Sunday, February 11, 2007

Χυμός νεκταρίνι: Γυναικεία γραφή

Γυναικεία (θυμική) γραφή

Αφορμή για τη σημερινή καταχώριση η ύπαρξη σε σεμινάριο δημιουργικής γραφής αντικειμένου «γυναικεία γραφή». Στ’ αλήθεια υπάρχει;
Έρευνες από θεωρητικούς του φεμινισμού του εξωτερικού (L. Irigaray, J. Kristeva, H.Cixous, K. Millet κ.ά.) προσπαθούν να ορίσουν τη γυναικεία γραφή με σωματικά, κοινωνικά ή και μαρξιστικά κριτήρια. Η Α.Μαντόγλου που διδάσκει το αντικείμενο έχει υπόψη της τις θεωρητικές αυτές θέσεις και τις εφαρμόζει ως απόπειρες σωματικής γραφής στα μυθοπλαστικά της βιβλία.
Εγώ εδώ θα σταθώ σε πιο πρακτικά θέματα μιας γραφής που καλύτερα θα μπορούσε να ονομαστεί “θυμική” και όχι ιδεολογικά και κοινωνικά στιγματισμένη ως γυναικεία. Χαρακτηριστικά της, όπως τα βλέπουμε σε κείμενα Ελληνίδων (αλλά και γιατί όχι, και Ελλήνων) συγγραφέων (από τη ροζ λογοτεχνία της δεκαετίας του ’90 ως την Αναστασέα, τη Λαμπαδαρίδου-Πόθου, τη Μαντόγλου, πρόσφατα τη Στρατηγοπούλου κλπ. ή μερικά σημεία από τη “Μητέρα του σκύλου” του Π.Μάτεση) θα μπορούσαν να είναι:
i. θεματική: οικογενειακές και προσωπικές σχέσεις με έμφαση στις συναισθηματικές-ψυχικές πλευρές της ανθρώπινης επικοινωνίας.
ii. ατμόσφαιρα: ως συνοδευτικό του θέματος ο συναισθηματισμός συχνά το υπερκαλύπτει αφήνοντας στον αναγνώστη μία γεύση συγκίνησης και θυμικής έντασης.
iii. αφήγηση: περιορισμός της αφήγησης και έκταση των περιγραφικών μερών ή τα μερών με στοχασμούς (συχνές ή συνεχείς παύσεις, σε μορφή συναισθηματικών-συλλογιστικών παρεκβάσεων).
iv. δομή: απουσία αρχιτεκτονικής από το κείμενο, αφού λείπει η συγκροτημένη δομή και έτσι το πεζογράφημα απευθύνεται προπαντός στην «καρδιά» παρά προκαλεί μια πνευματική-νοητική αναπήδηση.
v. ύφος: ύφος που στερείται εγκεφαλικότητας (αυστηρής λογικής συνοχής), γεμάτο από συνειρμικότητα, αποσιωπητικά και άλλα σημεία στίξης, ενδεικτικά συναισθηματικής κατάστασης, μακροπερίοδο λόγο που παραμένει παρατακτικός κρατώντας την προφορικότητα μιας εξομολόγησης και αποστασιοποιούμενος από την υποτακτική σύνδεση των φιλοσοφικών ή φιλοσοφιζόντων συλλογισμών. Γενικότερα, δέσμευση στη γλώσσα και στις συνυποδηλώσεις της με έντονες δόσεις ποιητικότητας (χειμαρρώδης συναισθηματικότητα, με διατυπώσεις άλλοτε χαλαρές και ρέουσες, θολές και ελεύθερες κι άλλοτε ζεστές από μια εσωτερικότητα που αναβλύζει).
Οι επισημάνσεις αυτές δεν έχουν αξιολογικό (μειωτικό) χαρακτήρα, αλλά προσπαθούν να ορίσουν ένα ρεύμα στη λογοτεχνία (μας), όπου οι συγγραφείς ρίχνουν το βάρος στη γλώσσα και στο ύφος, προκειμένου να εξωτερικεύσουν συναισθηματικές καταστάσεις, και όχι στη δομή ή στη διάρθρωση των σκηνών δράσης.

Πατριάρχης Φώτιος
11.2.2007

2 comments:

Pelegrina said...

Καλησπέρα σας.
α)Οι προσωπικές σχέσεις (σημαντικότατο θέμα, τόσο στη ζωή, όσο και στη λογοτεχνία νομίζω) καταφαίνονται καλύτερα με την πλοκή, τη δράση και την εξέλιξη των χαρακτήρων (στη σχέση τους με το συνάνθρωπο), όχι με μονολόγους. Η "θυμική" γραφή είναι, παρά τη διακήρυξή της για το αντίθετο, εγωτική (το γ δεν είναι λάθος πληκτρολόγησης!)
β) Ασχέτως του παραπάνω (η λογοτεχνία είναι για να καλλιεργεί όλες τις ανθρώπινες πλευρές), ως αναγνώστρια και στο βαθμό που γνωρίζω το έργο της (Βιρτζίνια Γουλφ καφέ και μερικά ποιήματα)έχω τη γνώμη ότι η κ. Αργυρώ Μαντόγλου είναι σπουδαία,ίσως (μερικώς) και κορυφαία λογοτέχνης (κι αν πατρίδα της ήταν μια μεγάλη χώρα, θα ήταν διεθνούς φήμης -μπορεί και να είναι, δεν ξέρω, ας με συγχωρεί)
γ)Τα "ροζ" είναι τελείως άλλο πράγμα. Παραλογοτεχνία (η μόνη που καλλιεργεί συστηματικά τη βλακεία, σε αντίθεση με άλλα παραλογοτεχνικά είδη)με κοινωνικό έργο: κορίτσια στα σπίτια σας! Μεταξύ σοβαρού και αστείου, μπορεί να είναι και χρήσιμη για την αναπαραγωγή του είδους! (δηλ. των κοινωνικών τάξεων, καθότι δεν ζούμε στη φύση για να είμαστε "είδος"). Η ροζ "λογοτεχνία" δεν κάνει κανένα κακό στη λογοτεχνία, είναι αδιάφορη.

ΒΙΒΛΙΟΚΑΦΕ said...

Όντως οι σχέσεις "πρέπει" να διαφαίνονται μέσα από τη δράση και όχι από την ανακύκλωση σκέψεων, όπως κάνει η εγωτική θυμική γραφή. Γι' αυτό πολλές φορές τα βιβλία αυτά είναι στατικά και αδιάφορα -τουλάχιστον σε μένα. Η ροζ λογοτεχνία χρησιμοποίησε κι αυτή τέτοιες τεχνικές -φυσικά τις απλοποίησε σε βαθμό που να γίνουν εύπεπτες.
Η Μαντόγλου στο τελευταίο της βιβλίο "Bodyland" γράφει περισσότερο σωματικά, κάτι που δεν το καταλάβαινα ούτε κι εγώ, μέχρι που το είδα στο κείμενό της.
Πατριάρχης Φώτιος