλλονται σαφώς πίσω από μια εύληπτη υπόθεση. Εδώ τι έκανε; Πάντως όχι μανιέρα με μπούσουλα τα προηγούμενα έργα του. Ελεύθερος πλάγιος λόγος που παρακολουθεί τις σκέψεις του Ιγνάτιου Γεωργίου αλλά και πλάγια απόδοση των διαλόγων των προσώπων του. Θυμίζει πάρα πολύ έντονα τον Σαραμάγκου. Μα πάρα πολύ σε σημείο που να πιστεύω ότι δοκίμασε να ακολουθήσει σ’ αυτό το έργο τα ίχνη του.
Επιπλέον, κάτι που πάντα χαρακτήριζε τη γραφή του, έδωσε μεγάλη έμφαση στη λεπτομέρεια. Ένα γεγονός διάρκειας ενός λεπτού, δέκα λεπτών, μικρό τέλος πάντων, γίνεται αντικείμενο πολλαπλάσιας αφήγησης με εστίαση σε σκέψεις και μικρές ασήμαντες πλευρές, πιθανότητες και ολιγόσειρες περιγραφές. Το επέλεξε ή έτσι του βγήκε; Ελιτισμός ή ανάγκη, κρυπτικότητα ή υπολανθάνουσα αποκάλυψη;
Έχουμε λοιπόν την ιδέα που γεννήθηκε στο μυαλό του και τον τρόπο πραγμάτωσής της. Προχωράμε. Ο ήρωας δουλεύει ως δάσκαλος της νοηματικής και με τη μεσολάβηση υψηλά ιστάμενου προσώπου ως παρουσιαστής δελτίου ειδήσεων για κωφούς. Η αίσθησή του πως, ενώ θεωρείται σημαίνον τηλεοπτικό πρόσωπο, μέσα στο κανάλι αμφισβητείται τον ωθεί να κάνει παρασπονδίες, καθώς άλλα εκφωνεί η παρουσιάστρια κι άλλα, πιο κοντά στην αλήθεια, δείχνει αυτός με τα χέρια του. Κάποιοι τον καταλαβαίνουν και προσπαθούν να δουν ποιοι (μια συνωμοσία) κρύβονται πίσω από αυτόν, ενώ ο ίδιος επιμένει ότι ό,τι έκανε το έκανε μόνος του. Ως υπόθεση, και ειδικά τοποθετημένη μέσα στο ολοκληρωτικό καθεστώς της επταετίας 1967-1974, είναι πολύ ιντριγκαδόρικη και ιδεολογικά κραταιή.
Στην πράξη τι εισπράττει ο αναγνώστης; Μια αργόσυρτη αφήγηση, κεφάλαιο με κεφάλαιο να προχωρά αλλά ταυτόχρονα να κωλυσιεργεί, με ιδέες αμφίσημες και γεγονότα συγκεχυμένα: είναι ήρωας ή τυχαία επαναστάτης; Είναι αμφισβητίας του συστήματος ή αγανακτισμένος εργαζόμενος; Το τέλος τον αφήνει μετέωρο μεταξύ τιμωρίας από τους ιθύνοντες (άρα ήρωας) και ασυλίας από τους ισχυρούς φίλους του (άρα βολεμένος). Ο προβληματισμός παρότι ισχυρός δεν οδηγεί σε διέξοδο.

Πατριάρχης Φώτιος

Saturday, October 18, 2008

Δημοσκόπηση βιβλιοφιλίας

Στα τραπεζάκια του Βιβλιοκαφέ θα συναντήσετε σήμερα ένα ερωτηματολόγιο, προκειμένου να αποτυπώσουμε τις αναγνωστικές συνήθειες των βιβλιόφιλων θαμώνων. Σημειώστε, παρακαλώ, τον αριθμό κάθε ερώτησης και δίπλα το γράμμα της απάντησης ή το ποσοστό %, ώστε το συνολικό ποσοστό των απαντήσεών σας να αθροίζεται στο 100%.

1. Τι είδους βιβλία διαβάζετε (σε ποσοστό);
α. λογοτεχνικά
β. ιστορικές μελέτες
γ. ψυχολογικά
δ. επιστημονικά άλλων επιστημών
ε. θρησκευτικά
ς. άλλου είδους (διευκρινίστε τι ακριβώς)

[απάντηση: π.χ. 1. α. 60%, β. 5%, γ. 25%, δ. 0%, ε. 10% (ιατρικά): σύνολο 100%]

2. Τι είδους λογοτεχνία διαβάζετε (σε ποσοστό);
α. ελληνική πεζογραφία
β. ξένη πεζογραφία
γ. ποίηση
δ. θέατρο

3. Πόσα βιβλία διαβάζετε περίπου τον μήνα; (πολλαπλή επιλογή)
α. μέχρι 2
β. 2-5
γ. 6-10
δ. πάνω από 10

4. Πόσες ώρες διαβάζετε βιβλία κατά μέσο όρο την ημέρα; (πολλαπλή επιλογή)
α. κάτω από 1/2
β. 1/2 – 1 ώρα
γ. 1 – 2 ώρες
δ. πάνω από 2 ώρες


5. Πού διαβάζετε; (σε ποσοστό)
α. στο δωμάτιό σας
β. στη δουλειά
γ. στα μέσα συγκοινωνίας
δ. σε ανοικτούς χώρους
ε. αλλού (αναφέρετε)

6. Από πού προμηθεύεστε τα βιβλία σας; (σε ποσοστό)
α. βιβλιοπωλεία (καταστήματα ή ηλεκτρονικά)
β. δανειστικές βιβλιοθήκες
γ. φίλους και γνωστούς
δ. με άλλους τρόπους

7. Τι σας επηρεάζει ώστε να αποφασίσετε να διαβάσετε ένα βιβλίο; (σε ποσοστό)
α. κριτικές εφημερίδων
β. ιστολόγια
γ. γνώμες φίλων
δ. το όνομα του συγγραφέα και τα προηγούμενα βιβλία του
ε. οι βραβεύσεις του
ς. οι πωλήσεις του
ζ. η ανάγνωση του οπισθόφυλλου
η. κάτι άλλο (αναφέρετε)

8. Με τι κριτήρια κρίνετε ένα βιβλίο, καθώς το διαβάζετε; (σε ποσοστό)
α. την πλοκή και αφηγηματικές αρετές
β. το θέμα και χειρισμός του
γ. τη γλώσσα και το ύφος
δ. τους χαρακτήρες και η ψυχογράφησή τους
ε. την πρωτοτυπία του που σε αιφνιδιάζει
ς. κάτι άλλο (αναφέρετε)

9. Όταν διαβάζετε, αναζητείτε «βοήθεια»; (σε ποσοστό)
α. συζητήσεις με φίλους
β. κριτικές, μελέτες, παρουσιάσεις ιστολογίων κ.ο.κ.
γ. κάτι άλλο
δ. τίποτα

10. Πόσο συχνά αποφασίζετε να παρατήσετε ένα βιβλίο πριν το τελειώσετε; (πολλαπλή επιλογή)
α. πολύ σπάνια
β. ελάχιστες φορές
γ. μερικές φορές
δ. συχνά

Ευχαριστώ για την υπομονή σας και συγγνώμη για τα τυχόν λάθη (δεν είμαι στατιστικολόγος!).
Πατριάρχης Φώτιος

Wednesday, October 15, 2008

Γαλλικός καφές με γάλα: Δημήτρης Μπουραντάς

Δημήτρης Μπουραντάς
“Όλα σου τα ’μαθα, μα ξέχασα μια λέξη”
εκδόσεις Πατάκη
2008


Ακούς συνέχεια γι’ αυτό το βιβλίο. Το βλέπεις στα ευπώλητα, αλλά το εντοπίζεις πού και πού σε κριτικές και βιβλιοπαρουσιάσεις. Εμφανίζεται σαν το λογοτεχνικό βιβλίο που με φιλοσοφικό αλλά εύληπτο τρόπο καταφέρνει να περάσει στον αναγνώστη την αισιοδοξία ότι όλα είναι εφικτά –με αγώνα- στη ζωή. Με μαθήματα ηγεσίας ενταγμένα στο πλαίσιο της αφήγησης ο συγγραφέας πλέκει την ιστορία ενός καθηγητή πανεπιστημίου και μιας φοιτήτριάς του, η οποία παρά τις δυσκολίες κατάφερε να αδράξει τη μέρα και σταδιακά να ανέβει στην ιεραρχία μέχρι την κορυφή.
Η Ελ. Γκίκα στο Έθνος (το άρθρο της στο kritikohroma.blogspot.com/2008/10/blog-post_01.html) αναφέρει χαρακτηριστικά ότι ο συγγραφέας πραγματώνει ένα άρτιο έργο «παραθέτοντας άλλοτε δοκιμιακά και άλλοτε αλληγορικά τις γνώσεις του, καθώς και τη δική του πείρα ζωής, χωρίς να στερείται αφηγηματικής ικανότητας». Και πιο κάτω: «Με μια στέρεη ιστορία αυτή του Νίκου και της Άννας, με φιλοσοφικούς προβληματισμούς που ακτινογραφούν τους νέους καιρούς, με χαρακτήρες που διαγράφουν όλη τη διαδρομή για την αυτογνωσία, αναζητώντας ταυτοχρόνως και την εθνική μας ταυτότητα και με μοντέρνα δομή, ο Δημήτρης Μπουραντάς υπογράφει ένα σύγχρονο και ταυτοχρόνως τόσο παλιό όσο η ανθρώπινη ύπαρξη, μυθιστόρημα.»
Μου φαίνεται ότι πρέπει να αλλάξουμε τα κριτήριά μας για το τι είναι λογοτεχνία και τι όχι, τι φαντάζει καλό με τον μανδύα της αφήγησης και τι είναι απλώς εκλαϊκευμένα μαθήματα μάνατζμεντ. Γιατί ο Μπουραντάς κάνει το δεύτερο και όχι το πρώτο, αποτυγχάνει ως πεζογράφος αλλά πετυχαίνει ως εμψυχωτής. Εξηγούμαι:
1. Μηδέν φιλοσοφικοί συλλογισμοί: το βιβλίο είναι μια εκλαϊκευμένη παράδοση με άφθονα παραδείγματα και πολλή θεωρία. Καλό ως παιδαγωγικό μέσο αλλά όχι ως λογοτεχνία.
2. Η αφήγηση είναι αδύναμη. Το τετριμμένο θέμα του Πυγμαλίωνα και της ευνοούμενής του που με κόπους φτάνει στους στόχους της: πολύ κοινότοπο και πολύ απλοϊκά γραμμένο. Μια αφηγηματική γραμμικότητα που σπάει με άτεχνες αναδρομές και αφελή εγκιβωτισμένα αφηγήματα. Η ουσιαστική δράση, οι συγκρούσεις που βγαίνουν αβίαστα, οι χαρακτήρες με πραγματικά εσωτερικά διλήμματα και όχι με στημένα δίπολα είναι στοιχεία λογοτεχνικά ανύπαρκτα.
[Παρατηρείται πολύ συχνά να εμφανίζονται ειδικοί και επαγγελματίες από άλλους χώρους, να γράφουν λογοτεχνικά έργα εμπλουτίζοντάς τα με ιδέες από τον δικό τους χώρο (καθόλα θεμιτό κάτι τέτοιο), αλλά χωρίς αίσθηση του τι είναι λογοτεχνία, τι αφήγηση με τις όποιες τεχνικές της, χωρίς να έχουν διαβάσει άλλους ποιοτικούς πεζογράφους, για να δουν πού θα στοχεύσουν. Ικανοποιούνται λοιπόν με το ξετύλιγμα της ιστορίας τους, χωρίς συνείδηση των απαιτήσεων]
3. Πλήρης εξωραϊσμός και εξιδανίκευση. Προφανώς τα πράγματα στο πανεπιστήμιο είναι περισσότερο διεφθαρμένα απ’ όσο φαίνεται, αφού δεν υπάρχει αξιοκρατία, ούτε συγκινούνται οι καθηγητές με την αξία κανενός, αν δεν είναι δικός τους. Το καλό και άξιο παιδί που πετυχαίνει στη ζωή, παρόλο που ξεκίνησε λούστρος, είναι μια κοινοτοπία από παλιά ελληνική ταινία, αλλά πλέον φαίνεται ουτοπική. Όχι ότι δεν υπάρχουν τέτοιες περιπτώσεις, αλλά το βασικό στη λογοτεχνία είναι ΠΩΣ το λέει κανείς και όχι τι λέει. Κι ο Μπουραντάς μένει στο δεύτερο.
Αν κρίνω από τα σήριαλ που παίζονται στην τηλεόραση, τα οποία βασίζονται στην αισιοδοξία των παραμυθιών (Μαρία η άσχημη: “Το ασχημόπαπο”) και στην κοινοτοπία των στερεότυπων, τότε καταλαβαίνω γιατί το βιβλίο έχει πέραση και πώς διαμορφώνονται τα λογοτεχνικά γούστα στην Ελλάδα.

Πατριάρχης Φώτιος

Sunday, October 12, 2008

Λεμονάδα: βιβλιανάγνωση

Είναι η ποσότητα αναγνωσμένων τίτλων κοινωνικό εφόδιο;

Ξαναδιατυπώνω το ερώτημα του τίτλου: είναι εφόδιο κύρους και κοινωνικού status η ανάγνωση πολλών βιβλίων; Υπολογίζεται κανείς που διαβάζει πολλούς τίτλους σαν ένας άνθρωπος με ποιότητα, με παιδεία και με ευρύτητα πνεύματος;
Τα ερωτήματα προέκυψαν με αφορμή το πολυσυζητημένο βιβλίο του Πιερ Μπαγιάρ «Πώς να μιλάτε για βιβλία που δεν έχετε διαβάσει». Το βιβλίο θέτει πολλά ενδιαφέροντα ζητήματα γύρω από την κοινωνιολογία της ανάγνωσης αλλά εγώ στάθηκα περισσότερο στο πόσο σημαντική είναι η ανάγνωση, όχι ως πνευματικό εφόδιο αλλά ως κοινωνικό εισιτήριο σε εκδηλώσεις, παρέες, κοσμικές συγκεντρώσεις κ.ο.κ., που ενδιαφέρεται κανείς να δείξει ότι έχει διαβάσει ενώ δεν έχει.
Αν συμβαίνει αυτό (επαναλαμβάνω δεν στέκομαι στην ουσία του βιβλίου: τι διαβάζει κανείς, πόσο καλά ή πόσο αποσπασματικά, ποια βιβλία ξεχνάμε κ.ο.κ.), τότε το βιβλίο είναι υψηλό αγαθό και η κοινωνία μας του αποδίδει ιδιαίτερη αξία. Όπως δηλαδή σε ειδικούς κύκλους μπορεί κανείς να περηφανευτεί για το πόσες γκόμενες είχε, σε άλλους για το πόσα αυτοκίνητα έχει οδηγήσει, έτσι και σε (μερικές έστω) περιπτώσεις το να έχεις μια πλούσια συλλογή αναγνωσμάτων είναι διαβατήριο καλής φήμης. Αν ισχύει αυτό έστω και ως επίφαση, έστω και ως νεοπλουτισμός (δηλαδή έχω μια τεράστια βιβλιοθήκη, αλλά δεν την έχω διαβάσει όλη, αλλά θέλω να δείξω κουλτούρα ή χρησιμοποιώ τα αναγνωστικά μου βιώματα), τότε ακόμα η πνευματικότητα είναι εφόδιο ζωής. Τότε η κοινωνία θαυμάζει τον φιλομαθή και το βιβλίο δεν θεωρείται απλώς μανία των κουλτουριάρηδων αλλά απαραίτητο λούστρο που ανεβάζει το ίματζ.
Δυστυχώς δεν το πιστεύω! Και το σημερινή ρεπορτάζ της Καθημερινής δείχνει ότι στην οικονομική κρίση ο Νεοέλληνας θα κόψει το βιβλίο, αλλά όχι το γήπεδο, το κλαμπ, το ακριβό ρούχο και το χλιδάτο τζιπ.

Πατριάρχης Φώτιος

Thursday, October 09, 2008

Καφές με βότκα: Γιάγκος Ανδρεάδης

Γιάγκος Ανδρεάδης
“Λαθρέμποροι. Ιστορίες κλεμμένες από άλλους”
Εκδόσεις Τόπος
2008


Λαθρέμποροι, κοντραμπατζήδες, χαφιέδες, ρουφιάνοι, καταδότες, μυστικές υπηρεσίες, αντάρτες και άλλοι παρόμοιοι τύποι παρελαύνουν μέσα στη σειρά αφηγήσεων στο βιβλίο του Γιάγκου Ανδρεάδη “Λαθρέμποροι” με τον υπότιτλο “μυθιστορία”. Κι είναι αυτός ο υπότιτλος που υπαγορεύει ότι στις προθέσεις του συγγραφέα ενυπάρχει μια μεγαλύτερη συνεκτικότητα από αυτή που θα υπαγόρευε η εναλλακτική τιτλοφόρηση “συλλογή διηγημάτων”.
Ο κόσμος των ηρώων, των αντιηρώων και των αρνητικών ηρώων του Ανδρεάδη δεν συστήνει ακριβώς αυτό που θα ονομάζαμε περιθώριο. Από τη μία, όντως έχουμε ανθρώπους που για ιδεολογικούς ή βιοτικούς λόγους καταφεύγουν στο λαθρεμπόριο, λειτουργούν εκτός της εκάστοτε νομιμότητας, ζουν με ύποπτους τρόπους και άνομα μέσα. Την ίδια στιγμή όμως ο αναγνώστης έχει την αίσθηση ότι όλοι αυτοί δεν παρανομούν από ανηθικότητα ή αντικοινωνική ιδιοσυγκρασία. Είναι ένας χώρος που δεν αναδίδει οσμές διαφθοράς και σήψης, δεν κινείται με σκοτεινά μέσα, όσο κι αν η συμπεριφορά τους κρίνεται τυπικά άνομη και παραβατική. Παρακολουθώντας τους μέσα στο κοινωνικό πλαίσιο που κάθε αφήγηση δημιουργεί, βρίσκεται κανείς σε αμηχανία, καθώς αυτό που στην τρέχουσα ηθική ορίζεται ως κέντρο και ως περιθώριο δεν ισχύει με τους ίδιους όρους στο μυθοπλαστικό πλαίσιο.
Ας γίνω πιο σαφής: καταρχάς, οι εμφυλιακοί αντίλαλοι φέρνουν ξανά στο προσκήνιο το δίκιο της αριστεράς και της δεξιάς, όχι όμως αναγκαστικά με βάση τα δημιουργημένα στερεότυπα αλλά με πολλές αμφιβολίες για την ηθική κάθε παράταξης και τη βαθύτερη δικαίωσή της μέσα στην ιστορία. Ποιος είναι δηλαδή ο νόμιμος και ποιος ο παράνομος δεν είναι a priori ξεκαθαρισμένο. Αντίστοιχα, το πρόσφατο δικτατορικό πλαίσιο της ολοκληρωτικής κυβέρνησης και των αντιφρονούντων τοποθετεί το νόμιμο και ηθικά δικαιωμένο όχι στο κέντρο της εξουσίας αλλά στο περιθώριο της αντίδρασης. Από την άλλη, άνθρωποι που ξεκίνησαν όπως όλοι μας κύλησαν σε μικρές παρανομίες που σταδιακά μετατράπηκαν σε τρόπο ζωής.
Μια τοιχογραφία παρανομιών και αποκλινουσών συμπεριφορών, οι οποίες ωστόσο ξεκίνησαν από τον ανυποψίαστο μέσο όρο. Ο Ανδρεάδης φαίνεται άνθρωπος με παιδεία, με αφηγηματική δεινότητα, με βάθος σκέψης που ωστόσο διοχετεύεται στο κείμενό του με απλό τρόπο.

Πατριάρχης Φώτιος