Friday, September 05, 2014

“Ας συζητήσουμε για το διαβήτη με κουκουβάγιες” του David Sedaris

Τίτλος αλλόκοτος, με ετερόκλητα στοιχεία, με διαβήτες που δεν κάνουν γωνίες και με κουκουβάγιες που είναι ταριχευμένες, με μια κιθάρα που αλωνίζει το πεντάγραμμο, με ένα διαβατήριο που ανεβοκατεβαίνει σκαλιά αεροπλάνων: όλα αυτά σε ένα μίξερ γέλιου και σχολίων, αφήγησης και εξομολόγησης. 

Στιγμιαίος καφές με άρωμα κανέλα:
David Sedaris
“Let’s Explore Diabetes with Owls”
2013
“Ας συζητήσουμε για το διαβήτη με κουκουβάγιες”
μετ. Μ. Γκανά
εκδόσεις μελάνι
2014
 
  

            Τα διηγήματα του τόμου φαίνονται εξ αρχής ότι δεν είναι συμβατικά. Ότι δεν είναι στηριγμένα στην πλοκή ή στην ατμόσφαιρα. Κι όντως έτσι είναι αφού ένα από τα βασικά-τους χαρακτηριστικά είναι μια χιουμοριστική διάθεση που προκαλεί γέλιο, που σατιρίζει, που κρίνει ανελέητα καθημερινές πρακτικές των Αμερικανών, όπως την οπλοκατοχή και την οπλοχρησία, που μερικές φορές καρναβαλίζει πάνω στις συνήθειες μιας κοινωνίας, οι οποίες έχουνε φθαρεί και αλλοιωθεί.
            Το βασικότερο όμως χαρακτηριστικό των διηγημάτων, αφού στα περισσότερα το χιούμορ υποφώσκει, είναι η κοινωνική κριτική. Καθημερινά φαινόμενα που απασχολούν τον μέσο Αμερικανό, αλλά και τον μέσο άνθρωπο εν γένει, δέχονται τα πυρά του Σεντάρις με όπλα τη σάτιρα, την παρωδία, το διαπεραστικό χιούμορ. Άξονας πάνω στον οποίο δένονται πολλά απ’ αυτά είναι η υποκρισία, που προβάλλει ιδεολογίες και πρακτικές σε μια θεωρητική μαρκίζα αλλά στην πράξη όλα αποσκοπούν στην επανάπαυση και στο προσωπικό βόλεμα. Ανάλογα ο θρησκευτικός φανατισμός, ο κοινωνικός ρατσισμός, η γραφειοκρατία…
            Το πλαίσιο του Σεντάρις δεν είναι στενά αμερικανικό, είναι ακριβέστερα αμερικανικοκοσμοπολιτικό, αφού εκφράζει το πώς νιώθει ένας σύγχρονος Αμερικάνος στο παγκοσμιοποιημένο χωριό, όπου ο δυτικός πολιτισμός είναι σημείο αναφοράς και τα αγγλικά lingua franca. Έτσι, στην περιοδεία-του ανά την υφήλιο σχολιάζει τις διαφορές των λαών όπως αυτές φαίνεται μέσα από τη γλώσσα-τους, αλλά δείχνει και τη στάση-του, στάση ενός ταξιδιώτη ομοφυλόφιλου που δεν προκαλεί, ενός φιλελεύθερου ανθρώπου που κάνει και καμιά τζούρα ναρκωτικά, που ζει την ελευθερία και την ανοχή, φυσικά σε μια αξιοπρεπή κορνίζα. Ταξιδεύοντας όλο τον χρόνο, στην ουσία εκφράζει με τη δική-του, αμερικανική, κοσμοπολίτικη, φιλελεύθερη, ανεκτική ματιά ό,τι τον ενοχλεί. Κι έτσι η ανοχή μερικές φορές μετατρέπεται σε μομφή, στολισμένη με πολύ μπρίο, αλλά πάντα αιχμηρή και καίρια.
            Όλα αυτά γίνονται με μια άναρχη, φαινομενικά τουλάχιστον, δομή, καθώς τα άλματα του αφηγητή, οι συχνές παρεκβάσεις, η εναλλαγή παρόντος, το οποίο δίνει το ερέθισμα, και παρελθόντος, το οποίο περιέχει τη σημαίνουσα μικροϊστορία, η σύνδεση ετερόκλητων στοιχείων κ.ο.κ. τεμαχίζουν τη ροή· αλλά εντέλει οι διάφοροι παραπόταμοι είτε συγκλίνουν σε μια κοινή κοίτη, είτε αφήνουν ένα κοινό αίσθημα στον αναγνώστη.
Οι “Χοντροκέφαλοι” είναι ένα καλό δείγμα ποικίλων ιστοριών με ζώα, που πέρασαν από τη ζωή του αφηγητή, οι οποίες καταλήγουν ομαλά στο συμπέρασμα ότι ο άνθρωπος χρησιμοποιεί τα ζώα για τη δική-του ικανοποίηση, ακόμα κι αν αυτά νιώθουν φυλακισμένα και τελικά πεθαίνουν. Στο διήγημά-του “Μέρα μπαίνει, μέρα βγαίνει” πραγματεύεται το θέμα του ημερολογίου, την τακτικότητα, την ανάγκη να γράφει, την έκταση που δίνει σε καθετί ανάλογα με τη διάθεσή-του, το πάθος για την καταγραφή που γίνεται ενίοτε εμμονή. Κι εκεί παραλλήλισα αυτήν την εξάρτηση με την ιστολογική μανία να υπάρχω μέσα από το ιστολογείν, να ζω ό,τι γράψω εκεί, να αποκτά νόημα ό,τι αποκτήσει πρώτα λεκτική υπόσταση…: Κι αν κανείς κλέψει λ.χ. το ημερολόγιο, η θλίψη για τον χαμένο χρόνο και τις απολεσθείσες εμπειρίες είναι μεγάλη. Αλλά, όπως λέει εύστοχα, “Δεν σου έκλεψε τον χρόνο, αλλά μόνο την καταγραφή-του”.
Εν τέλει, χαίρεσαι το γράψιμο του Σεντάρις, γιατί αναγνωρίζεις έναν γνήσιο παραμυθά, που δεν λέει απλώς τη (βιωμένη) ιστορία-του, αλλά μπορεί και τη διανθίζει με χιούμορ, με σάτιρα που μετατρέπεται σε κοινωνική κριτική, με αφηγηματικά απλώματα, πραγματικά αξιοζήλευτα, με κύκλους και επανακάμψεις… Μπαίνεις σε κάθε διήγημα και δεν ξέρεις από πού θα βγεις, προς τα πού θα σε οδηγήσει ο συγγραφέας, πώς θα εξελιχθεί αυτή η περιδιάβαση. Απολαμβάνεις και το ταξίδι και τον προορισμό   

[Πρωτοδημοσιεύτηκε στο In2life στις 15/7/2014. Οι εικόνες αντλήθηκαν από: eofdreams.com, www.mashouston.org, jetlagmanifesto.com, www.nndb.com, www.communitycare.co.uk και iampaused.blogspot.com]
Πατριάρχης Φώτιος

6 comments:

Μαραμπού said...

Ευχαριστώ για την παρουσίαση Πατριάρχη Φώτιε!

Ήθελα από καιρό να διαβάσω Σεντάρις αλλά φοβόμουν μήπως είναι πολύ ιδιαίτερος και κάπως υπερτιμημένος. Δεν είχε τύχει να ξεφυλλίσω κάποιο βιβλίο του και έτσι χάρηκα που μου μετέφερες έξοχα τις εντυπώσεις σου από την ανάγνωση. Διαφωτιστική ανάρτηση. Θα τον διαβάσω με την πρώτη ευκαιρία.

Σε χαιρετώ

Πατριάρχης Φώτιος said...

Μαραμπού, καλό φθινόπωρο.
Δεν ξέρω γενικά αλλά ειδικότερα το βιβλίο αυτό δείχνει μια ιδιαίτερη γραφή, όχι απλώς διηγηματογραφική,
αλλά μυθοπλαστική, σχολιαστική, χιουμοριστική μαζί.
Πατριάρχης Φώτιος

Νώντας Τσίγκας said...

Kαι σε μένα στάθηκε δια...ΦΩΤΙ στική η παρουσίαση.
και μου άνοιξε την όρεξη.
["Καλοφάγωτες" λοιπόν οι κουκουβαγιες ευχομαι σε όλους και να μην προάγουν το Διαβήτη (melitus)...]

Πατριάρχης Φώτιος said...

Νώντα,
ωραίο το λογοπαίγνιο.
Όσο για τις κουκουβάγιες (αλλιώς ντάκους) είναι με αγνό ελαιόλαδο και φρέσκια ντομάτα
Την καλημέρα-μου
Πατριάρχης Φώτιος

Μαραμπού said...

Άμεση ανταπόκριση!! Μόλις το είδα στο βιβλιοπωλείο, το αγόρασα αμέσως και φυσικά το κατευχαριστήθηκα! Υπέροχο βιβλίο, ακριβώς όπως τα γράφεις! Σπάνια ανταποκρίνομαι τόσο σύντομα σε προτάσεις βιβλιόφιλων, συνήθως περιμένω κάποιο καιρό, το φιλτράρω μέσα μου και το αφήνω να ωριμάσει. Αυτή τη φορά, η ανάρτησή σου συνέπεσε χρονικά με την ολοένα εντεινόμενη επιθυμία μου να δω τι βιβλία γράφει αυτός ο Σεντάρις και ενέδωσα αμαχητί! Καλή συνέχεια, περιμένω και άλλες προτάσεις σου. Τα σέβη μου.

Πατριάρχης Φώτιος said...

Μαραμπού,
μάλλον εσύ ήσουν έτοιμος να δεχτείς τον σπόρο της παρουσίασης,
παρά η παρουσίασή-μου ήταν τόσο εύστοχη.
Ωστόσο, είναι ωραίο να ακούω ότι η γνώμη-μου οδήγησε σε μια καλή ανάγνωση.
Καλή συνέχεια
Πατριάρχης Φώτιος