Tuesday, October 04, 2011

Αστυνομική λογοτεχνία και καλοκαίρι

Γιατί το καλοκαίρι αυξάνεται η ανάγνωση αστυνομικών έργων και πολλοί τα προτιμούν για να τους συνοδεύσουν στην παραλία; Γιατί αντίστοιχα οι εφημερίδες προβάλλουν πιο πολύ τέτοια κείμενα, με το δεδομένο ότι θεωρούν το αναγνωστικό κοινό πιο ευεπίφορο να αγοράσει ένα πιο χαλαρό και ενδιαφέρον ανάγνωσμα; Γιατί πρώτοι απ’ όλους οι εκδοτικοί οίκοι προγραμματίζουν εκδόσεις αστυνομικής λογοτεχνίας τους τελευταίους μήνες της άνοιξης και την καλοκαιρινή σεζόν;
Με δυο λόγια, γιατί το αστυνομικό μυθιστόρημα ανθεί το καλοκαίρι;
Η απάντηση ή οι απαντήσεις μπορούν να προκύψουν αν προβούμε σε μια πρόχειρη κοινωνιολογία της ανάγνωσης και σκεφτούμε λίγο τις συνθήκες που ευνοούν ή εμποδίζουν το διάβασμα. Πάνω σ’ αυτές λοιπόν καταθέτω μερικές σκέψεις:
Πριν απ’ όλα τ’ άλλα, τους καλοκαιρινούς μήνες υπάρχει περισσότερος χρόνος για διάβασμα, τουλάχιστον θεωρητικά, αφού έρχονται οι διακοπές των σχολείων και οι άδειες των εργαζομένων. Στο ίδιο μήκος κύματος, υπάρχουν πολλές νεκρές ώρες, όπως ο χρόνος της ηλιοθεραπείας στην παραλία ή οι ήσυχες ώρες του μεσημεριού, όταν όλοι κοιμούνται. Η ηλιόφωτη μέρα έχει μεγαλώσει κι αυτό δημιουργεί την εντύπωση ότι έχουμε πιο πολύ αξιοποιήσιμο χρόνο. Το διάβασμα επομένως είναι μια επιλογή για να καλυφθεί ο ελεύθερος χρόνος. Γιατί όμως κάτι σε μυστήριο;
Από τη μια, πολλοί προτιμούν ένα αστυνομικό μυθιστόρημα, πρώτα επειδή ο ήλιος και η μεγάλη μέρα, οι ανοικτοί ορίζοντες και τα καινούργια μέρη, η παραμονή στο ύπαιθρο και σε ευρείς χώρους κάνει την προσοχή να συγκεντρώνεται δυσκολότερα από τη μικρή σκηνή ενός κλειστού χειμερινού δωματίου. Έτσι, το αστυνομικό έργο προσφέρει την ενδιαφέρουσα πλοκή, τη γοργή εξέλιξη, το σασπένς κ.ο.κ. που θα προσελκύσουν την προσοχή και θα τη διατηρήσουν εστιασμένη στο στόρι και στην αδημονία για το τι θα γίνει μετά.
Από την άλλη, επειδή τα περισσότερα αστυνομικά εξακολουθούν να γράφονται με όρους παραλογοτεχνίας, χωρίς βαθιές λογοτεχνικές αξιώσεις (παρά τη στροφή που έχει γίνει τα τελευταία χρόνια), το μυαλό μπορεί να “πηδάει” από παράγραφο σε παράγραφο, να παραλείπει δευτερεύοντα σημεία χωρίς αυτή η παροδική αφαίρεση της προσοχής να στοιχίζει σε ουσιαστικό βαθμό από την εντύπωση που θα πρέπει να αποκομίσει. Δηλαδή η αστυνομική εξέλιξη μπορεί να παρακολουθηθεί επαρκώς, ακόμα και με μειωμένη προσοχή. Μ’ αυτό το σκεπτικό, πολλοί αναγνώστες αποφεύγουν αυτούς τους μήνες δοκίμια ή λογοτεχνικά έργα με βαριά εξάρτυση, πραγματείες ή κείμενα με δεύτερα και τρίτα επίπεδα ανάγνωσης (ίσως τα διηγήματα ανήκουν γι’ αυτούς τους λόγους στην κατηγορία των εύληπτων έργων, που προσφέρονται για καλοκαιρινή ανάγνωση).
Θα ήθελα να ακούσω άλλες ανάλογες σκέψεις, που να εξηγούν την ανθοφορία που παρατηρείται στο αστυνομικό είδος κατά τη θερινή ραστώνη. Είναι φυσικά ανθηρό είδος αλλά πιο πολύ με προβλημάτισε το γιατί φυτρώνει και ακμάζει περισσότερο το καλοκαίρι.
Θα ακολουθήσει παρουσίαση αστυνομικών έργων που με συντρόφευσαν το καλοκαίρι.
Πατριάρχης Φώτιος

4 comments:

Pellegrina said...

Να προσθέσω στους λογους σου εναν ακόμα, πολύ πεζό, που για μενα τουλάχιστον ισχυε μεχρι πέρσι (από φετος τα πραγματα σφιξανε τοσο, που δεν ισχυει!): στις αρχες του καλοκαιριού "εχουμε" (είτε λογω καποιου επιδόματος, ειτε κάποιου στοιχειωδους προγραμματισμού)μερικά ..λεφτά για πεταμα: τα αστυνομικά μυθιστορήματα, οσο καλογραμμένα κι αν ειναι, ειναι λεφτά για πεταμα: ΔΕΝ ξαναδιαβάζονται, δεν πρόκειται να προστρέξεις σε αυτά ξανα. Ακομα και τα κοινωνικα΄τους θεματα τα βρισκεις καλυτερα αλλού. (Από αυτην την άποψη, η Αγκάθα Κρίστι υπερτερεί: οι συνταγές της είναι τοσο πανομοιότυπες και το πληθος των εφαρμογών τους τετοιο, που η μονοτονία σε κανει να ..ξεχνάς, οποτε ξαναδιαβάζεις!)
υγ: ανακάλυψα ενα γοητευτικό καινουργιο αστυνομικό "Η Φλαβια και τα μυστήρια της', καπως ετσι,στις εκδ. Λυχνάρι και ειδα τιμή 18 ευρό. Αν καταφερω να εχω 18 ευρό για βιβλίο, οπωσδηποτε ΔΕΝ θα αγοράσω τη Φλαβια..

ΒΙΒΛΙΟΚΑΦΕ said...

Pellegrina,
έχω την αίσθηση ότι όποιος θέλει ένα εύκολο ανάγνωσμα (και πολλά από τα αστυνομικά είναι εύκολα και γρήγορα) δεν θα σκεφτεί να μην ξοδέψει τα ευρώ-του σε αστυνομική λογοτεχνία προκειμένου να τα ξοδέψει σε κάτι δοκιμότερο. Αυτό ισχύει για αναγνώστες με απαιτήσεις που θα προτιμήσουν κάτι άλλο (αν και υπάρχουν καλά αστυνομικά με βάθος και κοινωνικό διαμέτρημα). Οι πολλοί που ζητάνε ένα βιβλίο για το καλοκαίρι θα μείνουν σε ένα ενδιαφέρον αστυνομικό, σε ένα σπιντάτο ιστορικό, σε ένα μπεστ-σέλερ κ.ο.κ.
Πατριάρχης Φώτιος

anagnostria said...

Λυπάμαι που δεν μπορώ να προσθέσω άλλους λόγους, γιατί εμένα τα αστυνομικά μου αρέσουν ολόχρονα! Όσο για το πέταμα των λεφτών που λέει η Pellegrina δεν θα συμφωνήσω. Μπορούμε πάντα να τα ανταλλάξουμε με κάποιο φίλο ή να τα χαρίσουμε. Άλλωστε, πόσα από τα άλλα βιβλία που αγοράζουμε τα ξαναδιαβάζουμε;Χάσιμο λεφτών μπορεί να μην είναι, είναι όμως χάσιμο χρόνου, όπως έγραψα και αλλού, αν σκεφτούμε πόσα κλασικά έργα υπάρχουν που δεν έχουμε διαβάσει. Παρ' όλα αυτά μου αρέσουν.

Pellegrina said...

αναγνώστρια δεν κατάλαβες (αν και ..μου φαινομαι αρκετά σαφής): δεν εννοω απλως οτι ειναι "λεφτά για πέταμα", δηλ. για σκετη καταναλωση (Αυτο αλλωστε που λες με τους φιλους ασφαλώς ισχυει, και το εκανα ως περσι-όταν εβρισκα ¨φιλους"). Εννοώ, πολύ πιο απλα΄, ότι δ ε ν έ χ ω! Ουτε καν για την αγορά "της μιας φοράς"!

τα αλλα βιβλια δεν τα ξαναδιαβάζουμε συνηθως ολόκληρα, αλλα΄σημαινει κατι η παρουσία τους στη βιβλιοθηκη, ειναι μια παρακαταθηκη στην οποία μπορέις να ανατρεξεις (βεβαια, οχι ολα. Τωρα τελευταια σκεφτομαι το σοφότατον -και πρακτικοτατον-από τους αφορισμους του κουρτοβικ: "η βιβλιοθηκη του αληθινού βιβλιόφιλου με τα χρονια δεν γεμιζει, αδειάζει.."