Thursday, November 11, 2010

“Η μέρα της Μελάνης” της Νιόβης Λύρη

Το μέλλον του βιβλίου είδαμε πώς αποτέλεσε αντικείμενο πραγμάτευσης από τον Μπράντμπερι. Πώς τώρα το ίδιο το διαδίκτυο που φαντάζει απειλή δίνει ταυτόχρονα και το βήμα σε αν-έκδοτα λογοτεχνήματα να δημοσιοποιηθούν; Μήπως το διαδίκτυο πλέον ανοίγει τις πόρτες-του και μερικοί συγγραφείς, όπως πολλοί τραγουδιστές, αναρτούν τα έργα-τους στον κυβερνοχώρο, με την ελπίδα να βρουν πρόθυμους αποδέκτες που να χαίρονται με το νέο, το εκτός εκδοτικού-δισκογραφικού κατεστημένου, και να πιστεύουν πως το κόσκινο των «ειδικών» έχει πετάξει μαζί με την ήρα και πολύ στάρι;

Μακιάτο:
Νιόβη Λύρη
“Η μέρα της Μελάνης”
διαδικτυακή έκδοση:



Η υπόθεση (όπως τη δίνει η ίδια η συγγραφέας):
Το 2060 η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι πια ενιαίο πολυεθνικό κράτος, η Ευροβαλκανική Συνομοσπονδία. Έχει ήδη συμβεί ο παγκόσμιος πόλεμος που έμεινε στην Ιστορία ως Πόλεμος του Νερού και η μετεξέλιξη του διαδικτύου, το λεγόμενο απλώς δίκτυο, έχει επικρατήσει πλήρως στη ζωή των ανθρώπων. Μια ακόμη εξέλιξη, για μεγάλο μέρος του κόσμου, είναι ότι για περιβαλλοντικούς λόγους η παραγωγή χάρτινων βιβλίων έχει καταργηθεί, ενώ τα ήδη υπάρχοντα έχουν σχεδόν περιέλθει σε αχρηστία.
Αλλά μερικοί βιβλιόφιλοι διατηρούν βιβλιοθήκες, ανάμεσά τους ο καθηγητής και κριτικός λογοτεχνίας Νικόλας Κουτρουμάνος με το πλούσιο παρελθόν. Ταυτόχρονα γύρω από το θέμα βιβλία παίζεται ένα πολύπλοκο παιχνίδι εξουσίας, οικονομικής πολιτικής και ιδεολογίας…

       Διαβάζοντας κανείς το έργο μπαίνει στο ψαχνό της διαδικτυακής ανάγνωσης, αρχίζει να καταλαβαίνει τη διαφορά ανάμεσα στο να διαβάζει έντυπα και ηλεκτρονικά κι ακόμα περισσότερο πόσο διαφορετικό είναι να διαβάζει στην οθόνη άρθρα, σχόλια, ιστολόγια, ποιήματα ή μικρά διηγήματα και να γυρνά τις σελίδες σε ένα πολυσέλιδο έργο, όπως είναι το μυθιστόρημα. Η απόπειρα της Λύρη έδωσε ευκαιρίες να ξανασκεφτούμε το μέλλον της ανάγνωσης, τόσο στην πράξη όσο και στη θεωρία. Καταγράφω λοιπόν τα θετικά και τα αρνητικά της συγκεκριμένης λογοτεχνικής πραγμάτωσης:
Από τη μία:
- Μελλοντολογικό με προσγειωμένες καινοτομίες: αναφέρεται σε μια εποχή όπου το βιβλίο θεωρείται μόνο μνημείο, αφού όλοι διαβάζουν ηλεκτρονικά.
- Στη γραμμή του “Φαρενάιτ 451” του Μπράντμπερι, αλλά και του Μπόρχες ο οποίος έγραφε για βιβλία και παρέθετε περιλήψεις έργων που δεν έχουν υπάρξει.
- Διακειμενικότητα. Τα μυθιστορήματα της κλασικής βιβλιαναγνωστικής εποχής διασώζονται μέσα από τις προφορικές διασκευές-τους. Ποια βιβλία διάλεξε η Λύρη και γιατί; Τυχαία; Πάντως, πολύ δυνατή η συγγραφέας, όταν μιλάει για βιβλία. Νιώθεις έναν παλμό να τη συνεπαίρνει.
- Πέρα από τα βιβλία προσπάθεια της Λύρη είναι να δώσει τη μελλοντολογική πλευρά της γης, τόσο στις αρνητικές όσο και στις θετικές αλλαγές που θα σημαδέψουν τον πλανήτη-μας. Η κοινωνική (πολιτική)-της ματιά είναι έντονη.

Από την άλλη:
- Μικρά κεφάλαια, γρήγορα περάσματα, κινηματογραφικές σεκάνς χωρίς το απαραίτητο σταμάτημα για να προλάβει ο αναγνώστης να συντονιστεί και να μη διαβάζει πεταχτά. Μήπως αυτό είναι ένα αναγκαίο κακό της διαδικτυακής γραφής και ανάγνωσης;
- Αποσπασματική γραφή που χάνει σε ομαλότητα, καθώς από το ένα εκφώνημα στο άλλο παρατηρούνται συχνά χάσματα και αμήχανες μεταβάσεις.
- Ανεπαρκείς ως προς την πειθώ λεπτομέρειες που κάνουν το όλο σκηνικό λιγότερο αληθοφανές απ’ όσο θα έπρεπε για να μπορέσει ο αναγνώστης να νιώσει οικειότητα μέσα στο έργο. Πολλή αφήγηση, αλλά μικρή η εσωτερικότητα που θα οδηγούσε σε προσωπικούς προβληματισμούς, αφού παρελαύνουν πολλές «γνώσεις» για τον νέο κόσμο αλλά όχι εστιασμένες, ώστε να μείνει η σκέψη στο στενό περιβάλλον της βιβλιοφιλίας. Και κυρίως το κλίμα απαγόρευσης των βιβλίων δεν δίνεται πειστικά, ούτε από την άλλη φαίνεται όντως ακραίο το να τα διατηρεί κανείς στο σπίτι-του.
- Ρητές δηλώσεις -τόσο στην έναρξη όσο και στη συνέχεια- δεδομένων που καλό θα ήταν να δίνονταν σταδιακά
- Διάλογοι ασθενείς ή πλάγια δοσμένοι που δεν αποτυπώνουν τον λόγο των προσώπων, ή ακόμα περισσότερο τη στιγμή και τη σκέψη-τους, ειδικά στις πρώτες εκατό σελίδες. Αυτό κάνει το μυθιστόρημα ψυχρό και άκαμπτο, μονοεπίπεδο χωρίς το βάθος που προσφέρουν τα λόγια των χαρακτήρων. Κατόπιν, οι διάλογοι πληθαίνουν, γεγονός που κάνει το κείμενο πιο πολυφωνικό.
- Πολλά πρόσωπα τα οποία δεν προλαβαίνουν να αναδυθούν και χάνονται, ενώ όταν ξανάρχονται είναι σαν καινούργια. Η Ανδριάνα και ο Κουτρουμάνος από την άλλη, ενώ θα έπρεπε να σκιαγραφηθούν πιο έντονα, μένουν σε μια μονοδιάστατη περιγραφή.
- Ο λόγος της Λύρη, ενώ στη διαδικτυακή-της διαδρομή είναι πιο χειμαρρώδης και ορμητικός, στο βιβλίο είναι πεζός και διεκπεραιωτικός. Κι αυτό δείχνει μια ατολμία, έναν συντηρητισμό που εκφράζεται και σε άλλες επιλογές, όπως το επώνυμο παντρεμένης εν έτει 2060 είναι αυτό του συζύγου-της και όχι το δικό-της.
- Γύρω στη σελίδα 185 επέρχεται η λύση του έργου και επομένως το υπόλοιπο κομμάτι μοιάζει περιττή επιμήκυνση ή αναδίπλωση.
- Μερικά λάθη: τη Μετανάστι (αντί του σωστού Μετανάστιδα), Η γυναίκα της Ζάκυνθος (αντί του σωστού σολωμικού της Ζάκυθος), νομιμοποιείστε (αντί του σωστού νομιμοποιήστε) κ.λπ.
[Το έπαιξα δοκιμαστικός αναγνώστης. Κάθισα το καλοκαίρι με την ησυχία-μου να δω το νέο είδος και κατέγραψα βήμα-βήμα τα όσα παρατήρησα. Έχω κοιτάξει ως εκ τούτου την προηγούμενη εκδοχή του μυθιστορήματος και τώρα, στη νέα του μορφή, ίσως τα μικρά λάθη να έχουν διορθωθεί]

         Εν γένει, η Λύρη επιχειρεί ένα φιλόδοξο σχέδιο καταστρώνοντας ένα πλαίσιο κοινωνικής μελλοντολογίας και ανθρωπιστικής βιβλιοφιλίας. Η απαγόρευση των βιβλίων, η προσπάθεια να νομιμοποιηθούν ξανά, η φαντασίωση ενός μέλλοντος που είναι πιο απλό, πιο ουσιαστικό αλλά και πιο συγκεντρωτικό. Το άνοιγμα όμως που έκανε στην πράξη αποδείχθηκε πολύ ευρύ, μέσα στο οποίο η πλοκή δεν είναι τόσο σφιχτή (πολλά ερωτηματικά και οι απαντήσεις που δίνονται κατά τόπους δεν είναι πάντα πειστικές, ενώ σε πολλά σημεία ο (δοκιμιακός-ιστορικός) λόγος του αρχιαφηγητή υπερκαλύπτει τη δράση) και ο λόγος φαίνεται ρηχός και ανεπαρκής.
Πατριάρχης Φώτιος

12 comments:

niovilyri said...

Καλημέρα και ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ ΠΟΛΥ ΠΟΛΥ!!

Η λύση του έργου τι δουλειά εχει στην 185; H λύση του εργου ΔΕΝ ειναι η νομιμοποίηση των βιβλίων (αυτό ειναι ΦΑΙΝΟΜΕΝΙΚΑ, είναι η "πρωτη' λύση) αλλά η επαναφορά της ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ως ανθρώπινης, ζωντανής δαστηριότητας. (Πράγμα που φάινεται πιο καθαρά στην τελευταία γραφή) Ως τέτοια, ουδόλως επερχεται εκεί που λες, το αντίθετο!
Εννοείται επίσης ότι θα εχει και ΑΛΛΑ στοιχεία που ζητάνε "λύση". Ποιο πεζογράφημα εχει μόνο ενα; Ουτε καν ενα παραμυθάκι δεν εχει ΕΝΑ μόνο πρόβλημα προς λύση!

Δεν ειμαι σιγουρη ότι εχεις δικιο για την προστακτική. Νομίζω οτι στη νεα γραμματικη κι αυτο εχει γινει ει. Ενιγουει.

Αν δεν είναι πειστική η απαγόρευση παραγωγής βιβλίων λόγω της Πράσινης Ανάπτυξης (προστασία των δέντρων, στην πραγματικότητα ενίσχυση της ηλεκτρονικης οικονομίας) τότε αλήθεια δεν ξερω ΤΙ θα ήταν πειστικό: Αυτό που λέω έχει αρχίσει ήδη!

"Πεζή και διεκπεραιωτική" ΕΓΩ; Ψέματα λες! (:)) Απλώς δεν γράφω "γυναικεία"!

Συντηρητική ΕΓΩ λογω του ονόματος; Μα είναι ..εύηχο! Λες στο 2060 οι γυναικες να εχουν τέτοια προβλήματα;:)

(σε κάποια προηγούμενη γραφη το δικαιολογούσα. Μπορεί να το τσιμπησες από κει...)
Α, τελικά διάβασες την πρωτη γραφή; ε, τότε για αυτό και τα "πολλά πρόσωπα' Εχουν μειωθεί.

ξαναευχαριστω. ΠΟΛΥ. Για ΟΛΑ.

ξαναυγ:ευχαριστω για τη συγκριση με τον ..Μπόρχες

niovilyri said...

Επίσης ο Κουτρουμάνος στη δεύτερη γραφή εχει δοθεί πολύ καλύτερα-βαθύτερα. Επίσης γενικα΄διαφωνώ ότι σε ένα μεγάλο μυθιστόρημα είναι πρωτεύον να μιλάνε τα πρόσωπα πολύ ρεαλιστικά (με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του λόγου τους κλπ: συχνά ειναι φορέις ιδεών και ΤΟ ΞΕΡΟΥΜΕ. Εna μυθιστόρημα τέτοιου είδους συγγενεύει me το δοκίμιο και e;inai KAI αυτή η δουλειά του)
Επίσης δεν μπορέι να ειμαι διεκπεραιωτική και να εχω 'χασματα' ταυτόχρονα; Τα "χασματα" ακριβως ειναι για να αποφύγω 'διεκπεραιώσεις" Ενιγουέι! ΣΤΟΠ!

Johnny Panic said...

Πατριάρχη,διαβάζοντας τη βιβλιοκριτική,κόλλησα περισσότερο στο σημείο σχετικά με το επώνυμο της γυναίκας εν έτει 2060 και ειλικρινά απόρησα που ο συντηρητισμός-σεξισμός αποδόθηκε στη συγγραφέα και όχι στην(δήθεν εξελιγμένη!)κοινωνία.Εγώ το εκλαμβάνω ως εύστοχο σχόλιο για τις ακατάβλητες σεξιστικές δομές ενός κόσμου που αναγνωρίζει την Πρόοδο στα πίξελ και όχι στην κοινωνική ωρίμανση.Μπορεί να ήταν απλώς μια αβλεψία,να μην έγινε δηλαδή συνειδητά,αλλά τι σημασία έχει;;; Μια χαρά λειτουργικό μου φαίνεται!

Οι περί προστακτικών αντεγκλήσεις πιστεύω ότι δε βγάζουν πουθενά,διότι η γλώσσα εμάς τους φιλολόγους(με ή χωρίς εισαγωγικά) μάς έχει...γραμμένους! Εν παρόδω,καλά έκανα που στην εναρκτήρια πρότασή μου δεν έβαλα το ΚΟΛΛΗΣΑ σε εισαγωγικά; Τι μανία κι αυτή να δηλώνουμε γραφηματικώς τη μεταφορά! 1ον: Πολύ μυαλό θέλει για να καταλάβει ο άλλος ότι δεν κόλλησα με ούχου στικ; 2ον: Απ'ό,τι ξέρω εγώ και υποστηρίζουν οι σοφότεροι εμού,όλη η γλώσσα έτσι κι αλλιώς μεταφορική είναι. Αλλά είπα,πιάσ'τ'αυγό....(με β;) και τα λοιπά...

niovilyri said...

Η Σοφία Μαύρου (το πατρικό της επίθετο) υπάρχει μια χαρά ως Σοφία Μαύρου, και μάλιστα όπου αναφέρεται-αποκαλύπτεται ο σημαντικός ρόλος της, πέρα από το ¨ρόλο" της πρώτης Κυρίας.
Η Σοφία Σιμόν Ανάν (το ίδιο πρόσωπο), δεν ειναι μια οποιαδήποτε κυρία, αλλά η Πρώτη Κυρία της Ευροβαλκανικής Συνομοσπονδίας: ο Ζαν Πωλ Σιμόν Ανάν (ευνόητες οι προελεύσεις των ονομάτων) είναι ο Πρωθυπουργός.
Επιπλέον, προκειται για την τεχνική anchor of feelings, συνηθισμένη στα "γυναικεία" βιβλία: μια και στερούμαι προσόντων γυναικέιας γραφής, είπα να τσακώσω τις αναγνώστριες με το τέχνασμα του διπλού επιθέτου, για το οποίο οι γυναίκες εχουν μαι ανεξήγητη έλξη!
(εννοείται ότι ολα αυτα τα σκε΄φτηκα τωρα. επίσης ότι είναι εντελώς άνευ σημασίας!)

niovilyri said...

παρέλειψα να πω πως το γατί ειναι όλα τα λεφτά!

niovilyri said...

Το ξαναδιάβασα και πρόσεξα τη (ρητορική;) ερώτηση, οπότε ας πω και γι' αυτό:
Πώς διάλεξα τα βιβλία:
Εκτός από τη ΜετανάστιΔΑ,που τη διάλεξα για τη φανερή αναφορά του αποσπάσματος με την τύχη της κοπέλας που το διαβάζει (της Αφρικανής Περσεφόνης, που ήρθε ως μετανάστις μεσα σε πλοίο, μετά από θανατικό στην πατρίδα της) και γιατί με διασκέδαζε κάπως η μεταφορά στη δημοτική, όλα τα άλλα προήλθαν όπως συνήθως προέρχονται τα στοιχεία σε ένα εργο, από ένα συνδυασμό δηλαδή συναισθηματων, γούστου, λογικής επεξεργασίας και προσεκτικής επιλογής. Όλα ήταν στο μυαλό μου, ως έργα ή αποσπάσματα, για ειδικούς λόγους το καθένα και όλα σχεδόν μου αρέσουν. Το ότι έτσι προέκυψαν "μεταμοντέρνοι" συνδυασμοί (διάσημοι επιπέδου ¨Χερμαν Μέλβιλ με εντελώς άσημους σαν τον Βλάση Τρεχλή, η Σώτη να συνομιλεί με τον Καζαντζάκη και ο Κούρτοβικ να τυγχάνει διασκευής), ΔΕΝ εγινε σκόπιμα -αν και με το μυαλό που κουβαλάω ήξερα ότι θα γίνει! Αυτο νομίζω είναι και το νόστιμο, το ανακατεμα (Που ξαναλέω όμως, δεν είναι σκόπιμο. Ταίριαζαν στο θέμα καθε φορά και ΗΤΑΝ από πρινσ το μυαλό μου-όπως ξερετε εχω τεράστιο αποθηκευτικό χωρο στο σκληρό του κεφαλιού μου)
Επίσης το ότι συνομιλούν ζωντανοί με πεθαμένους ήταν εύκολο: στο χρόνο δράσης του βιβλίου ΟΛΟΙ είναι πεθαμένοι!

niovilyri said...

(Me συγχωρείτε για τη φλυαρία, δικαιολογούμαι ελπίζω): μάλλον δεν ειναι σαφες γιατι αναφερω χωριστα τη μεταναστιδα: Γιατί αν δεν ήταν η Περσεφόνη, ΔΕΝ θα την έβαζα. ΔΕΝ μου αρεσει, καθόλου! (κατι που για κανένα άλλο από τα περιλαμβανόμενα δεν μπορώ να πω) Για την ακρίβεια, προσπάθησα να τη διαβάσω και ΔΕΝ διαβάζεται! Και όχι εξαιτίας γλώσσας! Μια πατάτα είναι! εντελώς!

ΒΙΒΛΙΟΚΑΦΕ said...

Νιόβη,
πιστεύω ότι ο συγγραφέας δεν χρειάζεται να εξηγεί όσα του επισημαίνουν α) διότι όσα θα πει είναι η προθετικότητά-του και όχι κατ' ανάγκη αυτά που το έργο-του περιλαμβάνει ή υπονοεί και β) διότι αν δεν μπορεί το ίδιο το κείμενο να μεταδώσει τις εξηγήσεις, τότε η εξωτερική βοήθεια δείχνει περισσότερο αυτή την αδυναμία παρά τη θεραπεύει. Γι' αυτούς τους λόγους ΜΗΝ μπαίνεις στον πειρασμό να απαντάς, εκτός αν πρόκειται για ένα ειδικό πραγματολογικό θέμα ή μια ευρύτερα θεωρητική συζήτηση.
Και φυσικά ΜΗΝ μου λες ευχαριστώ!
Πατριάρχης Φώτιος

niovilyri said...

last but not least: Φώτιε, αν δεν ειναι κόπος, κάνε το Μ κεφαλαίο: είναι όνομα. (Το"Μελάνη")

ΒΙΒΛΙΟΚΑΦΕ said...

Johnny,
δεν είδα το επώνυμο ως τέτοια κοινωνιολογική νύξη.
Όσο για την προστακτική, δεν θέλω να είμαι σχολαστικός. Ήταν πιο πολύ μια φιλική διαπίστωση, εφόσον μπορεί μεθαύριο η Νιόβη να ξαναδουλέψει το έργο-της και να διορθώσει τα εκφραστικά αλλά κυρίως τα άλλα σοβαρότερα προβλήματα που εντόπισα. Και πιο πολύ πρέπει να σταθεί στα άλλα...
Πατριάρχης Φώτιος

niovilyri said...

Αφού με ρωτησες (για τα βιβλία). Αφού με προκάλεσες. (με το διπλό επίθετο). καλά, το πρωτο σχόλιο θα μπορούσα να μην το εχω κάνει. Αλλα΄ήταν ΤΟ ΠΡΩΤΟ: δεν το ξέρεις πως ειμαι αυθόρμητη;
οκ.
Καληνύχτα και φιλια'. ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ:)

niovilyri said...

συγνώμη, αλλά ΠΡΕΠΕΙ να το προσθέσω: ευχαριστώ για το (αθέλητο) editing! Γιατι κάποια από αυτά που λες μπορουν να οδηγησουν σε μικροβελτιώσεις.
Αυτο ειναι άλλο ένα προσόν/χαρακτηριστικό της διαδικτυακής προσωπικής έκδοσης: αλλαζει εύκολα! το χαρτί παγιώνει και το λάθος. βέβαια μια δημιουργία ειναι θεωρητικά ατέλειωτη...