Thursday, February 21, 2013

“Μείνε για λίγο όταν θα έχουν φύγει όλοι” του Δημήτρη Οικονόμου

Η ιδεαλιστική νιότη και η πιο προσγειωμένη ωριμότητα, η ερωτική φοιτητική ζωή και η μοναξιά της επόμενης δεκαετίας, η αντίθεση μεταξύ ονείρων και πραγματικότητας.
 
Στιγμιαίος με σοκολάτα:
Δημήτρης Οικονόμου
“Μείνε για λίγο όταν θα έχουν φύγει όλοι”
εκδόσεις Μελάνι
2012 

            Λένε συχνά ότι το δεύτερο βιβλίο μπορεί να σε στείλει στην καταξίωση ή στα τάρταρα, αφού την πρώτη εντύπωση τη σταθεροποιεί, αποδεικνύει τη συνέχειά-της ή την καταποντίζει ως πρόσκαιρο νεανικό πυροτέχνημα. Ο συγγραφέας με το πρώτο-του έργο με τον έξυπνο τίτλο “Η Πόλη του αναστέλλοντος ηλίου” (2009) είχε βρεθεί στη μικρή λίστα για το βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου του περιοδικού «Διαβάζω». Τότε η εξωπραγματική ατμόσφαιρα εκσφενδόνιζε την ανάγνωση, ενώ τώρα ο αναγνώστης προσγειώνεται σε μια ρεαλιστική πραγματικότητα.
            Το παρόν βιβλίο κινείται σε δύο αφηγηματικά επίπεδα, συνήθης τρόπος γραφής τα τελευταία χρόνια. Στο πρώτο στις αρχές της δεκαετίας του ’90 μια παρέα φοιτητών του Πολυτεχνείου περνά τις μέρες-της ανάμεσα στα έδρανα και στα κλαμπ, στις εκδρομές και τις μακρόπνοες και βραχύβιες σχέσεις, με κυριότερη αυτή με την όμορφη Ιλιάννα. Κι έπειτα από ένα ατύχημα ενός μπαλκονιού που έπεσε και σκότωσε κόσμο, υποσχέθηκαν στο εαυτό-τους να μην είναι αμελείς όταν θα γίνουν επαγγελματίες πολιτικοί μηχανικοί και να μην κάνουν αβαρίες όταν θα χτίζουν σπίτια. Στο δεύτερο επίπεδο πέντε έξι χρόνια μετά, στα 1998 κ.εξ., ο πρωταγωνιστής είναι πλέον υπάλληλος μιας κατασκευαστικής εταιρείας και έχει αναλάβει μια μεγάλη δουλειά, όπου οι κανόνες προστασίας δεν τηρούνται και βρίσκεται κάποια στιγμή μπλεγμένος σε υπόθεση εργατικού ατυχήματος, το οποίο προκάλεσε τον θάνατο ενός αλλοδαπού εργάτη. Η σκληρή ζωή εκτός σχολής φέρνει συμβιβασμούς αλλά και δυσκολίες πληρωμών από την εταιρία. Ενδιαμέσως ακούμε τις «ανταποκρίσεις» του Μιχάλη, φίλου του πρωταγωνιστή, που έχει πάει εθελοντής στην Αφρική και κάτι λυρικές καταγραφές ημερολογίου, αμφότερα άσχετα, όπως μου φαίνεται, με την υπόλοιπη ιστορία, εκτός κι αν διαφαίνεται μια ανολοκλήρωτη δίοδος φυγής από την ασφυξία της Αθήνας.
            Το θέμα της αλλαγής ανάμεσα στην ιδεαλιστική και συχνά αγωνιστική νιότη και στη συμβιβασμένη ωριμότητα έχει γίνει αντικείμενο πραγμάτευσης από σε ένα εξαιρετικό διήγημα του Μάριου Χάκκα ονόματι “Το ψαράκι της γυάλας”. Ο Οικονόμου, πολιτικός μηχανικός ο ίδιος, προσπαθεί να δείξει πόσο εύκολα αλλοτριώνεται κανείς, πόσο εύκολα εγκαταλείπει τις πρότερες αξίες-του, όχι επειδή γεννήθηκε ή μεγάλωσε ως αρριβίστας εκμεταλλευτής αλλά επειδή ο (ελληνικός) κοινωνικός χώρος ωθεί έμμεσα ή άμεσα σε συμβιβασμούς, υποχωρήσεις, ιδεολογικές προσχωρήσεις στην τρέχουσα αντίληψη για εύκολο χρήμα και κυρίως για mainstream αναρρίχηση στο status του επιτυχημένου. Ή ανεβαίνει κανείς ή μένει στον πάτο της αποτυχίας.  
            Η αντίθεση μιας νιότης που οραματίζεται, ερωτεύεται, κάνει σχέδια, φτιάχνει γκρουπάκια και γράφει τραγούδια, και μιας λίγο μεγαλύτερης ηλικίας που συμβιβάζεται και τελικά χάνει τον πρότερο εαυτό-της δεν είναι πολύ δραματικά δοσμένη. Οι δυο παράλληλες ιστορίες ναι μεν δείχνουν δυο αντίθετες πραγματικότητες, αλλά δεν οδηγούν τον αναγνώστη σε ένα εσωτερικό σκίρτημα που θα τον κάνει να συνειδητοποιήσει αυτή την υπαναχώρηση. Μια κρίση πριν από την κρίση. Τι λείπει; Μεγαλύτερη πυκνότητα ώστε να αποφευχθούν οι σχοινοτενείς αφηγήσεις και κατασκευή παροξυσμών που θα κορυφώσουν τη δράση. Μια μεγαλύτερη δηλαδή οικονομία της γραφής που θα τιθασεύσει το (βιωματικό) υλικό σε μια πιο σφιχτή πλοκή.
Πατριάρχης Φώτιος

3 comments:

Pellegrina said...

Νομιζω πως αντιμετωπίζεις το θέμα με τροπο κλισε (Μιλάωγια σένα,δεν ξερω τι κάνει ο συγγραφέας). Ολοι αυτο λενε: οτι η νιοτη οραμτιζεται ιδανικές καταστάσεις λευθερίας και η ενηλικη ζωή συμβιβάζεται. Αλλα: η πραγματικη ζωή ειναι η ενηλικη. Οι άναγκες της δεν ειναι "συμβιβασμοί",ετσι τους βλέπουμε απο τη μεριά της (συνηθως εγωιστικής,παρορμητικής και άτεγκτης κατ εμε,απλώς με ευκολο ένδυμα "προοδευτικότητας") νιότης.Γιατί άραγε ο,τι κάνουν οι ενηλικες ειναι σωνει και καλά συμβιβασμός; Γιατί οι προσπάθειες να κάνουν κατι ερμηνέυονται παντα απο τους νεότερους ως αγωνας για"επιτυχία" και¨ανοδο"; πώς αλλιώς θα υπήρχαν ο πολιτισμός,η προοδος της τεχνολογίας αλλα και της τέχνης και του πνέυματος,οι θεσμοί,η πολιτική,τα πάντα;
Επ΄σιης,το παραπάνωτο συνδεω με την ερμηνεια σου για τον Χακκα: ειναι οπωσδηποτε ο συμβιβασμός της μεγάλης ηλικίας,ή μηπως απλώς η έκφραση,επιτέλους,για ζωτική αναγκη προσωπικής ευτυχίας; και μήπως -τωρα το οπάω καθαρα νεοελληνικά- καιτα δυο (η νιοτη και ο χακκας) ειναι οτροποςπου βλέπουν την ανθρωπότητα οσοι (πάρα πολλοίστην Ελλάδα,και μάλιστα στοχωρο της λογοτεχνίας)πιστεψαν οτιτο μόνο "γνησιο" ανθρωπινο οραμα ειναι ο ..κομμουνισμός,και ολα τα άλλα ειναι "συμβιβασμοί" και "υποταγές"; Με άλλα λογια,μήοως φταιει ο πολυςεγχώριοςσοσιαλισμός;(ο κατά φαντασίαν και κατά "γραμμή" βεβαιως;)
Η θέση μουειναι οτι η ενηλικη ζωή ειναι η ζωήτηςυπευθυνότητας,των επιλογών,της πραγματικήςατομικής ελευθερίας. Η πιο ομορφη ζωή. Η ελευθερίαδενεχει να κανειμε "κανωο,τιμου γουσταρειμεταλεφτάτου μπαμπά"(οσακαιναναι αυτά0,αλλαουτε και με την ένταξη σε..στρατούς (βλέπε κόμματα,όπουαπλώς μας ..διατάζουν).Ηελευθερία ειναι ενας συνεχής αγωνας με τη συνειδησή μας,που ειναι γεματος από τη χαρά τηςαυτοεκπλήρωσης,ακόμα κι οταν διαβάζεται ως¨αποτυχία".Ειμαστε μια πολυ ανωριμη,μια π α ι δ ι κ ή (ηάλλη οψη του "γερασμένη")κοινωνία,γι αυτο δεν το εχουμε καταλάβει.Και οποιος τα λεει αυτα που λεω,ακομακια λογοτεχνικα (οπως προσπαθω,οχι μονοδιαστατα βεβαια,να κανω) δενεχει καμια ελπίδα να γινει κατανοητός στην Ελλάδα,οσο "ομορφα" κι αν τα πει.
Αλλα δεν μπορώ να κάνω αλλιώς: ειμαι πια ενηλικη:θέλω να καταξιώνω τη ζωή μου,οχι τις αναμνήσεις μου

ΒΙΒΛΙΟΚΑΦΕ said...

Pellegrina,
αν ξεκινήσουμε από τον Οικονόμου, η εκτίμηση περί οραματίστριας νιότης και συμβιβασμένης ωριμότητας είναι συστατικό στοιχεία του κειμένου-του (αν το διάβασα σωστά): Ο ελέυθερος νέος που αναγκάζεται σταδιακά να καταπιεί πολλές παρανομίες και επαγγελματικές αβαρίες.

Αν τώρα επιστρέψουμε στην κοινωνική πραγματικότητα, δεν θα σου έδινα άδικο ως προς το ότι σημείο αναφοράς, βαθμός μηδέν αν θέλεις, του ανθρώπου είναι η ώριμη ηλικία και τα κριτήριά-της. Μ' αυτή τη βάση η νεολαία είναι απλώς αιθεροβάμων και δεν έχει επαφή με το ρεαλιστικό πλαίσιο της κοινωνίας. Αν όμως ήδη εξ αρχής η ωριμότητα είναι μια κακοφορμισμένη προσαρμογή και ένας ιδιοτελής κομφορμισμός, τότε η νιότη είναι η ανόθευτη ηλικία που θα έπρεπε να βλέπεται με νοσταλγία.

Το παράδειγμα του Χάκκα, για μένα, δεν έχει ως άξονα τον κομμουνισμό και την ταξική πάλη, αλλά τη διάθεση του ανθρώπου να μην προδίδει τις αρχές-του και να συνεχίζει να μάχεται, κατά βάση εσωτερικά, με τον συμβιβασμό.
Καληνύχτα
Πατριάρχης Φώτιος

Pellegrina said...

Συμφωνώ σε ολα. Με τη σημειωση ομως οτι με τον Χάκκα επηρεάζεσαι,θελεις δεν θέλεις(για μενα λεω),από οσα ξέρεις γι αυτον,βιογραφικά, και από το υπόλοιπο εργο του.
Γενικά νομιζω οτι οι κομμουνιστές εχουν (είχαν;)ενοχές οταν αγαπάνε περισσοτερο τους δικούςτους (το ψαράκι τους)από "όλο τον κόσμο" ή"όλους τους λαούς".Αλλα αυτο ειναι εντελώς αφυσικο,ο άνθρωποςδνεμπορεί να αγαπάει ολο τον κόσμο. Το δικό σου ψαράκι ειναι η φυσιολογική κατάσταση,και μάλιστα,κατ εμε, δεν μπορουμε να ειμαστε πιστοί στα ιδανικά μας και ασυμβίβαστοι, αν δεν εχουμε ενα ψαρακι να μας εμπνέει.
Από την άλλη καταλαβάινω οτι το κρισιμο δεν ειναι το ψαράκι αλλα η γ υ ά λ α(η ιδιοκτησία,ο μικροαστισμός) Ο Χακκας το ξερει πολυ καλά,και ισως ενστικτωδώς το αποδίδει: η άλλη οψη του ιδεολογου αγωνιστή ειναι η γ υ ά λ α (κατά προτίμηση δ ι α κ ο σ μ η μ έ ν η με ψαράκι),και οχι το ίδιο ψαράκι(σκέτο η ελευθερο). Η μικροαστική ιδιοκτησία δηλ,και οχι η ατομική ελευθερη συνειδηση


(Μου άρεσε παλιά αυτο το μικρό διηγημα. Το ειχα "κανει" πολλές φορές στο σχολείο. Τα παιδιά δεν ειχαν καμια δυσκολία να το σχολιάσουν. Φυσικά,"επαναστατικά"..